Кіріспе

Северодонецк (,), сондай-ақ Северодонецк (, -), Украинаның шығысындағы Луганск облысындағы қала. Ол Донец өзенінің сол жағалауының солтүстік-шығысында және облыстың әкімшілік орталығы Лугансктен шамамен солтүстік-батыста орналасқан. Северодонецк өзеннің арғы жағында орналасқан Лысичанск қаласына қарайды. Қаланың аты аталған өзеннен шыққан, және ол сол кезде облыстың халқы бойынша екінші ең ірі қаласы болды. 2022 жылдың маусым айынан бастап Ресей әскерлері басып алып, әкімшілік басқаруын жүзеге асырып жатыр. Соғысқа дейін Северодонецкте бірнеше зауыт, соның ішінде "Азот" химия зауыты болды. Қаланың оңтүстігінде әуежай да орналасқан. 2014 жылдан 2022 жылға дейін Северодонецк Луганск облысының әкімшілік орталығы болды, себебі Донбастағы соғыс басталғанда Луганск қаласы Ресейге жақтас сепаратистердің бақылауына өтті. Ресейдің Украинаға басып кіру кезінде Северодонецк Ресей күштерінің ауыр шабуылына ұшырады және Донбас шайқасының алдыңғы қатарында болды, нәтижесінде қала, оның ішінде тұрғын үйлерге де кең ауқымды қиратулар келтірілді. 2022 жылдың 25 маусымына дейін қала Ресей және сепаратист күштері толық басып алды, ал украиндық билік өкілдері азаматтық халықтың саны шамамен 10 000 адамды құрады, яғни соғысқа дейінгі халықтың он пайызы деді.

Топонимика

Бір нұсқа бойынша, қаланың аты Донецтен шыққан. Орысша атауы бар, (Сѣверный Донецъ, : Северский Донець), қаланың орысша атауы – Северодонецк. Тағы бір мәлімет бойынша, қаланың аты Донец өзенінің солтүстігінде орналасқандығынан туындаған. Қаланың украинша атының тарихы өте күрделі. 1950 жылғы 27 қаңтарда Украина КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының «Ворошиловград облысы Лисичанск ауданындағы Лысхимстрой қала типті поселкесінің атауын өзгерту туралы» жарлығы орыс тілінде шығарылды, онда қаланың аты Северодонецк деп көрсетілді, кейін украин тіліне Северодонецк деп аударылды. Дегенмен, бұл жазу украин тілінде дұрыс емес, және қала атының көптеген дереккөздерде (сөздіктер, карталар және ресми құжаттар) жазылуы түзетілді, бірақ ол ресми деңгейде бекітілмеді. Сонымен қатар, Сиверодонецк атауы поселкеге аудандық маңызы бар қала мәртебесі берілгені туралы хабарламада қолданылды. 1993 жылғы жазылым бойынша (108-бөлімде) қаланың аты – Сиверскодонецк, бұл этимологияға сәйкес келеді (Сиверский Донецтен). Бұл атау кеңес кезеңіндегі энциклопедиялар мен анықтамалық кітаптарға енгізілген. Бірқатар украин тіл білімі мамандары да осы принциптерді қолдайды. Кейбір қазіргі украин басылымдары «украин тілінде сөйлейтін» сөзінің логикасына сүйене отырып, Сиверодонецк атауын қолданады. Бір мезгілде ресми атауы Сиверодонецк болып қала берді, бұл атау Ресейдегі қалаға қолданылса әділ болар еді, бірақ керісінше, орыс тілінен украин тіліне транслитерация жасау ережесі Украинадағы қалаға заңсыз қолданылды. Украина энциклопедиясында қаланың негізгі аты – Сиверскодонецке, ал басқа жазылымдары – Сиверодонецке және Пивничнодонецке. «Украинаның әкімшілік-аумақтық жүйесінің объектілерінің жіктелуі» нормативтік құқықтық құжатында қала Сиверодонецк ретінде жіктелді, ал аталған атау соңғы жылдары басқа ресми құжаттарда қолданылды. 1990 жылдың ортасына дейін қаланың өзіндегі мекемелердің тақташаларында Сиверодонецк жазуы басым болды, бірақ Северодонецк және Сиверодонецк жазулары да қолданылды.

