Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс инженері, сәулетшісі және археологы Карл Хуманн (сонымен қатар Карл есімді; 4 қаңтар 1839 – 12 сәуір 1896) – неміс инженері, сәулетшісі және археологы. Ол Пергам алтарын тапқан.
German engineer, architect and archaeologist
Carl Humann (first name also Karl; 4 January 1839 – 12 April 1896) was a German engineer, architect and archaeologist. He discovered the Pergamon Altar.
Алғашқы жылдар
Хуманн қазіргі Германияның Эссен қаласының бір бөлігі болып табылатын Стилде дүниеге келген. Білімді теміржол инженері және сәулетші болуды армандаған студент, ол бастапқыда Bergisch Märkische темір жолының құрылысында жұмыс істеді – бұл лауазымды ағасы Францтың көмегімен алған, ол сол жерде жұмыс істеп жүрген еді, кейін Берлиндегі Құрылыс академиясына оқуға түсті. Туберкулезге шалдыққандықтан, ол жылы климатты іздеп, сол кездегі Осман империясына көшіп, Стамбулда қоныстанды. Ол Самос аралындағы қазба жұмыстарына қатысты, Херайон ғибадатханасында жұмыс істеп жүрген ағасы Францпен бірге сарайлар салып, 1864 жылы Осман империясының тапсырысы бойынша Палестина арқылы саяхаттап, аймақтың дәл карталарын жасады. Теміржол және жол құрылысы бөлімдеріндегі геодезист ретіндегі жұмысы оған классикалық дәуірдегі қираған орындармен жеке танысуға, сондай-ақ байланыстар мен таныстар желісін дамытуға көмектесті. Ол ешқашан археологияны оқыған жоқ немесе жоғары білім алмаған, ХІХ ғасырдың өз бетінше дамыған археологы, Генрих Шлиманн мен Вильгельм Дёрпфельд сияқты. Ол филологтарға деген қарсылығын дамытып, қазбаларға абайсызда және сақтықпен қарағандары үшін оңай ашуланған (Шуххардт, 1931). Екінші жағынан, Хуманн Осман империясының барлық аймақтарында жергілікті шенеуніктермен де, жұмысшылармен де кең байланыс орнатты, бұл оған «Кіші Азияның вице-королі» деген лақап атты алып келді және Түрік мұражайларының директоры Осман Хамди Бейдің жоғары құрметіне ие болды (Шулте, 1974).
Humann was born in Steele, part of today's Essen Germany. An educated railroad engineer and aspiring architecture student, he worked initially on the construction of the Bergisch Märkische Railway—a position he got through help from his older brother Franz, who had been working there—and later attended the Building Academy in Berlin. Due to him falling ill to tuberculosis, he looked for warmer climates and moved to the then Ottoman Empire and settled down in Istanbul. He participated in excavations on the island of Samos—joining his brother Franz, who had been working on the Heraion sanctuary—, building palaces and travelling in 1864 through Palestine, under order of the Ottoman Empire, drawing up accurate maps of the area. His work as a surveyor for the railway and road construction departments helped him gain a personal familiarity with classical era ruins, as well as develop an extensive network of contacts and acquaintances. He never studied archaeology or took an advanced degree of any kind, exemplifying the nineteenth century self made archaeologist, akin to Heinrich Schliemann and Wilhelm Dörpfeld. He was representative of a generation of rough and ready pioneers, who had developed an antipathy for philologists and got easily aggravated by their slow and careful approach to excavations (Schuchhardt, 1931). On the other hand, Humann established extensive connections throughout the whole of the Ottoman Empire, with local officials as well as workmen, which earned him the nickname “Viceroy of Asia Minor” and the very important esteem of the director of the Turkish Museums, Osman Hamdi Bey (Schulte, 1974).
Пергамон
1867 жылдан 1873 жылға дейін ол Анатолиядағы жол құрылысын қадағалады. Дайындық жұмыстарының аясында 1864/65 жылдардың қысында ежелгі Пергам қаласының орнын аралады. Осы тарихи жерде ол өзінің беделін пайдаланып, жартылай қазылған мәрмәр қираған бұйымдардың бұзылуын тоқтатты. Ол бұл аймақта қазба жұмыстарын бастауға зор қызығушылық танытса да, Берлиннен ресми қолдау күтетін. Соңында, 1878 жылы ол Берлин мүсін мұражайының директорынан қолдау, Александр Конзеден қаржылық көмек және сол жылдың қыркүйек айында қазба жұмыстарын бастауға Осман үкіметінен ресми рұқсат алды. Бұл алғашқы жұмыстар барысында құрбандық алтарының өте құнды және көркемдік биіктіктегі фризі мен көптеген мүсіндер табылды. Осы табысқа байланысты 1880-1881 және 1883-1886 жылдары екінші және үшінші қазба экспедициялары жүргізілді (Вильгельм Дёрпфельдтің көмегімен). Осман үкіметімен келісім бойынша неміс археологтарының меншігіне өткен табыстар арабалармен жағалауға жеткізіліп, содан кейін неміс әскери кемелеріне тиеліп, Берлинге тасылды. Германия империясында грек өнерінің ең ұлы үлгілерінің бірі саналған үлкен құрбандық алтарының табылуы зор қызығушылық тудырып, Хьюманды бірден танымал етті. Сол кездегі ұлтшылдық ахуалда бұл жаңалық үлкен мақтаныш сезімін оятты, әсіресе Лондонның Британ мұражайындағы Парфенон фризімен салыстырғанда мақтан тұтуға лайық жайт ретінде қабылданатын.
