Кіріспе

Нью-Йорк қаласындағы қылмыс деңгейі 1800 жылдардан бері тіркеліп келеді. Ең жоғары қылмыс көрсеткіші 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында, крек эпидемиясы күшейген кезде тіркелді, содан кейін 1990 жылдардың ортасынан бастап және 2000 жылдар бойына қарай үздіксіз төмендеді. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Нью-Йорк қаласында көптеген ірі қалаларға қарағанда қару қолдану арқылы жасалатын зорлық-зомбылықтың деңгейі айтарлықтай төмен. 2022 жылы 100 000 тұрғынға шаққандағы 6,0 құрайтын адам өлтіру көрсеткіші, АҚШ бойынша орташа көрсеткішпен (100 000 тұрғынға шаққандағы 7,0) және Сент-Луис (100 000 тұрғынға шаққандағы 64,4) және Нью-Орлеан (100 000 тұрғынға шаққандағы 53,3) сияқты зорлық-зомбылыққа бейім қалалармен салыстырғанда жақсы көрсеткіш болып табылады. 1990 жылдары Нью-Йорк полиция департаменті (NYPD) қылмысты азайту мақсатында CompStat жүйесін, «сынық терезелер» теориясын және басқа да стратегияларды қабылдады. Кейіннен қылмыстың төмендеуіне бірнеше фактор себеп болды, олардың ішінде полиция тактикасындағы өзгерістер, крек эпидемиясының аяқталуы, елі бойынша түрмеге қамаудың көбеюі, халықтың қартаюы және балалар арасындағы қорғасынмен уланудың азаюы бар.

19 ғасыр

Ұйымдасқан қылмыс көптен бері Нью-Йорк қаласымен байланысты, 1820 жылдары Манхэттеннің Бес нүктесі ауданындағы «Қырық ұры» және «Роуч Гвардиясы» деген бандалармен басталады. 1835 жылы Джеймс Гордон Беннет аға «Нью-Йорк Геральд» газетін құрды, ол көпшілікке қызығушылық тудыратын, соның ішінде қылмыс туралы хабарларды жариялап, журналистикаға революция жасауға көмектесті. 1836 жылдың 10 сәуірінде Хелен Джуетт қаны қызылданғанда, Беннетт оқиға орнындағы тергеу мен хабарлауда жаңашылдық танытып, осы оқиғаның жалпыұлттық назарға ілігуіне септігін тигізді.

Мэри Роджерстің өлтірілуі

1841 жылы Мэри Роджерстің қанымен өлтірілуі баспасөзде кеңінен жарияланды, сонымен қатар қаланың күзетшілер жүйесіндегі құқық қорғау органдарының нашар жұмыс істеуі мен сыбайлас жемқорлығына назар аударды. Сол кезде Нью-Йорк қаласының 320 мың халқына бір түнгі күзетші, жүз қалалық маршал, отыз бір констебль және елу бір полиция қызметкері қызмет көрсетті.

1863 жылғы төңкеріс

1863 жылдың шілдесінде Нью-Йоркте болған көтеріліс – АҚШ Конгресі сол жылы қабылдаған, Азамат соғысына ер адамдарды әскери қызметке шақыруды талап ететін жаңа заңдарға жұмысшы табының наразылығының шегіне жеткен күйі болды. Көтеріліс Азамат соғысынан басқа Америка тарихындағы ең ірі азаматтық бүлік болып табылады (119-120 адам қаза тапты). Президент Авраам Линкольн Геттисбург шайқасынан кейін қаланы бақылауға бірнеше полк пен ерікті әскерлерді жұмсауға мәжбүр болды. Көтерілісшілердің басым бөлігі жұмысшы табының ер адамдары, негізінен ирландтықтар еді. Олар әсіресе, алмастырушы жалдауға 300 доллар (2014 жылғы бағамен 5555 доллар) төлей алатын бай адамдардың әскери қызметтен босатылуына ашуланды. Бастапқыда әскери шақыруға қарсылық білдіру мақсатымен ұйымдастырылған наразылықтар нәсілдік тәртіпсіздікке ұласты. Көтерілісшілер, негізінен ирланд иммигранттары, көптеген мемлекеттік ғимараттарды, екі протестант шіркеуін, түрлі құлдыраушылар мен оларға көмектесушілердің үйлерін, сондай-ақ көптеген афроамерикандықтардың үйлерін және 44-ші көше мен 5-ші авенюдегі Түсті Жетімдер Үйін тонап, өрттеді. Әскери күштер көтерілістің бірінші күнінен кейін ғана қалаға жетті.

