Кіріспе

Шотландия қоғамы жоғары орта ғасырларда шамамен 900-1286 жылдар аралығында қалыптасқан. Бұл кезең жалпы тарихи тұрғыдан жоғары орта ғасырлар деп аталатын дәуірге сәйкес келеді.

Мормерлер мен графтар

Шотландия короліне бағынышты аумақтың көп бөлігі Форттан солтүстікке қарай тікелей ортағасырлық шотланд тілінде Мормер деп аталатын билеушінің билігінде болды. Бұл термин латын тіліне "comes" деп аударылды, ал қазіргі ағылшын тілінде шатастыратын түрде "эрл" деп аударылады. Бұл светтік билеушілер патшалар сияқты шағын көлемде светтік билік пен діни демеушілікті жүзеге асырды. Олар өздерінің соғыс жасаушы топтары мен ізбасарларын ұстады, жарғылар шығарды және өз провинцияларында заң мен ішкі тәртіпті қадағалады. Шотландия королінің билігінде болған кезде олар корольге "кайн" төледі, ол жылына бірнеше рет төленетін, көбінесе мал және басқа да тауарлармен жасалатын салық еді. Сонымен қатар, олар корольге "конвет" төлеуге міндетті болды, ол қонақжайлық төлемінің бір түрі еді, яғни корольді сапар кезінде тамақпен және жатақпен қамтамасыз ету немесе оның орнына тауармен төлеу. Норман дәуірінде, қажет болған жағдайда, олар "Сервитум Скотиканұм" ("Галдық қызмет", "Шотландиялық қызмет" немесе жай ғана "форинсек") қызметін көрсетті және король армиясының галдік бөлігі болған "Экзерцитус Скотиканұсты" басқарды, ол сол кезеңде кез келген ұлттық жиынның (slógad) басым бөлігін құрады.

Тоисекс және Тане

Тоишек ("бастық") морнаер сияқты, ол өзінің феодалына морнаер патшаға көрсеткен қызметтердің орнына қызмет ететін. Тоишек әдетте патшаның (патшалық иелігінде), морнаердың (графтық иелігінде), аббат немесе епископтың мұрагерлік иесі болып табылды. Латын тілінде көбінесе "танус" деген сөз қолданылады, сондықтан осы лауазым иелерін ағылшын тілінде "тан" деп атайды. Тоишек, көне сөз болғандықтан, "танус" сөзінен мағынасы кеңірек болғанымен, көптеген ғалымдар "танус" лауазымының қашан енгізілгенін талқылауға көп уақыт жұмсайды. Бірақ, бұл институтты да басқа институттар сияқты, шотланд билеушілерінің бұрыннан бар әлеуметтік құрылымдарын ресмилендіру және біріктіру деп қарастыру әлдеқайда орынды. Дегенмен, осы институт өзінің латынша атауын англосаксондық Англиядан қарыз алған, шамамен X ғасырда алған. Бұл институттың ресми түрде бекітілуі көбінесе Шотландияның шығысында, Форт өзенінен солтүстікке қарай шектелген. Орта ғасырлардан жетпіс бір "танаж" тіркелген, олардың алпыс тоғызы Шотландияның шығыс бөлігінде, ал екеуі Лотианда орналасқан.

Туыстық топтар

Тоисех пен мормаердің кеңселерінің артында туыстық топтар тұрды. Кейде бұл кеңселер ресми түрде бекітілген, бірақ көбінесе бейресми болды. Туыстық топтың басшысы латын тілінде capitalis, ал ортағасырлық гэль тілінде cenn деп аталды. Фиф мормаерлігіндегі негізгі туыстық топ сол кезде Клан МакДюиб ("Макдаффтың ұлдары") деп белгілі болды. Топ басшысы МакДюиб аталымын қолдану құқығына ие болған сияқты, сондықтан Фиф туыстық тобының басшыларының кейбірі тек осы атпен ғана танылды. Сол сияқты, Арал лордтары өздерін жай ғана MacDomhnaill деп атауға болады және атады. Фифте мормаерлер әдетте Макдуиб кланының басшысы болды, бірақ әрқашан олай болмады. Тұңғыштық енгізілгеннен кейін көптеген мормаерлер кәмелетке толмаған жасқа жетіп, орнына келді; бірақ мұндай жағдайда туыстық топтың басшылығы кәмелетке толмағанға емес, басқа тәжірибелі тұлғаға тиді. Ортағасырлық Шотландиядан танымал басқа туыстық топтар – Cennedig (Каррик аймағынан) және Morggain (Бухан аймағынан).

Төменгі бостандық иелері мен құлдар

Ең жоғары асыл емес шен, Бреттер мен шотландтар заңдары бойынша, ócthigern (сөзбе-сөз, кішкентай немесе жас лорд) деп аталды, бұл термин мәтін француз тіліне аударуға көңіл бөлмейді. Бұл адамдардың нақты мәртебесі белгісіз болғанымен, бұл ерте гэль тіліндегі Боаир ("Мал төлеуші") немесе Окаирдің еркін адамға баламасы болуы мүмкін. Ағылшын-саксон тіліндегі баламасы, шамасы, сокеман болған. Монастырь жерлеріндегі және одан жоғарыдағы шаруалардың ең жоғары шені сколок деп аталды. Бұл термин сөзбе-сөз "ғалым" дегенді білдіреді және монастырь мектебіндегі ең төменгі оқушы шені үшін қолданылған терминнен шыққан. Ағылшын-саксон тіліндегі баламасы, болжам бойынша, герсман болған. Алғашқы кезеңде шотландтар құлдар ұстаған, олардың көпшілігі соғыста тұтқынға алынған шетелдіктер (ағылшындар немесе скандинавтар) болды. Шотландиялық құлға шабуылдар XI ғасырда ерекше жақсы құжатталған.