Құрылтай және Кеңес дәуірі

Қазіргі Сивьеродонецк қаласының негізі 1934 жылы Украина КСР-інің Донецк облысы Лисичанск қаласының шегінде Лисичанск азот тыңайтқыштар зауытының құрылысы басталуымен тығыз байланысты. Донецтің өзі Лисичанскпен біріктірілген болатын. Құрылыс алаңындағы жұмысшылардың алғашқы поселкесі Донецке жақын Лысхимстрой (Лисхімстрої, Lang ru) деп аталды. 1935 жылдың қыркүйегінде поселкеде бірінші мектеп ашылды, силикат кірпіш зауыты өндіріс бастады және алғашқы үш екі қабатты тұрғын үй салынды. 1940 жылы Лысхимстройда 47 үй, мектеп, клуб, балабақша, сәбилер үйі және химия комбинатының 10 ғимараты болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лысхимстрой және айналасындағы аймақтар 1942 жылдың 11 шілдесінде неміс әскерлерімен басылып алынды. 1943 жылдың 1 ақпанында Қызыл Армияның 41-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы мен 110-шы танк бригадасы оны қайтарып алды. Лисичанск азот тыңайтқыштар зауытын қалпына келтіру және кеңейту жұмыстары 1943 жылдың 10 желтоқсанында басталды және 1946 жылға қарай соғысқа дейінгі тұрғын үй қоры толығымен қалпына келтірілді, ол 17 000 шаршы метрді құрады. Лысхимстройдың оңтүстігіндегі әуежай 1948 жылдың мамыр айында жұмыс істеуге кірісті; ол 1960 жылдардың басында күрделі жөндеуден өтті. 1950 жылы поселкеге төрт жаңа атау ұсынылды: Светлоград, Донецтегі Комсомольск, Менделеевск және Северодонецк. Соңында ол Северский Донецтің құрметіне Северодонецк деп аталды. Сол жылы Северодонецк қалалық типтес поселке мәртебесін алды. 1951 жылдың 1 қаңтарында Лисичанск азот тыңайтқыштар зауыты алғашқы аммоний нитратын өндірді. Қаладан 1965 жылдың 2 сәуірінен 2019 жылдың басына дейін шығарылған «Коммунистік жол» () деп аталатын жергілікті газет, кейіннен «Северодонецк жаңалықтары» () деп аталды.

Донбасстағы соғыс

Донбастағы соғыста қала 2014 жылдың мамыр айының соңында 1000-ға дейін саналатын Ресейге жақтас күштер бақылауына көшті. 2014 жылғы Украина президенттік сайлауы қалада өткізілмеді, себебі сепаратистік билік сайлау учаскелерінің ашылуына жол бермеді, ал Украина Орталық сайлау комиссиясының мүлкі ұрланып немесе жойылды. 2014 жылдың 22 шілдесінде украин әскерлері қаланың бақылауын қайта алды. Бірнеше күн бойы қала төңірегінде ауыр шайқастар жүрді; 2014 жылдың 23 шілдесінде Украина Ұлттық гвардиясы мен Украина армиясы "Сивьеродонецкті тазалау жұмыстарын жалғастырудамыз" деген мәлімдеме жасады. 2014 жылғы соғыс кезінде Сиверский Донец өзені арқылы өтетін көпір қиратылды; ол 2016 жылдың желтоқсанында қайта ашылды. Көпірді қалпына келтіруге Еуропалық Одақ қаржының 93,8%-ын бөлді. 2016 жылы Жоғарғы Радада қаланың атын ресми түрде Сиверскодонецк деп өзгерту туралы ұсыныс енгізілді, бұл ресейлік атаудың украин тіліндегі мағынасымен бірдей нұсқаға ауыстыруды көздеді.

Ресейлік басқыншылық

2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде Донбас шайқасында Сивьеродонецк қатаң ұрыстардың және бұқаралық ақпарат құралдарының назарының орталығына айналды. Мамыр айында Ресей күштері Луганск облысын жаулау мақсатында Сивьеродонецкке басты назар аударды. 31 мамырда қала әкімі Ресей күштері қаланың жартысын басып алғанын хабарлады. 14 маусымға қарай Ресей күштері қаланың 80%-ын бақылауға алды және барлық қашу жолдарын жапты. 24 маусымда Украина үкіметі өз күштеріне Сивьеродонецктен шығуға бұйрық берді. 26 маусымда Ресей қорғаныс министрінің өкілі, генерал-лейтенант Игорь Конашенков Луганск халық милициясы мен Ресей қарулы күштерінің "Северодонецк және Боровское қалаларын, сондай-ақ Луганск халық республикасындағы Вороново және Сиротино елді мекендерін толық босатылғанын" мәлімдеді.