Басқа да тәртіпсіздіктер

1870 жылы Оранж көтерілісіне ирландтық протестанттар себеп болды, олар Бойн шайқасын тойлап, негізінен ирландтық католиктер тұратын аудандардан парадтар өткізді. Соның салдарынан полиция шараларында 63 азамат, көбінесе ирландтар қаза тапты. Томпкинс скверіндегі көтеріліс 1874 жылдың 13 қаңтарында болды, сол кезде полиция Томпкинс скверіндегі мыңдаған адам қатысқан демонстрацияны күшпен таратып жіберді.

1900-жылдар 1950-жылдар

1903 жылдың 14 сәуірінде Бенедетто Мадонияның мүшеленген және қиратылған денесі табылды. Ол соңғы рет Morello қылмыстық отбасының бірнеше жоғары лауазымды тұлғаларымен тамақтанып отырған кезде көрінген. Полиция отбасының бірнеше мүшелерін жергілікті фальшификация тобымен байланысты болды деп тұтқындағаннан кейін, инспектор Джордж В. Маккласки олардың қоғамдық ұяттау арқылы ынтымақтастығын қамтамасыз ету үшін офицерлерге оларды Кіші Италия көшелерімен полиция бас штабына қолғаппен алып жүруді бұйырды – қалада кең таралған қылмыскерлерді көрсетудің алғашқы мысалы. Бұл еркектер итальяндық иммигранттар қауымының батырлары ретінде қарсы алынғандықтан, бұл әрекет кері нәтиже берді. Дәлелдердің жетіспеуіне байланысты барлық айыпталушыларға тағылған айыптар кейіннен алынып тасталды, ал бұл кісі өлтіру ісі әлі де ашылмаған күйде қалды. 1906 жылдың 25 маусымында Гарри Кендалл Тоу Стэнфорд Уайтты атып өлтірді. Бұл қылмыс көп ұзамай «Ғасырдың қылмысы» деп аталды. 1909 жылдың 19 маусымында Азамат соғысының Одақ әскерінің генералы Франц Сигельдің немересі, 19 жастағы Элси Сигельдің денесі, оның соңғы рет ата-анасының үйінен әжесіне бару үшін кеткенінен он күн өткен соң, Леон Лингтің Қытай ауданындағы пәтерінен табылды. Пәтерде табылған дәлелдер Линг пен Сигельдің романтикалық қарым-қатынаста болғанын көрсетті, ол кісі өлтіруге күдік келтірді, бірақ ешқашан тұтқындалмады. Басқа күдіктілер анықталған жоқ. 1910 жылдың 9 тамызында реформатор мэр Уильям Джей Гейнор Хобокенде, Нью-Джерсиде бұрынғы қалалық қызметкер Джеймс Галлахердің қолынан жараланды. 1913 жылдың қыркүйегінде жүрек талмасынан қайтыс болды. 1914 жылдың 4 шілдесінде Лексингтон даңғылындағы жарылыс: Джон Д. Рокфеллердің Тарритаундағы Кикуит сарайын жарылуға әрекет ету үшін анархистер жинаған деп саналатын динамит 1626 Лексингтон даңғылындағы жеті қабатты пәтер үйінде мерзімінен бұрын жарылып, төрт адам қаза тауып, ондаған адам жарақаттанды. 1920 жылдың 11 маусымында танымал бридж ойыншысы және жазушы Джозеф Боун Элвелл Манхэттендегі үйінде таңертең атып өлтірілді. Бұқаралық ақпарат құралдарының үлкен қызығушылығына қарамастан, қылмыс ешқашан ашылмады (полицияға мойындаған бір адамның санасы күмәнді болғандықтан, оның жауабы қабылданбады). Бұл оқиға детективтік әдебиеттегі «жабық бөлмедегі» кісі өлтіру жанрының дамуына әсер етті, өйткені Эллери Куин бұл оқиғаға көпшіліктің қызығушылығының жоғары деңгейі оқиғаның көркем нұсқаларына сұраныс бар екенін көрсеткенін түсінді. 1920 жылдың 16 қыркүйегінде Уолл-стриттегі жарылыс «Американың және тіпті қаржы әлемінің географиялық және метафоралық орталығында» 38 адамды өлтірді. Күдік анархистерге түсті (Сако мен Ванцеттиге бірнеше күн бұрын айып тағылды), бірақ ешкімге қылмыс жасалмады. 1928 жылдың 6 қарашасында еврей бандиті Арнольд Ротштейн, 46 жаста, 1919 жылғы Әлем сериясінің нәтижесін түзетудегі рөлімен есімдеріне түскен құмар ойыншы, Манхэттендегі іскерлік кездесуде алған оқ жарақатынан қайтыс болды. Ол полицияға өзінің өлтірушісін анықтаудан бас тартты. Ротштейннің жақында өткен покер ойынынан үлкен қарызын төлемегені үшін соққы берген деп саналатын құмар ойыншы (Ротштейн бұл ойынды түзеткенін мәлімдеді) сотталып, ақталды. Басқа күдіктілер анықталған жоқ. 1930 жылдың 6 тамызында Нью-Йорк Жоғарғы Сотының судьясы Джозеф Форс Кратер жоғалып кетті. Ол соңғы рет Нью-Йорк таксисіне отырғанда көрінді. 