From 1867 until 1873 he supervised the construction of roads in Anatolia. As part of his preparation, he visited in the winter of 1864/65 the site of the antique Pergamon. In this historical site, he used his influence to stop the destruction of the partly unearthed marble ruins. Although he already showed a high interest in starting excavations in this area, he still needed the official support from Berlin. Finally, in 1878, he received the backing from the director of the Berlin Sculpture Museum and financial support from Alexander Conze, as well as the official permits from the Ottoman government, to start excavations in September of the same year. During this initial work, large parts of the artistically extremely valuable frieze of the altar and numerous sculptures were found. Following this success, a second and third excavation missions were carried out, from 1880 1881 and 1883 1886 (assisted by Wilhelm Dörpfeld) respectively. The findings, which by agreement with the Ottoman government became property of the German archaeologists, were transported in carriages to the coast and then loaded onto German Navy ships and taken to Berlin. Back in the German Empire, the finding of the great altar, recognised to be one of the finest examples of Hellenistic sculpture, garnered significant attention and made Humann instantly famous. Against the nationalistic backdrop of the time the findings awoke a strong feeling of pride, especially as something to boast against the Parthenon frieze in London's British Museum.
Кейінгі экспедициялар
Берлин ғылым академиясының атынан Хьюман кейіннен Ангораның Жоғарғы Евфраттағы және Солтүстік Сириядағы ежелгі археологиялық ескерткіштерін зерттеді. 1882 жылы ол Сам'алда (қазіргі Цинцирли) Немец шығыстану қоғамы үшін қазба жұмыстарын жүргізді. Кейін, 1884 жылы ол Берлиндегі Корольдік мұражайдың бөлім директоры болып тағайындалды, жақын Шығыстағы пруссиялық археологиялық экспедициялардың барлығына жауапты болды, бірақ ол аймақтағы корольдік мұражайлардың мүдделерін қорғау үшін Смирнада (қазіргі Измир) тұруын сақтап қалды. Смирнадағы тұру кезеңінде ол жұмысын жалғастырып, зерттеулерін кеңейтті және аймаққа келген шетелдік қонақтарды әлемдік деңгейде қабылдады. Ол 1887 жылдың маусым және шілде айларында Иераполис ескерткіштерінде жұмыс істеді. 1888 жылы ол Сам'алда және Траллесте (қазіргі Айдын) сынақ қазбаларын жүргізді. 1891 және 1893 жылдар аралығында ол Маэандрдегі Магнезияның табылуына әкелген қазба жұмыстарын, сондай-ақ Приен (1895) және Отто Бенндорфпен бірлескен Эфес (1895) экспедицияларын ұйымдастырды.
On behalf of the Berlin Academy of Sciences, Humann later made recordings of the ancient archaeological sites of Angora, in both the upper Euphrates as well as northern Syria. In 1882 he carried out excavations for the German Oriental Society in Sam'al (modern Zincirli). Later, in 1884 he became department director of the Royal Museum in Berlin responsible for all Prussian archaeological expeditions in the Near East, but he retained his residence in Smyrna (modern İzmir), in order to protect the interests of the royal museums in area. He continued to work and expanded his research during his time in Smyrna, and became a world renowned host of foreign guests to the area. He worked in June and July 1887 on the site of Hierapolis. In 1888 he directed further excavations in Sam'al and a trial excavation in Tralles (modern Aydın). Between 1891 and 1893 he conducted the excavations that lead to the discovery of the Magnesia on the Maeander, as well as the later expeditions of Priene (1895), and with Otto Benndorf of Ephesus (1895).
Жеке өмір және өлім
Карл Хуман 1874 жылы Луиза Вернерге үйленді және олардың екі баласы болды. Мария Хуманн (1875-1971), 1901 жылы археолог Фридрих Сарреге үйленген, және Ханс Хуманн (1878-1933), ол Императорлық неміс әскери-теңіз флотының офицері, теңіз атташесі, дипломат және кәсіпкер болды. Карл Хуман 1896 жылдың 12 сәуірінде Түркиядағы Смирнада (қазіргі Измир) қайтыс болды және Измирдегі католик зиратына жерленді. Оның қалдықтары 1967 жылы Пергамонда, ғибадатхана алтарының оңтүстігінде қайта жерленді. Карл Хуманның бюстін Адольф Брютт 1901 жылы Сигезальлее аяқталуымен және Берлинде Пергам музейінің ашылуымен бірге жасады. Бұл бюсттың көшірмесі Стилдегі Кайзер Отто алаңында табылады, ал Эссендегі Карл Хуман гимназиясы мен Берлиндегі Карл Хуман мектебі археологтың құрметіне аталған. Өмір бойы және қайтыс болғаннан кейін Хуман алған барлық мақтауларға қарамастан, Археологиялық корреспонденция институты оны ешқашан «Мүше» етпеді, бірақ оның мүшелігін тек «Сәулетші» ретінде қабылдады (Марчард, 2003).
Carl Humann married Louise Werner in 1874 and together they had two children. Maria Humann (1875 1971), who married the archaeologist Friedrich Sarre in 1901, and Hans Humann (1878 1933), who became an officer of the Imperial German Navy, naval attaché, diplomat as well as businessman. Carl Humann died on 12 April 1896 in Smyrna (today İzmir), in Turkey, and was buried in the Catholic cemetery in İzmir. His remains were reinterred at Pergamon in 1967, just south of the altar. A bust of Carl Humann was created by Adolf Brütt in 1901, to coincide with the completion of the Siegesallee and the opening of the Pergamon Museum in Berlin. A replica of this bust can be found in the Kaiser Otto Platz in Steele, while the Carl Humann Gymnasium in Essen and the Carl Humann School in Berlin were named after the archaeologist. Despite all the praise that Humann received during his lifetime and posthumously, the Institute for Archaeological Correspondence never made him a ‘Fellow’ but accepted his membership merely as ‘Architect’ (Marchard, 2003).