Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландия қоғамы жоғары орта ғасырларда шамамен 900-1286 жылдар аралығында қалыптасқан. Бұл кезең жалпы тарихи тұрғыдан жоғары орта ғасырлар деп аталатын дәуірге сәйкес келеді.
Scottish Society in the High Middle Ages pertains to Scottish society roughly between 900 and 1286, a period roughly corresponding to the general historical era known as the High Middle Ages.
Мормерлер мен графтар
Шотландия короліне бағынышты аумақтың көп бөлігі Форттан солтүстікке қарай тікелей ортағасырлық шотланд тілінде Мормер деп аталатын билеушінің билігінде болды. Бұл термин латын тіліне "comes" деп аударылды, ал қазіргі ағылшын тілінде шатастыратын түрде "эрл" деп аударылады. Бұл светтік билеушілер патшалар сияқты шағын көлемде светтік билік пен діни демеушілікті жүзеге асырды. Олар өздерінің соғыс жасаушы топтары мен ізбасарларын ұстады, жарғылар шығарды және өз провинцияларында заң мен ішкі тәртіпті қадағалады. Шотландия королінің билігінде болған кезде олар корольге "кайн" төледі, ол жылына бірнеше рет төленетін, көбінесе мал және басқа да тауарлармен жасалатын салық еді. Сонымен қатар, олар корольге "конвет" төлеуге міндетті болды, ол қонақжайлық төлемінің бір түрі еді, яғни корольді сапар кезінде тамақпен және жатақпен қамтамасыз ету немесе оның орнына тауармен төлеу. Норман дәуірінде, қажет болған жағдайда, олар "Сервитум Скотиканұм" ("Галдық қызмет", "Шотландиялық қызмет" немесе жай ғана "форинсек") қызметін көрсетті және король армиясының галдік бөлігі болған "Экзерцитус Скотиканұсты" басқарды, ол сол кезеңде кез келген ұлттық жиынның (slógad) басым бөлігін құрады.
Most of the territory subject to the King of Scots north of the Forth was directly under a lord who in medieval Scottish was called a Mormaer. The term was translated into Latin as comes, and is misleadingly translated into modern English as Earl. These secular lords exercised secular power and religious patronage like kings in miniature. They kept their own warbands and followers, issued charters and supervised law and internal order within their provinces. When actually under the power of the Scottish king, they were responsible for rendering to the king cain, a tribute paid several times a year, usually in cattle and other barter goods. They also had to provide for the king conveth, a kind of hospitality payment, paid by putting up the lord on a visit with food and accommodation, or with barter payments in lieu of this. In the Norman era, when called upon to do so, they provided the servitum Scoticanum ("Gaelic service", "Scottish service" or simply forinsec) and led the exercitus Scoticanus , the Gaelic part of the king's army that made up the vast majority almost any national hosting (slógad) in the period.
Тоисекс және Тане
Тоишек ("бастық") морнаер сияқты, ол өзінің феодалына морнаер патшаға көрсеткен қызметтердің орнына қызмет ететін. Тоишек әдетте патшаның (патшалық иелігінде), морнаердың (графтық иелігінде), аббат немесе епископтың мұрагерлік иесі болып табылды. Латын тілінде көбінесе "танус" деген сөз қолданылады, сондықтан осы лауазым иелерін ағылшын тілінде "тан" деп атайды. Тоишек, көне сөз болғандықтан, "танус" сөзінен мағынасы кеңірек болғанымен, көптеген ғалымдар "танус" лауазымының қашан енгізілгенін талқылауға көп уақыт жұмсайды. Бірақ, бұл институтты да басқа институттар сияқты, шотланд билеушілерінің бұрыннан бар әлеуметтік құрылымдарын ресмилендіру және біріктіру деп қарастыру әлдеқайда орынды. Дегенмен, осы институт өзінің латынша атауын англосаксондық Англиядан қарыз алған, шамамен X ғасырда алған. Бұл институттың ресми түрде бекітілуі көбінесе Шотландияның шығысында, Форт өзенінен солтүстікке қарай шектелген. Орта ғасырлардан жетпіс бір "танаж" тіркелген, олардың алпыс тоғызы Шотландияның шығыс бөлігінде, ал екеуі Лотианда орналасқан.