1939 жылы Кратер заңды түрде қайтыс болды деп жарияланды. Оның сүйіктісі Салли Лу Риц (22) Кратер жоғалып кеткеннен кейін көп ұзамай Нью-Йорктен кетіп, Огайодағы ата-анасымен бірге табылған. 1933 жылдың 24 желтоқсанында Америкадағы Армян Апостолдық шіркеуінің Шығыс епархиясының 53 жастағы бас шіркеушісі Леон Туриан Рождество күні кешкі қызмет кезінде бірнеше қарулы адамдардың қолынан пышақталды. Олардың барлығы келесі жазда тұтқындалып, сотталды. Бұл кісі өлтіру шіркеудегі саяси жікке бөлінуге байланысты болды; содан кейін туындаған жік алу әлі де жалғасуда. 1935 жылдың 19 наурызында дүкен ұрысының тұтқындалуы Харлемдегі нәсілдік шиеленісті күшейтеді және көтерілістер мен тонауларға айналады, үш адам қаза тауып, 125 адам жарақат алып, 100 адам тұтқындалды. 1937 жылдың 28 наурызында 20 жастағы Вероника Гедеон, журналдардағы сұмдық суреттерде түскен модель, анасы Мэри Гедеон және интернатта тұратын Фрэнк Бёрнс Лонг-Айленд Ситидегі анасының үйінде қатыгездікпен өлтірілді. Оқиға орнында сабынды мүсін қалдырған скульптор Роберт Джордж Ирвин, бүкіл ел бойынша жүргізілген адам іздеу шарасынан кейін тұтқындалды, бұл іс Стэнфорд Уайттың кісі өлтіруінен бергі жылдардағы ең қызықты іс деп есептелді, Гедеонның ашық кәсіби жұмысынан пайдаланды. Сотта оның санасы күмәнді екені анықталғаннан кейін, ол өмір бойына түрмеге кесілді. 1940 жылдың 4 шілдесінде екі полиция детективі, Дүниежүздік көрмеден британдық павильонынан шығарып алып бара жатқан бомба жарылғаннан кейін жарақат алды. Тұтқындалғандар болған жоқ және іс ашылмады; бүгінгі тергеушілер бұл бомбаны Германия-Америкалық лигасын кінәлау және АҚШ-ты соғысқа тарту үшін британдық барлау қызметінің жалған операциясы ретінде орналастырған болуы мүмкін деп санайды, өйткені сол кезде Ұлыбритания үшін соғыс жақсы қалыптаспаған. 1940 жылдың 16 қарашасында «Жасырын бомбалаушы» Джордж Метески 16 жылдық қоғамдық бомбалау наурызының алғашқы бомбасын орналастырды. 1943 жылдың 11 қаңтарында фашизмге, сталинизмге және кәсіби одақтарды бақылауға қарсы күрес жетекшісі, итальян-американдық еңбек қозғалысының белсендісі Карло Треска Манхэттендегі қиылыста түнгі уақытта атып өлтірілді. Оның жасаған жауы көп болғандықтан және олардың зорлық-зомбылыққа бейімділігіне байланысты күдік тасталғандардың тізімі ұзын болды; алайда, тергеу толық емес болды және ешкім ресми түрде айыптама алған жоқ. Тарихшылар ең мүмкін күдікті болып, кейіннен Бонанно отбасының басшысы болған Кармин Галанте санайды, ол оқиға орнынан қашып кеткенін көрген, ол Бонанноның төменгі басшысының бұйрығымен және Тресканы әшкерелеуге ұсынып, фашистік көзқарастарды қолдаған болуы мүмкін. 1943 жылдың 1 тамызында қара терілі әскердің полициямен атылып құлағандығы және өлгені туралы қауесет тарағаннан кейін Харлемде нәсілдік көтеріліс басталды. Бұл оқиға нәсілдік шиеленіс, жұмыссыздық және бағаның жоғарылауының қайнаған қазанды жағдырып, көтеріліс пен тонауларға әкелді. Бірнеше тонаушылар атып өлтірілді, шамамен 500 адам жарақат алды және тағы 500 адам тұтқындалды. 1952 жылдың 8 наурызында банк тонаушысы Вилли Саттонды полицияға табуға көмектескен 24 жастағы киім сатушысы Арнольд Шустер Бруклиндегі үйінің сыртында атып өлтірілді. Жүргізілген жан-жақты тергеу ешбір күдіктіні анықтамады, алайда полиция Гамбино қылмыстық отбасы немесе Саттонның серіктері Шустерді өлтіруге бұйрық берген деп болжады. Шустердің отбасы қалаға қарсы сотқа шағымданып, Нью-Йорк апелляциялық сотының үкімімен үкімет полициямен ынтымақтастық көрген кез келген адамды қорғауға міндетті екені анықталды. 1957 жылдың 25 қазанында мафия басшысы Альберт Анастазия Манхэттендегі шаштараздықта шаштараздық жасап жатқанда атып өлтірілді. Ұйымдық қылмыстық кісі өлтірулердегідей, бұл іс ресми түрде ашылмады.

