Кіріспе

Польшалық тарихшы, журналист және әскер адам Пауэль Ясиница – Леон Лех Бейнардың (10 қараша 1909 – 19 тамыз 1970) псевдонімі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ясиница (сол кезде Леон Бейнар) Польша армиясында, кейіннен Қарсылық Армиясында (Home Army) күресті. Соғыс аяқталар алдында ол кеңес үкіметіне қарсы күрескендермен де жұмыс істеді, осының салдарынан Польша Халық Республикасының коммунистік үкіметінен жасыру үшін Пауэль Ясиница деген жаңа есімді қабылдады. Ол "Tygodnik Powszechny" апталығында және басқа да газеттер мен журналдарда жарияланды. Ол 1960-шы жылдардағы Польша тарихына арналған кітаптарымен, атап айтқанда Пиаст әулеті тұсындағы Польша Корольдігі, Ягеллон әулеті және Польша-Литва Ұлттық Достастығының сайланған корольдері туралы еңбектерімен ең көп танылды. Бұл кітаптар әлі де танымал және поляк тарихын бірнеше буын оқырмандарға таныстыруда маңызды рөл атқарды. Ясиница Польша Халық Республикасындағы цензураны ашық сынады және белгілі диссидент ретінде үкімет тарапынан қуғынға ұшырады. Ол қауіпсіздік қызметтерінің қатаң бақылауында болды, ал оның екінші әйелі коммунистік құпия полицияның агенты екені анықталды. Өмірінің соңындағы қысқа мерзімде оның кітаптарын таратуға және басып шығаруға тыйым салынды.

Жастық шақ

Бейнар 1909 жылғы 10 қарашада Ресейдің Симбирск қаласында поляк ата-анасы – Миколай Бейнар мен Хелена Малишевская отбасында дүниеге келген. Оның әкесінің әкесі Людвик Бейнар қаңтар көтерілісіне қатысып, испандық Джоанна Адела Фейгасқа үйленген. Анасының әкесі Виктор Малишевский қараша көтерілісінде шайқасқан. Польша-Совет соғысы кезінде Варшавада қысқа уақыт тұрғаннан кейін, оның отбасы Опатов қаласына қоныстанды, ал 1924 жылы Гродноға көшіп барды. Университетте ол «Интеллектуалдар клубы» (Klub Intelektualistów) және «Академиялық саяхатшылар клубы» (Akademicki Klub Włóczęgów) сияқты бірнеше ұйымның белсенді мүшесі болды. Бітірген соң Польша армиясында офицерлік курсты (подхорунжий) аяқтады. Қарсылық қозғалысында лейтенант шеніне ие болды, Вильнодағы жергілікті штабта жұмыс істеді және «Побудка» атты жасырын газеттің редакторы болды. 1944 жылдың шілдесінде ол Вильноны немістерден азат етуге бағытталған «Остра Брама» операциясына қатысты. Осы операциядан кейін, 19-21 тамыз аралығында, оның партизандық отряды, көптегендері сияқты, кеңес әскерімен тоқтатылып, шабуылға ұшырады. Оның мақалалары Dziś i Jutro, Słowo Powszechne, Życie Warszawy, Po Prostu басылымдарында жарияланды. Оның «Ягеллон Польшасы» кітабы оқырмандар тарапынан жылдың үздік кітабы деп танылды. 1968 жылғы оқиғалардан кейін, поляк коммунистік БАҚ және коммунистік лидер Владыслав Гомулка 1968 жылғы 19 наурызда Ясиницаның 1948 жылы коммунистік режиммен ынтымақтастық еткендіктен босатылғанын мәлімдеді; бұл айыптама көптеген дауларға себеп болды және Ясиницаның беделін түсірді. Ол қауіпсіздік қызметінің күшті бақылауында болды. 1968 жылдан өмірінің соңына дейін оның кітаптарын таратуға және басып шығаруға тыйым салынды. Ол Варшавадағы Повонзки зиратына жерленген және халыққа танымал.

Оның 1860 жылдардағы қаңтар көтерісі туралы «Екі жол» (Dwie drogi, 1959) кітабы ол қарастырған соңғы тарихи кезеңді білдіреді. Оның басқа да танымал тарихи кітаптарына «Үш жылнамашы» (Trzej kronikarze, 1964) кіреді, ол поляк тарихының үш ортағасырлық жылнамашысы (Тиетмар Мерсебургский, Галл Аноним және Винцент Кадлубек) туралы жазады, онда ол поляк қоғамын ғасырлар бойы талқылайды; британдық тарихшы Норман Дэвис, өзі поляк тарихының танымал есебін («Құдайдың ойын алаңы») жазған автор, Ясиницаның «керемет таланттары» бар екенін, оның еңбектері коммунистік Польша кезінде теңдессіз болғанын атап өтті. Михник пен Самсонович Ясиницаның шығармаларында жасырын хабарлар бар екенін, онда Ясиница заманауи тарихты талқылайды, мысалы, оның «Размышления» (Rozważania) еңбегінде.