Кіріспе
Элементтердің шекті реттелген тізімі. Математикада, топтама – сандардың немесе, жалпы алғанда, математикалық объектілердің шекті тізбегі немесе реттелген тізімі, олар топтаманың элементтері деп аталады. n элементтен тұратын n-топтама, мұндағы n – теріс емес бүтін сан. Бір ғана 0-топтама бар, ол бос топтама деп аталады. 1-топтама және 2-топтама әдетте тиісінше, жеке элемент және реттелген жұп деп аталады. Топтаманы реттелген жұптардан бастап, қайталану арқылы ресми түрде анықтауға болады; шын мәнінде, n-топтаманы оның (n-1) бірінші элементтері мен n-ші элементінен тұратын реттелген жұп ретінде қарастыруға болады. Топтамалар әдетте элементтерін "( )" жақшалардың ішінде, үтірмен және бос орынмен бөліп жазылады; мысалы, (2, 7, 4, 1, 7) – 5-топтаманы білдіреді. Кейде элементтерді қоршау үшін басқа символдар қолданылады, мысалы, тік жақшалар "[ ]" немесе бұрыштық жақшалар "⟨ ⟩". "{ }" жиынтықтарды белгілеу үшін кейбір бағдарламалау тілдерінде қолданылады, бірақ математикалық өрнектерде емес, себебі олар жиынтықтардың стандартты белгісі болып табылады. Топтама термині көбінесе векторлар сияқты басқа математикалық объектілерді талқылау кезінде кездеседі. Компьютер ғылымында топтамалар әртүрлі формада болады. Көптеген типтелген функционалдық бағдарламалау тілдері топтамаларды өнім типтері ретінде тікелей іске асырады, олар алгебралық деректер типтерімен, үлгілерді сәйкестендірумен және деструктуризациялау тапсырмасымен тығыз байланысты. Көптеген бағдарламалау тілдері топтамаларға балама ретінде рекорд типтерін ұсынады, олар белгі арқылы қол жетімді ретсіз элементтерді қамтиды. Кейбір бағдарламалау тілдері реттелген топтама өнім типтерін және ретсіз рекорд типтерін бір құрылымға біріктіреді, мысалы, C структуралары мен Haskell рекордтарында. Реляциялық деректер базалары өздерінің қатарларын (жазбаларын) топтама ретінде ресми түрде анықтай алады. Топтамалар сондай-ақ реляциялық алгебрада, семантикалық желіні Ресурс сипаттамалау шеңберімен (RDF) бағдарламалау кезінде, лингвистикада және философияда кездеседі.
In mathematics, a tuple is a finite sequence or ordered list of numbers or, more generally, mathematical objects, which are called the elements of the tuple. An n tuple is a tuple of n elements, where n is a non negative integer. There is only one 0 tuple, called the empty tuple. A 1 tuple and a 2 tuple are commonly called a singleton and an ordered pair, respectively. Tuple may be formally defined from ordered pairs by recurrence by starting from ordered pairs; indeed, an n tuple can be identified with the ordered pair of its (n − 1) first elements and its nth element. Tuples are usually written by listing the elements within parentheses "( )", separated by a comma and a space; for example, (2, 7, 4, 1, 7) denotes a 5 tuple. Sometimes other symbols are used to surround the elements, such as square brackets "[ ]" or angle brackets "⟨ ⟩". Braces "{ }" are used to specify arrays in some programming languages but not in mathematical expressions, as they are the standard notation for sets. The term tuple can often occur when discussing other mathematical objects, such as vectors. In computer science, tuples come in many forms. Most typed functional programming languages implement tuples directly as product types, tightly associated with algebraic data types, pattern matching, and destructuring assignment. Many programming languages offer an alternative to tuples, known as record types, featuring unordered elements accessed by label. A few programming languages combine ordered tuple product types and unordered record types into a single construct, as in C structs and Haskell records. Relational databases may formally identify their rows (records) as tuples. Tuples also occur in relational algebra; when programming the semantic web with the Resource Description Framework (RDF); in linguistics; and in philosophy.
Этимология
Термин тізбектің абстракциясы ретінде туындады: бір, жұп/екі, үш, төрт, бес, алты, жеті, сегіз, , n-тупл, , ал префикстер сандардың латынша атауларынан алынған. Бірлікке тең 0-тупл нөлдік тупл немесе бос тупл деп аталады. 1-тупл – жеке (немесе синглетон), 2-тупл – реттелген жұп немесе жұп, ал 3-тупл – үштік (немесе триплет) деп аталады. N саны кез келген теріс емес бүтін сан болуы мүмкін. Мысалы, кешенді санды нақты сандардың 2-туплы ретінде, кватернионды 4-туплы ретінде, октонионды 8-туплы ретінде, ал седенионды 16-туплы ретінде бейнелеуге болады. Бұл қолданыстар ‑uple жұрнағын қолданса да, бастапқы жұрнақ "үш есе" (үштік) немесе "декупль" (ондық) сияқты ‑ple болған. Бұл орта ғасырлық латын тіліндегі plus сөзінен (мағынасы "көп") шыққан, ол грек тіліндегі ‑πλοῦς сөзімен ауыстырылды, бұл классикалық және кейінгі антикалық ‑plex (мағынасы "бүктеулі") сөзін, мысалы "дуплекстегі" сияқты, ығыстырды.
Анықтамалар
Туплдердің бірнеше анықтамасы бар, олардың бәрі алдыңғы бөлімде сипатталған қасиеттерге ие.
-топтардың -топтары
Дискретті математикада, әсіресе комбинаторика және шекті ықтималдықтар теориясында, n-тіктер әртүрлі санау мәселелерінің контекстінде туындайды және ұзындығы n реттелген тізімдер ретінде көбінесе бейресми қарастырылады. m элементтен тұратын жиыннан алынған n-тіктер, қайталаулармен орналастыру, көп жиынтықтың теңдестірулері және кейбір шетел тілдеріндегі әдебиеттерде қайталаулармен вариациялар деп те аталады. m жиынының n-тігінің саны m^(n) тең. Бұл өнімнің комбинаторлық ережесінен келіп шығады. Егер S – m саны бар шекті жиын болса, онда бұл сан S × S × ⋯ × S жиынының кардиналдығына тең. n-тіктер осы өнім жиынының элементтері болып табылады.