1960 жылдар

1962 жылдың 27 қаңтары — «Француз байланысы» операциясы барысында Франциядан келіп жеткен машинаның ішінде жасырылған героин табылды, оның құны шамамен 112 миллион долларға бағаланды. Бұл АҚШ тарихындағы ең ірі есірткі қорытылуы болды. Детективтер Эдди Иган мен Сонни Гроссоның бұл іске дейінгі жұмысы кейін Робин Мурдың «Француз байланысы» кітабында суреттелді, ол 1971 жылы сол атпен шыққан, «Оскар» сыйлығын жеңіп алған, ықпалды фильмнің негізі болды. 1962 жылдың 18 мамыры — Бруклиндегі Боро Парк темекі дүкенінде қарақшылармен болған атыста екі полицей қаза тапты. 1920 жылдан бері бір оқиғада екі полицейдің қаза табуы алғашқы рет болды. Нәтижесінде жүргізілген жедел іздестіру шараларынан Джерри Розенбергтің ішінде болған қылмыскерлер ұсталды. Өлім жазасынан құтылғаннан кейін ол Америкадағы ең танымал түрме адвокаттарының біріне айналды. Бұл жағдай сондай-ақ, жаңадан ұсталған күдіктілерді бұқаралық ақпарат құралдарының алдынан өткізуге байланысты дау-дамайға әкелді: Розенберг өзінің қамау кезінде детективтің жасай салған сөздеріне қатысты федералды сотқа шағымданып, ал басқа детектив Альберт Сейдман, күдікті Тони Деллернияның басын ұстап тұрған суретіне байланысты туған ашу-ызаға жауап ретінде қызметтен уақытша шеттетілді. 1963 жылдың 28 тамызы — «Карьералық қыздар қаны» оқиғасы: Эмили Хофферт пен Джанет Уайли, екі жас маман, Манхэттеннің жоғарғы жағындағы пәтерінде белгісіз біреудің қолынан қаза тапты. 1965 жылы тергеушілер қателікпен қара нәсілді Джордж Уитморды тұтқындап, одан жалған мойындауға мәжбүрлегеннен кейін, жас ақ жігіт Ричард Роблс ұсталды. Уитмор көп жыл бойы негізсіз түрмеде отырды, бірақ оның кінәсіздігі дәлелденгеннен кейін босатылды, ал Роблс 2013 жылға дейін түрмеде қалды. 1964 жылдың 13 наурызы — Китти Дженовезе Кью-Гарденс, Квинс ауданында Уинстон Мозлимен 12 рет пышақталды. Көптеген адамдар осы қылмыстың куәсі болды, бірақ ешкім Дженовезеге көмектеспеді немесе шұғыл көмек шақырмады. Бұл қылмыс психологиялық оқулықтарда «көре тұрып әрекет етпеу» құбылысын көрсету үшін аталып өтті, бірақ 2004 жылдың ақпан айында «The New York Times» газетінде жарияланған мақала осы қылмыс туралы көптеген қате пікірлер бар екенін көрсетті. Мозли 2016 жылы түрмеде қайтыс болды. 1964 жылдың 18 шілдесі — Гарлемде ақ полицейдің 15 жасар баланы өлтіруіне наразылық білдіріп, тәртіпсіздіктер орын алды. Осы оқиғада бір адам қаза тауып, 100-ге жуық адам жарақат алды. 1965 жылдың 21 ақпаны — Қара ұлтшыл көшбасшы Малкольм Икс Аудубон залында Ислам Ұлтының үш мүшесінің қолынан қаза тапты. 1965 жылдың 14 шілдесі — Бес жасар Эдди мен төрт жасар Элис «Мисси» есімді екі бала жоғалып кетті. Сол күні Мисси өлтірілген күйінде табылды, ал одан бес күн өткен соң Эдди де өлі болып табылған. Олардың анасы Элис Кримминс кісі өлтіруде айыпталды. 1967 жылдың 7 сәуірі — Генри Хилл мен Томми ДеСимонды қоса алғанда, Лючезе қылмыстық отбасының мүшелері JFK әуежайындағы Air France жүк терминалына түнгі уақытта кіріп, шетелде айырбасталған 420 000 доллар ақшаны ұрлады. Екі күн бойы ашылмаған бұл ұрлық сол кезде әуежайдағы ең ірі жүк ұрлығы болып есептелді, бірақ 1978 жылы сол қылмыскерлердің бір бөлігі, соның ішінде Хилл жасаған Lufthansa ұрлығынан асып түсті. Екеуі де 1990 жылы Мартин Скорсезе түсірген «Жақсы жігіттер» фильмінде Хиллдің естеліктеріне сүйене отырып бейнеленді. 1967 жылдың 8 қазаны — 21 жасар Джеймс «Груви» Хатчинсон, Ист-Виллидждегі хиппи және 18 жасар Линда Фицпатрик, Гринвич, Коннектикуттен келген жас гүл шолушы, 169 Авеню Б мекенжайында өлтірілді. Бұл оқиға баспасөз тарапынан «Груви қаны» деп аталды. Кейін екі адам қылмысты мойындады. 1968 жылдың 3 шілдесі — Болгариядан келген иммигрант және нео-нацист, 42 жастағы Ангел Анджелоф, Орталық парктегі әжетхана төбесінен атып, 24 жастағы әйел мен 80 жастағы ер адамды өлтірді, содан кейін полиция тарапынан атып түсірілді. 1969 жылдың 13 маусымы — Ислам Ұлтының бір тармағы — «Бес пайыздық ұлт» қозғалысын құрған Кларенс 13X, Гарлемдегі әйелі тұрған пәтер үйінің вестибюлінде атып өлтірілді. Бұл қылмыс әлі де ашылмады. 1969 жылдың 28 маусымы — Гринвич Виллидждегі Стоунволл мейрамханасына полицияның күмәнді шабуылына мейрамхана клиенттері қарсылық көрсетіп, Стоунволл көтерілісіне әкелді. Бұл оқиға қазіргі заманғы гомосексуалистердің құқықтарын қорғау қозғалысының құрылуына түрткіс болды.

