Кіріспе

Қыздардың келісімі (испанша: El consentimiento de las doncellas) – испан драматургы Леандро Фернандес де Моратиннің пьесасы. Ол 1801 жылы жазылып, 1806 жылы алғаш рет сахнаға қойылған. Пьеса сол кездегі испан қоғамының әдет-ғұрыптарын сатиралық тұрғыдан бейнелейді және қазір репертуардың бір бөлігіне айналды. Мадридтегі Театро де ла Круз театрында 26 күн бойы көрсетілген бұл пьесаны 37 000 адам тамашалаған, бұл сол кезеңде Испания астанасының халқының шамамен 25 пайызына тең.

1-ші акті

Мадридтен келген бауырлас бауырлас (Диего) және оның қызметшісі Симон Гвадалахара қаласына барып, 16 жасар кедей қызды (Франсиска) және оның анасын астанаға алып келеді. Олар түнде Алматы қаласына келіп тоқтайды. Диего Симонға Франсискамен тұрғанын айтады. Ол қызды бұрын-соңды көрмеген, бірақ оның анасы Айрин, көбінесе хаттар арқылы, қыздың өзімен некеге тұрғанына қуанышты екенін айтты. Диего достық пен өзара құрметтесетін әйел іздеп жүр; ол ыстық махаббат өте эмоционалды екенін айтады. Бірақ, ол Франсисканың жастығына және кінәсіздігіне қызығады және олар келесі күні таңертең Мадридке келген кезде оған үйленуді жоспарлайды. Бұл жағдай әрине, қарым-қатынасты қыздырады. Ол некеге тұруға келісім жасалмайынша ешкімге білдіргісі келмейді, өйткені достары мен туыстары оның жас қызға үйленетінін қалай қабылдайтынына сенімді емес. Симон күмәнді, бірақ Диего оған көңіл бөлмейді. Алайда, ол Франсисканың өзін жақсы көретінін ешқашан айтпағанына және некеге ешқашан ашық келіспегеніне алаңдаушылық білдіреді. Айрин оны қыздың ер адамның алдында осындай сезімдерін білдіруіне лайық еместігіне сендіреді және Франсиска Айринге Диегоның қаншалықты керемет екені туралы үнемі айтады. Франсисканың қызметшісі Ритаға Франсисканың үйіне (онда да қонақтарға бөлмелер жалға беріледі) Каламоха есімді қызметші келіп, оның қожайынымен бірге Сарагосадан үйлену тойын тоқтату үшін келгенін айтады. Ол Рита Франсискаға жақсы жаңалық айту үшін кетіп бара жатқанда шығып кетеді. Кейін Франсиска, жылап-сықтап, Ритаға Дон Диегоға үйлену перспективасына наразылығын білдіреді. Франсисканың жаз бойы Феликс есімді жігітке ғашық болғаны белгілі болады, ол әпкесімен монастырда тұрып жатқанмен. Алайда Франсиска Феликс басқа еркектермен араласып, оның жіберген хатына мән бермейді деп қорқады. Ақырында Рита Фредериктің оған көмектесу үшін Алкалаға келгенін айтады.

2-ші акті

Олар Феликсті күтіп тұрғанда, Айрин Франсискамен неге үйленуге қуанышты болуы керектігі туралы әңгімелеседі: Диего өте бай, ал Айринге Франсискадан басқа ешкім күтім жасамайды. Айрин өзі үш рет үлкен еркектерге үйленген және бәрі жақсы болған, сондықтан Франсисканың алаңдауға себебі жоқ. Ол тіпті Франсисканы қорқытып, оның анасына бағынуға мәжбүр етеді. Содан кейін Феликс келіп, Пакитаға (Франсисканың кішірек атауы) алаңдамау керектігін айтады, себебі Мадридте оның бай ағасы бар, ол ақшасы мен ықпалымен үйленуді тоқтатып, Пакитаның Феликске үйленуіне мүмкіндік береді. Ол өзінің отбасылық міндеттері мен Феликске деген махаббатының арасында қатты дағдарып, жылай бастайды. Франсиска мен Рита Айриннің бөлмесіне, ал Симон мен Каламоха жеке-жеке кіреді. Олар бір-бірін таниды және Алкалаға не үшін келгендерін сұрайды. Бірақ Каламоха Феликс жеке себептермен келгенін айта алмайды, ал Симон үйленуді құпия ұстауға міндеттелген, сондықтан екеуі де бір-бірінің сұрақтарын түсінбегендей көрінеді. Олар Диего келгенше күтіп тұрады. Содан кейін «Феликс» - бұл шын мәнінде дон Карлос, дон Диегоның немере інісі, Сарагосадағы әскерлік полкімен орналасқан. Карлос Мадридке жол тартқанын айтады, себебі оның ағасын көруі керек. Диего бұл себепке күдікпен қарайды және Карлосқа дереу Сарагосаға қайтуға бұйрық береді. Карлос жылқылардың шаршағанын айтып қарсылық білдіреді, сондықтан Диего, өзінің никесін жасыруға тырысып, Карлосты түнде басқа жерде өткізуге жібереді. Диего оған әкесі сияқты болғандықтан, Карлос оған бағынуға мәжбүр, сондықтан ол және Каламоха Франсискаға не болып жатқанын түсіндіру мүмкіндігінсіз кетеді.

