Кіріспе

Элементтердің шекті реттелген тізімі. Математикада, топтама – сандардың немесе, жалпы алғанда, математикалық объектілердің шекті тізбегі немесе реттелген тізімі, олар топтаманың элементтері деп аталады. n элементтен тұратын n-топтама, мұндағы n – теріс емес бүтін сан. Бір ғана 0-топтама бар, ол бос топтама деп аталады. 1-топтама және 2-топтама әдетте тиісінше, жеке элемент және реттелген жұп деп аталады. Топтаманы реттелген жұптардан бастап, қайталану арқылы ресми түрде анықтауға болады; шын мәнінде, n-топтаманы оның (n-1) бірінші элементтері мен n-ші элементінен тұратын реттелген жұп ретінде қарастыруға болады. Топтамалар әдетте элементтерін "( )" жақшалардың ішінде, үтірмен және бос орынмен бөліп жазылады; мысалы, (2, 7, 4, 1, 7) – 5-топтаманы білдіреді. Кейде элементтерді қоршау үшін басқа символдар қолданылады, мысалы, тік жақшалар "[ ]" немесе бұрыштық жақшалар "⟨ ⟩". "{ }" жиынтықтарды белгілеу үшін кейбір бағдарламалау тілдерінде қолданылады, бірақ математикалық өрнектерде емес, себебі олар жиынтықтардың стандартты белгісі болып табылады. Топтама термині көбінесе векторлар сияқты басқа математикалық объектілерді талқылау кезінде кездеседі. Компьютер ғылымында топтамалар әртүрлі формада болады. Көптеген типтелген функционалдық бағдарламалау тілдері топтамаларды өнім типтері ретінде тікелей іске асырады, олар алгебралық деректер типтерімен, үлгілерді сәйкестендірумен және деструктуризациялау тапсырмасымен тығыз байланысты. Көптеген бағдарламалау тілдері топтамаларға балама ретінде рекорд типтерін ұсынады, олар белгі арқылы қол жетімді ретсіз элементтерді қамтиды. Кейбір бағдарламалау тілдері реттелген топтама өнім типтерін және ретсіз рекорд типтерін бір құрылымға біріктіреді, мысалы, C структуралары мен Haskell рекордтарында. Реляциялық деректер базалары өздерінің қатарларын (жазбаларын) топтама ретінде ресми түрде анықтай алады. Топтамалар сондай-ақ реляциялық алгебрада, семантикалық желіні Ресурс сипаттамалау шеңберімен (RDF) бағдарламалау кезінде, лингвистикада және философияда кездеседі.

Этимология

Термин тізбектің абстракциясы ретінде туындады: бір, жұп/екі, үш, төрт, бес, алты, жеті, сегіз, , n-тупл, , ал префикстер сандардың латынша атауларынан алынған. Бірлікке тең 0-тупл нөлдік тупл немесе бос тупл деп аталады. 1-тупл – жеке (немесе синглетон), 2-тупл – реттелген жұп немесе жұп, ал 3-тупл – үштік (немесе триплет) деп аталады. N саны кез келген теріс емес бүтін сан болуы мүмкін. Мысалы, кешенді санды нақты сандардың 2-туплы ретінде, кватернионды 4-туплы ретінде, октонионды 8-туплы ретінде, ал седенионды 16-туплы ретінде бейнелеуге болады. Бұл қолданыстар ‑uple жұрнағын қолданса да, бастапқы жұрнақ "үш есе" (үштік) немесе "декупль" (ондық) сияқты ‑ple болған. Бұл орта ғасырлық латын тіліндегі plus сөзінен (мағынасы "көп") шыққан, ол грек тіліндегі ‑πλοῦς сөзімен ауыстырылды, бұл классикалық және кейінгі антикалық ‑plex (мағынасы "бүктеулі") сөзін, мысалы "дуплекстегі" сияқты, ығыстырды.

Анықтамалар

Туплдердің бірнеше анықтамасы бар, олардың бәрі алдыңғы бөлімде сипатталған қасиеттерге ие.

-топтардың -топтары

Дискретті математикада, әсіресе комбинаторика және шекті ықтималдықтар теориясында, n-тіктер әртүрлі санау мәселелерінің контекстінде туындайды және ұзындығы n реттелген тізімдер ретінде көбінесе бейресми қарастырылады. m элементтен тұратын жиыннан алынған n-тіктер, қайталаулармен орналастыру, көп жиынтықтың теңдестірулері және кейбір шетел тілдеріндегі әдебиеттерде қайталаулармен вариациялар деп те аталады. m жиынының n-тігінің саны m^(n) тең. Бұл өнімнің комбинаторлық ережесінен келіп шығады. Егер S – m саны бар шекті жиын болса, онда бұл сан S × S × ⋯ × S жиынының кардиналдығына тең. n-тіктер осы өнім жиынының элементтері болып табылады.