1970 жылдар

1970 жылғы 6 наурызда Гринвич Виллаждағы үйдің жарылуы: «Уэтермендер» деп аталатын отандық террористік топтың үш мүшесі 18 Батыс 11-ші көшедегі үйдің жертөлесінде кездейсоқ жарылған өздері жасап жатқан шегелі бомбадан қаза табады. 1971 жылғы 21 мамырда Харлемде «Қара бостандық армиясының» мүшелері Нью-Йорк полициясының екі офицері – Уэверли Джонс пен Джозеф Пиагентиниді атып өлтіреді. Қарулы топтың екі мүшесі Герман Белл (қазіргі Жалил Мунтаким) және Энтони Боттом тұтқындалып, түрмеге қамалады. Белл 2018 жылы мерзімінен бұрын босатылды. 2019 жылға дейін Мунтаким түрмеде қалды. 2007 жылы екеуі де 1971 жылы Сан-Франциско полиция қызметкерін өлтіргені үшін айыпталды. 1972 жылғы 7 сәуірде мафиози Джо Галло Кіші Италиядағы Умбертоның Клам Хаусында атып өлтіріледі. Бұл оқиға 1975 жылы жазылған Боб Диланның «Джой» эпосына шабыттандырады. 1972 жылғы 14 сәуірде Гарлемдегі мешіт оқиғасы: Нью-Йорк полициясының екі офицері Гарлемдегі мекенжайға детективтен көмек сұрау туралы хабарламаға жауап береді. Бұл мешіт Ислам Ұлты қолданатын мешіт болып шығады. Олар келген кезде не болғаны әлі анық емес, бірақ екі офицер де ауыр түрде сақадалданып, біреуі, Филип Кардильо, атылады. Ол алты күннен кейін жараларынан қайтыс болады. Мешіт мектебінің директоры Луи 17X Дюпри Кардильоны өлтіргені үшін сотталды. Бірінші сот шешім шығара алмағаннан кейін, екінші сотта ол ақталды. 1972 жылғы 22 тамызда Джон Войтович пен Сальваторе Натурале Бруклиндегі банкты 14 сағат бойы тонап, Войтовичтің әйелі Элизабет Иденнің жынысын ауыстыру операциясына ақша табуға тырысады, бірақ бұл Войтовичтің құмар ойындарына кеткен қарызын өтеу үшін жасалған әрекет болуы мүмкін. Полиция келген кезде жоспар сәтсіз аяқталады, нәтижесінде 14 сағаттық қақтығысқа ұласады. Натураледі полиция JFK әуежайында атып өлтіреді. Бұл оқиға 1975 жылы түсірілген «Иттің күні» фильміне негіз болады. 1972 жылғы желтоқсанда Полиция департаменті он жыл бұрын «Француз байланысы» операциясында тәркіленген шамамен 500 кг героиннің бірнеше ай бойы сақтау шкафтарынан ұрланып, орнына жүгері ұнтағы қойылғанын хабарлайды. Ұрлыққа бірнеше детективтердің қатысы болуы мүмкін деп күдіктелді. 2009 жылы Бруклиндегі мафиози Энтони Кассо, 455 жылға федералды түрмеге қамалып, есірткіні кім ұрлағанын білетінін мәлімдеді. 1973 жылғы 3 қаңтарда 29 жастағы мұғалім Розанн Квинннің денесі жаңа жылдың алғашқы сабағына келмегені үшін оның Верхний Вест-Сайдтағы пәтерінде бірнеше пышақ жараларымен табылады. Жаңа жыл қарсаңында жақын маңдағы барда танысқан Джон Уэйн Уилсон кейінірек тұтқындалып, кісі өлтіргені үшін айыпталды, бірақ сотқа дейін түрмеде өзін-өзі өлтірді. Бұл оқиға 1975 жылы шыққан «Мистер Гудбарды іздеу» романына, 1977 жылы Диана Китонның басты рөлде ойнаған сондай атты фильмге негіз болды. 1973 жылғы 28 сәуірде Квинстегі Ямайканың 10 жасар қара нәсілді тұрғыны Клиффорд Гловерді полиция офицері Томас Ши ұрық әрекеті деп ойлаған белгісіз машинадан қашып бара жатқанда атып өлтіреді. Шиге кісі өлтіру айыбы тағылды. Бұл 50 жыл ішінде полиция офицеріне қызмет барысында адам өлтіргені үшін айып тағылған алғашқы жағдай. Ол қару көргенін айтты, бірақ баллистикалық сараптама Гловердің артынан атылғанын көрсетті. Келесі жылы оның ақталғанынан кейін нәсілдік тәртіпсіздіктер болды. Бұл оқиға The Rolling Stones әнінің «Doo Doo Doo Doo Doo (Heartbreaker)» әнінің алғашқы шумағына шабыттандырды. 1975 жылғы 24 қаңтарда Манхэттеннің төменгі бөлігіндегі тарихи орын – Фраунс тавернасы FALN тобының бомбалауынан төрт адам қаза табады, 50-ден астам адам жарақаттанады. 