Кіріспе

Пунаха – Бутанның 20 ауданының бірі – Пунаха дзонгхагының әкімшілік орталығы. 1955 жылға дейін Пунаха Бутанның астанасы және үкімет резиденциясы болды, содан кейін астана Тымпхуға көшірілді. Тымпхудан шамамен 72 км қашықтықта орналасқан, астанадан автомобильмен жуық 3 сағаттық жол. Тымпхудан айырмашылығы, қыста бұл жерде салыстырмалы түрде жылы, ал жазда ыстық болады. Теңіз деңгейінен 1200 метр биіктікте орналасқан. Бутанның екі ірі өзені – Фо Чу және Мо Чу өзендерінің аңғарларында күріш негізгі егіс ретінде өсіріледі. Осы ауданда дзонкха тілі кеңінен қолданылады.

Пунгтанг Девачен Ги Пходранг

Пунгтанг Девачен Пходранг (Ұлы бақыт сарайы) немесе Пунха Дзонг 1637 жылы Тюби Заоу Балип басшылығымен Жабдрунг Нгаванг Намгьялдың тікелей бұйрығымен салынды және екі жылдың ішінде аяқталды деп есептеледі. Бұл елдегі ең әдемі Дзонг саналады. Бұл Бутанның Же Кхенпо басқаратын Орталық монахтық органының қысқы резиденциясы. Дзонгта Оңтүстік Друкпа Кагью мектебінің ең қасиетті мүліктері, оның ішінде Ранджунг Касарпани, сондай-ақ Жабдрунг Нгаванг Намгьял мен Тертон Падма Лингпаның қасиетті қалдықтары сақталған. 1907 жылы Пунха Дзонг Бутанның алғашқы патшасы Угьен Вангчуктың тәж кию рәсімінің өткен орны болды. Үш жыл өткен соң, Пунхада келісім шарты жасалды, онда британдықтар Бутанның ішкі істеріне араласпауға келісім берді, ал Бутан Ұлыбританияға сыртқы істерін басқаруға рұқсат берді. 1780, 1789, 1802, 1831, 1849 және 1986 жылдары Дзонг өрт салдарынан жартылай қирады. Сонымен қатар, 1897 жылы жер сілкінісі, ал 1994 жылы су тасқыны болды. Пунха Вандуе аңғарындағы Фо Чу және Мо Чу өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқандықтан, Дзонг мұздық көлдерінен (GLOF) туындайтын кенеттен су тасқынына осал. Соңғы есептерге сәйкес, Пунха Дзонг 1957, 1960 және 1994 жылдары су тасқынынан зардап шекті. 2010 жылдың наурыз айында Дзонгты су тасқынынан қорғау мақсатында өзен арналарын тереңдету және бөгеттерді көтеру жұмыстары басталды. 17 ғасырда Дзонгпен бірге Мо Чу өзенінен өтетін жабық ағаштан жасалған консольдік көпір салынды. Бұл көпір 1957 немесе 1958 жылы су тасқынынан шайылып кетті. 2006 жылы Германияның көмегімен 2008 жылы аяқталған, 55 метрлік еркін аралығы бар дәстүрлі құрылыстағы жаңа ағаштан жасалған жабық консольдік көпірдің құрылысы басталды.

Ритша

Пунаха аңғары Бутанда күріш шаруалығымен мәшһүр. Қызыл және ақ күріш Бутанның ең ірі өзендерінің екеуі – Фо және Мо Чу өзендерінің аңғары бойында өсіріледі. Ритша (таудың етегінде деген мағынаны білдіреді) – Пунахадағы типикалық ауыл. Ауылдағы үйлер тас негізде балшықтан тұрғызылған. Әр үйдің биіктігі екі қабатты. Үйлердің төңірегінде бақшалар мен күріш далалары орналасқан. Бақшаларда көбінесе апельсин мен папайя сияқты жеміс ағаштары өседі. Ауыл Пунаха-Газа тас жолынан 1 шақырым қашықтықта жатыр, қазіргі уақытта ауыл тұрғындары 1 шақырымдық шаруалық жолды салумен айналысып жатыр. Соңғы жылдары шаруалық жұмыстары механизацияланды, егістікті жырту үшін бұқалардың орнына электрмен жұмыс істейтін тракторлар қолданылады, және ауыл тұрғындарының әл-ауқаты жақсарды. Күріштің (қызыл және ақ) көп болуына байланысты бұл ауыл көбінесе Бутанның "күріш алақаны" деп аталады.

Мерекелік шаралар

Бутан жылдың бірінші айында өтетін Пунаха Домчое – Бутан мәдениетіндегі маңызды шара, ол қуатты рәсімдерді ат үстіндегі шеберлік пен қылышпен сайысқанның керемет көрсетілімімен үйлестіреді.