Кіріспе

1631–1636 жылдар аралығында Тәфилатты билеген әлауит әмірі Әбу Амлак Мүлей Шариф ибн Әли (مولايَ الشَّرِيف بْن عَلِيّ بْن مُحَمَّد بْن عَلِيّ بْن يُوسُف بْن عَلِيّ; шамамен 1589 жылы туған – 4 маусым 1659) 1631–1636 жылдар аралығында Тәфилаттың араб әмірі болды. Ол Мұхаммед пайғамбардың немересі Хасан арқылы таратылғандығын мәлімдеген шариф әулетінен шыққан. Мүлей Шариф Марокконың әлауит әулетінің негізін қалаушысы деп есептеледі, себебі ол Сиди Мұхаммед, Марокконың әл-Рашид және Исмаил ибн Шарифтің әкесі болды.

Шығу тегі

Алауиттер – шарифтік діни беделділердің (арабша шурафа) әулеті, олар өздерін Мұхаммедтің ұлы Хасан, Әли мен Мұхаммедтің қызы Фатима арқылы тараған деп санайды. Бұл әулет 12-13 ғасырларда Хеджаз, Арабиядан Тафилатқа көшіп келді, бұл жергілікті тұрғындардың шарифтер отбасының болуы аймаққа пайда әкелер деген үмітімен жасалған шақыруға жауап ретінде болды. Алауиттер осы кезеңде Мароккоға батысқа қарай көшіп барған көптеген араб әулеттерінің бірі болуы мүмкін. Тафилат – Марокконың шығысындағы Зиз аңғарындағы оазис аймағы; оның астанасы Сиджилмаса, тарихи тұрғыдан Сахара арқылы өтетін сауда жолдарының маңызды торабы. 13 ғасырда Мулай Шарифтің алғашқы атасы Мулай Хасан әл-Дахил Хеджаздан көшіп келгеннен кейін Мароккода өмір сүрді. Мулай Шарифтің әулеті Сиджилмасаның рухани басшылары болды. Оның төртінші буын атасы Мулай Юсеф әкесі Мулай Әли Шерифтің орнын иеленді. Тарихшы Мохаммед әл-Ифрани бұл билікті бекітетін құжат 17 ғасырда оның шөберелерінің бірінің қолында болғанын айтады. Мулай Юсефтің әйелі Альморавид әулетінен шыққан Сейида (арабша «ханым») Халифа Талакакин әл-Шанхажи болды, сондай-ақ ол оның қарындасы Халимаға да үйленді.

Тұлға

Молай Шариф жасөспірім шағынан бері ізгі мінезді адам екені айтылып жүрген. Ересек болған соң, ол сенімді болды; Сиджилмаса және Магриб (Марокко) халқы оған араға түсу үшін келіп, көмек сұрар еді.