1975 жылғы 29 желтоқсанда ЛаГуардия әуежайының TWA терминалының багаж бөлмесінде бомба жарылып, 11 адам қаза табады, 74 адам жарақаттанады. Кінәлілер ешқашан анықталған жоқ. 1976 жылғы 29 шілдеде Дэвид Берковиц («Сэм ұлы») бір адамды өлтіріп, екіншісін ауыр жарақаттайды. Бұл келесі жыл бойы қаланы қорқытқан шабуылдардың алғашқысы болды. 1976 жылғы 25 қарашада Нью-Йорк полициясының офицері Роберт Торсни Бруклиндегі Сайпресс Хиллсте қарусыз 15 жасар Рэндольф Эвансты атып өлтіреді. Торсни келесі жылы ақылсыздықпен кінәсіз деп танылады және 1979 жылы Квинстің Кридмур психиатриялық орталығынан босатылады, бірақ мүгедектік зейнетақысынан бас тартылады. 1977 жылғы 13 шілдеде 17 жасар мафиози Доминик Сисконе Бруклиндегі Кэрролл Гарднс ауданындағы Смит көшесінде достарымен бірге жүргенде атып өлтіріледі, бұл сол жылы болған жалғыз кісі өлтіру. Полиция Сисконемен дауласқан бірнеше адамды тексерді, бірақ күдіктілерді анықтамады. 1997 жылы оқиғаның 20 жылдығына орай полицияға түскен бірнеше пайдалы ақпараттарға қарамастан, 2019 жылға дейін оқиғаның себебі анықталмады. 1977 жылғы 14 қыркүйекте Variety газетінің тілшісі Аддисон Веррилл, 36 жасында Гринвич Виллаждағы пәтерінде ұрып-соғылып, пышақталған күйде табылды. Ол түнеуге гей-барларға барған еді. Қылмыскер Village Voice газетінің тілшісі Артур Беллге қоңырау шалып, өзінің кінәсін мойындағаннан кейін, ол Нью-Йорк университетінің медициналық орталығындағы бұрынғы радиологиялық техник Пол Бейтсон екені анықталды. Бейтсон кісі өлтіргені үшін сотталды және 25 жыл түрмеде отырды. Полиция оны әлі анықталмаған гей-еркектердің мүшелерін кесіп, өліктерін Гудзон өзеніне тастаған сериялық кісі өлтірулерге қатысы бар деп күдіктенді, бірақ ешқандай айып тағылмады. 1978 жылғы 12 қазанда «Sex Pistols» тобының бұрынғы бас гитарисі Сид Вишес Челси қонақүйіндегі бөлмеде әйелі Нэнси Спунгенді пышақтап өлтіреді деген күдік туды. Ол сотқа дейін есірткі дозасынан қайтыс болады. 1978 жылғы 11 желтоқсанда Lufthansa ұшақтағы қарақшылық: Неміс әуе компаниясының JFK әуежайындағы жүк терминалында қарулы топ таңғы сағаттарда 5 миллион доллар ақша және 875 000 долларлық әшекейлерді ұрлайды. Мұқият жоспарланған қарақшылық сол кезде АҚШ-тағы ең ірі ақша ұрлығы болды және әлі күнге дейін әуежайдағы ең ірі ұрлық болып табылады. Бұл қарақшылықты Генри Хилл мен Томми ДеСимон сияқты Луккезе қылмыстық тобының мүшелері ұйымдастырды. Олар тоғыз жыл бұрын сол әуежайдағы Air France ұшақтағы қарақшылықты жасаған еді. Топ мүшелері арасындағы ақшаны бөлісуге байланысты туған шиеленістер және қылмыс жасағаннан кейін жасырын өмір сүруге тырысқан кейбір мүшелердің салдарынан келесі бірнеше айда он адам қаза табады немесе жоғалып кетеді. Көптеген кісі өлтірулерді Луккезе тобының серігі Джимми Берк жасаған немесе тапсырыс берген деп саналады, бірақ ешкім тұтқындалған жоқ және айыпталған жоқ (көптеген жағдайларда олар алдымен қайтыс болғандықтан). Оқиға және оның салдары «10 миллион долларлық қарақшылық», «Үлкен қарақшылық» және Мартин Скорсезенің 1990 жылғы «Жақсы ұлдар» фильмінде бейнеленген. 2014 жылы 78 жастағы Бонанно тобының капосы Винсент Асаро қарақшылықтан ақша алғаны және оған қатысқаны үшін айыпталды. Ол келесі жылы ақталды, бұл қылмысқа байланысты сотқа тартылған жалғыз адам болды. 1979 жылғы 25 мамырда алты жасар Этан Пац СоХодағы үйінен мектеп автобусына жалғыз барып бара жатқанда жоғалып кетеді. Нью-Йорк полициясының күшті іздеуіне қарамастан, бала табылмады және 2001 жылы заңды түрде қайтыс болды деп жарияланды.

