Кіріспе

1567 жылдан 1803 жылға дейін Киелі Рим империясының құрамында болған мемлекет. Гессен-Кассель ландгравиатты (Landgrafschaft Hessen Kassel), өмір бойы Гессен-Кассель деп жазылып, Гессен Пфальцы (Hessische Pfalz) деп те белгілі болды, Киелі Рим империясының бір мемлекеті еді. Мемлекет 1567 жылы Гессен ландгравиатты Гессен ландграфы Филипп I қайтыс болғаннан кейін бөлінген кезде құрылды. Оның үлкен ұлы Вильгельм IV ландгравиаттың солтүстік бөлігін және Кассель астанасын мұраға алды. Басқа ұлдары Гессен-Марбург, Гессен-Райнфельс және Гессен-Дармштадт ландгравиаттарын алды. 1803 жылы империяның Наполеондық реформасы кезінде Гессен-Кассель ландграфы электоратқа көтерілді және ландграф Вильгельм IX императорлық сайлаушы болды. Гессен-Кассель әулетінің көптеген мүшелері Дания әскерінде қызмет етіп, жоғары дәрежелерге және билікке ие болды, себебі көптеген ландграфтар Дания ханшайымдарына үйленген. Дания-Норвегияға қызмет еткен отбасы мүшелерінің арасында Гессен-Кассель принці Фредерик, Гессен-Кассель принці Фредерик және Гессен-Кассель принці Чарльз бар. Ол Рейхстагқа екі дауыс берді: біреуі өзі үшін, екіншісі Херсфельд аббаттығы үшін. Кейіннен ол француз әскерлерімен басылып алынып, Францияның саяси одағы – Вестфалия патшалығының құрамына кірді. Гессен электораты Наполеон соғыстарының соңында қайта құрылды, бірақ сол кезде сайлауға император болмады.

Тарих

Гессен Кассель ландгравиатты Филипп I-нің үлкен ұлы, Вильгельм IV дана құрды. 1567 жылы әкесі қайтыс болған соң Гессен ландгравиатты төрт бөлікке бөлді. Вильгельм IV-ке аумақтың шамамен жартысы бұйырды, ал Кассель оның астанасы болды. 1604 жылы Гессен Кассель кеңейді, Гессен Кассель ландгравы Морис, баласыз қалған ағасы Людовик IV Гессен Марбург ландгравынан (1537–1604) Гессен Марбург ландгравиатты мұраға алғанда.

Отыз жылдық соғыс

1605 жылы Морис кальвинизмге өткен соң, Тридцет жылдық соғысқа протестанттар тарапынан қатысты. Гессен-Дармштадтқа біраз жерін беруге мәжбүр болғаннан кейін, 1627 жылы Морис тағын ұлы Вильгельм V-ке қалдырды. Оның кіші ұлдарына Гессенді тағы да бөліп алғанда пайда болған бірнеше тармақтарға аппанаждар берілді. Вильгельм V Швецияның Густав Адольфымен, сосын Франциямен одақтасып, император әскерлері басып кіргенде Гессен-Кассельдің көп бөлігін жоғалтты. Ол 1637 жылы жер аударылып қайтыс болды, ал оның әйелі Амалия Елизавета Ханау-Мюнценбергтен сегіз жасар ұлы Вильгельм VI-ның регенті болды. Амалия Елизавета Гессен-Кассельдің мүддесін белсенді түрде қорғады. Гессен-Кассельден император әскерлерін қуғаннан кейін, ол әскерлерін қайын атасы Гессен-Дармштадт туыстарына жоғалтқан Марбург қаласын қайтарып алуға жіберді. 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шартында Гессен-Кассельге Шаумбург графлығының көп бөлігі және жаңадан секуляризацияланған Херсфельд аббаттығы берілді. Амалия Елизавета сондай-ақ Гессен-Кассельдің болашақта тағы бөлінуіне жол бермеу үшін тұңғыш балаға мүлік құқығын енгізді. Алайда, соғыстың ауыр жағдайлары оның денсаулығын құлатты және ол 1651 жылы қайтыс болды.