A toísech ("chieftain") was like a mormaer, providing for his lord the same services that a mormaer provided for the king. A toísech was normally a hereditary tenant of either a King (on royal demesne), a mormaer (on comital demesne), an abbot or a bishop. The Latin word usually used is thanus, which is why the office bearers are often called "thanes" in English. Although toísech, as the older word, was broader in meaning than thanus, many scholars spend a great deal of time arguing over when the office of thanus was introduced, when it is perhaps more reasonable to regard this institution, like other institutions, as formalisations and incorporations of pre existing social structures by the Scottish rulers. However, it was perhaps in the tenth century that this particular institution acquired its Latin name, borrowed from Anglo Saxon England. The formalization of this institution was largely confined to eastern Scotland north of the forth. Seventy one thanages are on record from the Middle Ages, sixty nine of which are in the eastern part of Scotland proper, and two in Lothian.
Туыстық топтар
Тоисех пен мормаердің кеңселерінің артында туыстық топтар тұрды. Кейде бұл кеңселер ресми түрде бекітілген, бірақ көбінесе бейресми болды. Туыстық топтың басшысы латын тілінде capitalis, ал ортағасырлық гэль тілінде cenn деп аталды. Фиф мормаерлігіндегі негізгі туыстық топ сол кезде Клан МакДюиб ("Макдаффтың ұлдары") деп белгілі болды. Топ басшысы МакДюиб аталымын қолдану құқығына ие болған сияқты, сондықтан Фиф туыстық тобының басшыларының кейбірі тек осы атпен ғана танылды. Сол сияқты, Арал лордтары өздерін жай ғана MacDomhnaill деп атауға болады және атады. Фифте мормаерлер әдетте Макдуиб кланының басшысы болды, бірақ әрқашан олай болмады. Тұңғыштық енгізілгеннен кейін көптеген мормаерлер кәмелетке толмаған жасқа жетіп, орнына келді; бірақ мұндай жағдайда туыстық топтың басшылығы кәмелетке толмағанға емес, басқа тәжірибелі тұлғаға тиді. Ортағасырлық Шотландиядан танымал басқа туыстық топтар – Cennedig (Каррик аймағынан) және Morggain (Бухан аймағынан).
Behind the offices of toísech and mormaer were kinship groups. Sometimes these offices were formalized, but mostly they are informal. The head of the kinship group was called capitalis in Latin and cenn in medieval Gaelic. In the Mormaerdom of Fife, the primary kinship group was known then as Clann MacDuib ("Children of MacDuff"). The head of the group seems to have borne the right to use the title MacDuib, which is why some of the heads of the Fife kin group are known only by that name. Similarly, the Lords of the Isles could and would call themselves simply MacDomhnaill. In Fife, the Mormaer was usually the head of Clann MacDuib, but not always. After the introduction of primogeniture, many mormaers succeed as minors; invariably though in this scenario, the leadership of the kin group did not fall to a minor, but to another senior figure. Other kin groups which are famous from medieval Scotland are Cennedig (from Carrick) and Morggain (from Buchan).
Төменгі бостандық иелері мен құлдар
Ең жоғары асыл емес шен, Бреттер мен шотландтар заңдары бойынша, ócthigern (сөзбе-сөз, кішкентай немесе жас лорд) деп аталды, бұл термин мәтін француз тіліне аударуға көңіл бөлмейді. Бұл адамдардың нақты мәртебесі белгісіз болғанымен, бұл ерте гэль тіліндегі Боаир ("Мал төлеуші") немесе Окаирдің еркін адамға баламасы болуы мүмкін. Ағылшын-саксон тіліндегі баламасы, шамасы, сокеман болған. Монастырь жерлеріндегі және одан жоғарыдағы шаруалардың ең жоғары шені сколок деп аталды. Бұл термин сөзбе-сөз "ғалым" дегенді білдіреді және монастырь мектебіндегі ең төменгі оқушы шені үшін қолданылған терминнен шыққан. Ағылшын-саксон тіліндегі баламасы, болжам бойынша, герсман болған. Алғашқы кезеңде шотландтар құлдар ұстаған, олардың көпшілігі соғыста тұтқынға алынған шетелдіктер (ағылшындар немесе скандинавтар) болды. Шотландиялық құлға шабуылдар XI ғасырда ерекше жақсы құжатталған.
The highest non noble rank was, according to the Laws of Brets and Scots, called the ócthigern (literally, little or young lord), a term the text does not bother to translate into French. Although the exact status of these men in uncertain, it seems likely that this would refer to the freeman equivalent of the early Gaelic Bóaire (i. e. "Cattle lord") or Ócaire. The Anglo Saxon equivalent was perhaps the sokeman. The highest rank of the serf on monastic estates, and beyond, was called a scoloc. The latter term literally meant scholar, and was derived from the usage of the term for the lowest rank of pupil in a monastic school. The Anglo Saxon equivalent was probably the gerseman. In the earlier period, the Scots kept slaves, and many of these were foreigners (English or Scandinavian) captured during warfare. Large scale Scottish slave raids are particularly well documented in the eleventh century.