1980 жылдар

1980 жылдың 14 наурызында бұрынғы конгрессмен Аллард Лоуэнштейн Рокфеллер орталығындағы заң кеңсесінде бұрынғы серігі Деннис Суинидің қолынан қаза тапты. 1980 жылдың 8 желтоқсанында бұрынғы «The Beatles» әншісі Джон Леннон «Dakota» үйінің алдында өлтірілді. 1982 жылдың 5 қарашасында жазушы және суретші Тереза Хак Кён Ча «Puck» ғимаратында күзетші және сериялық зорлаушы Джои Санзаның қолынан зорланып, өлтірілді. 1983 жылдың 15 қыркүйегінде Майкл Стюарт Нью-Йорк көлік полициясының қызметкерлерімен күрес барысында комаға түскен деп хабарланды. Стюарт 13 күннен кейін «Bellevue» ауруханасында алған жарақаттарынан қайтыс болды. 1985 жылдың 24 қарашасында алты айлық сот процесінен кейін алты офицер Стюарттың өліміне байланысты айыптардан ақталды. 1984 жылдың 29 қазанында полиция 66 жастағы Элеонора Бамперсті Бронкстегі пәтерінен шығарып жіберуге тырысқанда атып өлтірді. Психикалық аурумен ауыратын Бамперс пышақ ұстап, бір офицерді жарақаттаған. Бұл оқиға полицияның нәсілшілдігі мен қатыгездігі туралы қызу пікір-таластарға себеп болды. 1987 жылы офицер Стивен Салливан абайсызда адам өлтіргені және атыс салдарынан қылмыстық абайсызда адам өлтіргені үшін ақталды. 1984 жылдың 2 желтоқсанында 23 жастағы, болашақ актриса Кэролайн Роуз Айзенберг Бродвей шоусынан үйіне оралғаннан кейін таңертеңгі сағаттарда қаза тапты. Ғимараттың күзетшісінің ұлы Эммануэль Торрес айдың соңында тұтқындалып, қылмыс жасады деп айыпталды. Келесі жылы ол өмір бойы түрмеде отыруға сотталды. Бұл оқиға ұлттық БАҚ-тың назарына ілінді. 1984 жылдың 22 желтоқсанында Бернхард Гёц метродағы 2-ші бағытта қарусыз төрт қара нәсілді адамды атып, ауыр жарақаттады, олар оны тонауға тырысқан деп мәлімдеді. Бұл оқиға апталар бойы тақырыптарды қозғады және бұқаралық ақпарат құралдарында қылмыс және өздігінен әрекет ету туралы көптеген талқылауларға себеп болды. 1985 жылдың 12 маусымында Нью-Гэмпшир штатының Эксетер қаласындағы «Phillips Exeter Academy» академиясының түлегі Эдмунд Перри Харлемде жасырын офицер Ли Ван Хоутеннің атуынан қаза тапты. Ол Перри мен оның інісі Жона оған шабуыл жасап, тонауға тырысқан деп мәлімдеді. Келесі айда үлкен қазылар алқасы Ван Хоутенді айыптаудан бас тартты. 1985 жылдың 16 желтоқсанында «Gambino» қылмыстық отбасысының басшысы Пол Кастеллано Манхэттеннің 46-шы Шығыс көшесінде бандиттердің оқ жауынан қаза тапты. 1986 жылдың 26 тамызында 18 жасар студент Женифер Левин Орталық паркте Роберт Чемберспен кездескеннен кейін өлтірілді. Бұл жағдай баспасөзде сенсация тудырды және құрбандардың құқықтары туралы мәселелерді көтерді, өйткені Чемберстің адвокаты оның клиентінің еркіндігін жеңу үшін Левиннің беделін түзей тырысты. 