3-ші акт

Түн ортасында Карлос Франсиска естісін деп көшеде музыка ойнайды, ал ол оған арналған хатты терезеден лақтырады. Бірақ Диего оны табады, барлық оқиғаның куәсі болғаннан кейін. Ол Карлосты әкелуге Симонды жібереді, ал Франсискамен неке туралы әңгімелеседі. Франсисканың жүрегі ауырып, анасының бұйрығымен әрекет ететінін айтады, тіпті бақытсыз болса да. Карлос келгенде, Диего оның Франсискаға қаншалықты жақсы көретінін білу үшін оны қасақана ашуландырады. Карлос олардың махаббатының харам емес екенін, керісінше 90 күн бойы бір-бірімен сөйлесіп, осылайша ғашық болғанын дәлелдейді. Алайда, Карлос оның ағасы бұйырса, Франсисканы тастап кетуге дайын екенін айтады. Диего Карлосқа да, Айрин Франсискаға да бұйрық бергенін түсінеді, осы үшін ол Айринды бұрыннан айыптаған. Соңында Диего Франсисканың өзі қалағанын еркін таңдауы жақсырақ деп шешеді, және Франсиска Карлосқа үйленуді шешеді.

Әлеуметтік сын

Диегоның мінез-құлқы "ағартылған күш" (poder ilustrado) деп аталатын нәрсенің мысалы, яғни шешімдерін қабылдауда ақыл мен логиканы қолданатын күшті адам. Барлық кейіпкерлер неоклассикалық туындыға лайық жоғары дәрежеде әдептілік танытады. Көптеген жағдайларда кейіпкер ашуға дайын тұрғандай көрінеді, бірақ олар өзін бақылап алып, хаостық сезімдерге ерік беруден аулақ қалады. Пьеса кейде мизогинистік екені үшін сынға ұшырайды, себебі ондағы әйелдер кейде ер адамдарды алдап, ескі үлгідегі, ағартылмаған кейіпкерлердің бейнесін көрсетеді. Дегенмен, ер адамдар да басқаларды алдайды, мысалы, Каламоха мен Симон Алкалаға келген мақсаттарын жасыруға тырысқанда немесе Диего Франсиска мен Карлос арасындағы қарым-қатынасты білмеймін деп көрсетеді, осылайша оның шын сезімдерін анықтауға тырысады. Қазіргі заманғы көзқарас бойынша, бұл туынды феминистік деп есептелмейді. Алайда, Моратин Испаниядағы өз заманының әлеуметтік институттарын сынап, одан асып түсетін ойларды жеткізеді. Көбінесе қыздың ата-анасы оған күйеу іздеп немесе монастырьға жіберіп жіберетін. Әйелдерге бағынуға және үнсіз болуға үйреткен, дәл осылай Франсиска да істейді. Моратин Диего арқылы осы жағдайды сынап, Франсискамен тікелей әңгімелесе алмауына байланысты көңіліне ренжігенін көрсетеді, себебі ол өзінің шын сезімдерін айта алмайды. Сонымен қатар, пьесада Франсиска күйеуін өзі таңдайтын нұсқада аяқталуы арқылы Моратин әйелдердің еркін таңдау құқығын қолдайды, бұл оның заманы үшін өте радикалды идея болған.

Символизм

Орында жарық пен қараңғылық маңызды рөл атқарады. Жарық көбінесе Карлос/Феликспен байланысты, ол Пакитаға деген ыстық сезімін көрсетеді. Рита жиі жарық көзі болып табылады, себебі бұл қызметшінің жұмысының бір бөлігі, сонымен қатар ол әртүрлі жағдайлардың нақты мәнін біледі. Пьеса бойына барлық қызметшілер – ақыл-ойының білдірушілері. Олар өздерінің қожайындарын сабырландырып, оларға қателіктер мен жаңылысулардың арасынан шындықты ажыратуға көмектеседі. Иреннен басқа барлығы әдептілік сақтай білсе де, қызметшілер олардың ішкі тынығуын қамтамасыз етуге көмектеседі. Моратин Ирен арқылы жоғары топтағы кейбір әйелдерді сынап көрсетіп, оның шектен тыс талапкерліктерін, өзімшілдігін және үнемі шағымдануын айқын көрсетеді. Ол Франсиска мен Диегоны өз өмірін жақсарту үшін манипуляциялауға тырысады.