17 және 18 ғасырлар

1650 жылы есейген Вильгельм VI білім мен өнерді қолдаған прогрессивті меценат болды. Одан кейін Гессен-Кассель ландгравы, бала кезінде таққа отырған VII Вильгельм биледі, ол 1670 жылы қайтыс болды. Оның орнын інісі Карл I басты. Карл ең бастысы үшін, княздығының қаржысын жақсарту мақсатымен, әскерлерін шетелдік державаларға жалдамалы әскер ретінде берді. Вильгельм V-тен кейін Ландгравтар Вильгельм VI және Вильгельм VII биледі. Келесі ландграф, Швеция королі Фридрих I, неке арқылы Швеция королі атанды. Ландгравиат 1730 жылдан 1751 жылға дейін Швециямен жеке одақта болғанымен, корольдің кіші інісі, принц Вильгельм, Кассельде регент ретінде билік етті, ағасы Вильгельм VIII таққа отырғанға дейін. Фридрих I 1751 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның орнын Жеті жылдық соғыста Ұлыбритания патшалығының одақтасы болған ағасы Вильгельм VIII басты. Оның ізбасары, Фридрих II, ұзақ тарихы бар протестант ландгравиаттарынан кейін католик дініне ауысты. Америка Тәуелсіздік соғысы басталғанда, Фридрих II Гессен әскерлерін Америкадағы қызмет үшін Ұлыбританияға жалға берді.

Жер гравиаттарының аяқталуы

1803 жылғы неміс медиациясында неміс мемлекеттерінің қайта ұйымдастырылуынан кейін Гессен-Кассель ландграфтығы Гессен электоратына көтерілді және ландграф Вильгельм IX Императорлық сайлаушыға (электорға) көтерілді, Гессеннің сайлаушысы Вильгельм I титулын алды. Осылайша князьдық Курхессен (немесе Курфюрстентум Гессен) деп аталды, бірақ көбінесе Гессен-Кассель деп атала берді. 1806 жылы Вильгельм I, Төртінші коалиция соғысында Пруссия Корольдігін қолдағандығы үшін Наполеон Бонапарттан иелігінен айырылды. Кассель жаңа Вестфалия Корольдігінің астанасы болып белгіленді, онда Наполеон өзінің інісі Жером Бонапартты патша етіп тағайындады. 1813 жылы Наполеон жеңілгеннен кейін сайлаушы (электор) қалпына келтірілді. Вена конгресінде Наполеонның бірнеше сайлаушылықтары (электораттары) патшалықтарға дейін көтерілді, ал Вильгельм Чатти патшасы ретінде мойындылық алуға тырысты. Алайда, оны Ұлы державалар қабылдамады және оны басқа ұлы герцогтармен бірге «Патшалық билік» деп тізімдеді. Өзінің туысы, бұрынғы Гессен-Дармштадт аймағындағы Гессеннің Ұлы герцогынан жоғары тұруын қамтамасыз ету үшін Вильгельм Принц-электор титулын сақтап қалуды жөн көрді. Гессен электоратының билеушілері Германия конфедерациясындағы жалғыз Принц-электорлар болды, тіпті олар сайлау үшін енді Киелі Рим императоры болмаса да.

Гессен әскерлері шетелде қызмет етеді

Гессен-Кассель ландграфтары 17-18 ғасырларда өз әскерін Еуропаның ірі державаларына жалға беруімен әйгілі болды. Осы кезеңде шағын елдердің үлкен елдерге әскерлерін жалға беруі кең таралған әдет еді, оның орнына субсидиялар алушы еді. Халықаралық құқықта жалдамалы әскерлер мен қосымша әскерлер (Hilfstruppen) арасында айырма жасалды. Жалдамалы әскерлер шетелдік армияларда жеке тұлға ретінде қызмет етсе, қосымша әскерлер өз князінің басқа князьға көмек ретінде жіберілді. Гессен-Кассель осы тәжірибені экстремалды деңгейге жеткізді, 1730 жылы халықтың 5,3% қарулы күштерде болды. Бұл көрсеткіш тіпті Пруссиядан да жоғары болды.

Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде британдық армияның 25% неміс князьдерінен жалға алынған әскерлерден құралды, олардың жартысы Гессен-Кассель және жақын орналасқан Гессен-Ханаудан келген. Осы себепті американдықтар британдық армияда қызмет еткен барлық неміс әскерлерін "гессиандар" деп атайды, бұл синекдоханың бір түрі.

Атаулар ауыстырылуы

Гессен Кассель ауылы, Индиана штатында, Форт-Уэйн қаласына жақын орналасқан және неміс иммигранттарымен құрылған. Ауыл Гессен-Кассель ландграфтығының құрметіне аталған.