Билік

Мүлей Шариф 1589 жылы Мүлей Әли Шерифтің үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Сиджилмасада Мукадам ("араб тілінде "генерал") болып, әскерге басшылық етті. 1631 жылы Сиджилмасса халқы Мүлей Шарифті Тафилат әмірі деп жариялады. Тафилат – ксурлардан, яғни бекіністі ауылдардан тұратын аймақ, олардың барлығы тең мәртебеге ие болып, бір-бірімен сауда жасады. Тарихшылар Мүлей Шарифтің Тафилаттағы барлық ксурларды жаулап алмағанын, бірақ оның беделді шарифтік тегіне байланысты, бірауыздан Тафилат әмірі деп жарияланғанын айтады. Мүлей Шарифтің билікке келуі Саади сұлтандығының күші әлсіреген, көптеген аймақтық топтар бүлік көтеріп, қазіргі Марокконы бақылау үшін күрескен кезде болды. Олардың ішіндегі ең күшті фракция – Дилаиттер, Орта Атластағы Санхаджа амазигтерінің федерациясы. Олар осы кезде Марокконың орталық бөлігін жартылай басып алды, көшбасшылары Мұхаммед әл-Хадж әл-Дилаи 1640 жылдары Фез бен Салені жаулап алып, ең қуатты кезеңіне жетті. Тағы бір топты Абульхасен Али ибн Мохаммед Эссусси Есемлали (көбінесе Бу Хасен немесе Әбу Хасун деп аталады) басқарды, ол бастапқыда Саадилерге қызмет етіп, содан кейін әскерімен көтеріліс жасап, 1614 жылы Сус және Драа өзенінің аймағына билік етті. Бу Хасен Мүлей Шарифтің жақын досы болды. Мүлей Шариф пен Табуасаматтың Бени Эзубир тұрғындары арасында қатты антагонизм болды. Соңғылары өздерінің цитаделімен және саудадан түскен байлықтарымен мақтанды, сондықтан Сиджилмасадан келген орталық билікті мойындағысы келмеді. Мүлей Шариф досы Бу Хасеннен Тафилатқа көмек сұрады, ал Табуасамат тұрғындары Дилаиттерді жалдады. Екі тарап та Бу Хасенде әскер жинап, Дилаиттер Сиджилмасада кездесті. Бірақ 1633 жылдың 8 шілдесінде әскерлерге мұсылмандардың қанын төгуден сақтану үшін, бір-бірінен бөлініп, соғысты тоқтатуға бұйрық берілді. Табуасамат халқы Әмір Мүлей Шариф пен Бу Хасеннің достығын көрген соң, оны бұзуға тырысты. Олар өз балаларын Бу Хасенге қызмет етуге жіберді, нәтижесінде Мүлей Шариф пен Бу Хасеннің достығы аяқталды. Табуасаматты басып алғаннан кейін Мүлей Шариф жеңіспен цитадельге кірді, салтанатты шеру өтті. Жеңілген Табуасамат тұрғындары Мүлей Шарифті өздерінің билеушісі ретінде мойындады. Бу Хасен бұл жаңалықты естігенде ашуланып, Сиджилмассадан келген жақтастарына Мүлей Шарифті тұтқындауға бұйрық берді. Тарихшы Мохаммед әл-Ифрани Бу Хасеннің Мүлей Шарифті тұтқындағысы келгенін және Сиджилмаса губернаторы мен оның жақтастарына осы жұмысты тапсырғанын, ал әріптесі Әл-Насири оны қолдағанын айтады.

Тұтқындық

Бу Хасен Мулай Шарифті қамалдың ішінде ұстады. Ол, егер құны төленсе ғана босатылар еді. Мулай Шариф Бу Хасеннің тұтқыны болғанымен, оған жақсы қарады. Бу Хасен оған М’гарфа тайпасынан мулат құл сыйлады, ол кейіннен оның ұлдарының бірі – Мулай Исмаилды дүниеге әкелді. Сиди Мохаммед Бу Хасеннің ізбасарларын Сиджилмасадан қуған көтеріліске жетекшілік етті. Содан кейін, 1640 жылдың 23 сәуірінде ол әкесінің орнына Тафилалт әмірі деп жарияланды.

Кейінгі жылдар және өлім

Мұлай Шариф тақты үлкен ұлы Сиди Мохаммедке тапсырып, саясаттан қол үзді және өмірін құлшылыққа арнады. Ұлдарының ризалығы үшін Дом Луиді жанында ұстады, сондай-ақ Мұлай Шарифтің ұлдарымен, әсіресе Мұлай Исмаил мен Мұлай Хишаммен жақын қарым-қатынаста болды. Мұлай Шариф 1659 жылғы 4 маусымда Сиджильмасада (қазіргі Риссани маңында), Тафилат аймағында қайтыс болды. Бірақ, Сиди Мохаммед пен оның туған бауыры Мұлай әл-Рашид арасындағы бәсекелестік Сиди Мохаммедтің кек алуынан қорқып, Тафилаттан қашуға мәжбүр етті. 1664 жылы өзін сұлтан деп жариялаған Мұлай Рашид ағасы, Сұлтан Сиди Мохаммедпен Ангад жазығында шайқасып, осы шайқаста оның ағасы қаза тапты. Мұлай Рашид Марокконың алғашқы Алауит сұлтаны атанды және қазіргі Марокконың көп бөлігін бағындырды.