1986 жылдың 4 қазанында «CBS News» жаңалықтар арнасының жүргізушісі Дэн Ратхер Парк-авенюмен келе жатқанда екі адамнан шабуыл көрді, олардың бірі Ратхерге «Кеннет, жиілік қандай?» деп сұрап қойды. Бұл сұрақ поп-мәдениетте кең таралды және «R. E. M.» тобының әніне шабыттандырды, оны Ратхер «Late Night with David Letterman» бағдарламасында бірге орындады. Уильям Тегер 1997 жылы Ратхерге жасырын түрде хабар жіберіп отырды деп сенген, ол «NBC» телеарнасының сахна қызметкерін өлтіргені үшін өзінің кінәсін мойындағаннан кейін (егерде мерзімі өткендіктен айыпталмаған болса) шабуылшылардың бірі ретінде анықталды. 1986 жылдың 19 қарашасында 20 жасар Ларри Дэвис Бронкстегі әпкесінің пәтерінде оны тұтқындауға тырысқан Нью-Йорк полициясына оқ ашты. Алты офицер жараланды, ал Дэвис 17 күн бойы тұтқындалудан қашып жүрді, бұл уақытта ол аудан тұрғындарының арасында халық қаһарманына айналды. Дэвис 2008 жылы түрмеде бықсылып өлтірілді. 1986 жылдың 20 желтоқсанында Куинс штатының Говард-Бич қаласында ақ нәсілді топ үш қара нәсілді адамға шабуыл жасады, олардың машинасы аталған ауданда бұзылған. Адамдардың бірі Майкл Гриффит Шор Парквейге қуылды, онда оны өтіп бара жатқан көлік соққыға ұшырып өлтірді. Бұл оқиға Әл Шарптон бастаған бірнеше шұғыл шерулерге себеп болды. 1987 жылдың 9 шілдесінде Даун синдромы бар 12 жасар Дженифер Швайгер Стейтен аралында жыныстық қылмыскер және күдікті кісі өлтіруші Андре Рэнд ұрлап, өлтірді. 1987 жылдың 2 қарашасында Джоэл Штайнберг пен оның сүйіктісі Хедда Нуссбаум алты жасар асырап алған қызы Лиза Штайнбергті ұрып-соғып, елеусіз қалдырғаны үшін тұтқындалды, ол екі күннен кейін жарақаттарынан қайтыс болды. Бұл оқиға 2004 жылы Штайнберг 15 жыл түрмеде отырғаннан кейін босатылғанда да басылған жоқ. 1988 жылдың 26 ақпанында қарулы адам Нью-Йорк полициясының жаңадан келген офицері Эдвард Бёрнді Ямайка көшесіндегі патрульдік машинада жалғыз отырғанда атып өлтірді, онда үй иесі үйіне қатысты зорлық-зомбылық және қорқыту туралы хабарлаған. Кісі өлтірудің ашық, қасақана сипатына байланысты кеңінен наразылық болды, ал президент Рональд Рейган Бёрн отбасына көңіл айту үшін жеке қоңырау шалды. Төрт адам, көрінеу түрмеде отырған есірткі сатушының бұйрығымен әрекет еткен, бір апта ішінде тұтқындалды; барлығы ұзақ мерзімге түрмеге жазаланды. 1988 жылдың 21 желтоқсанында «Paris is Burning» құжаттық фильмінде суреттелген трансгендер әртісі Венас Кстраваганза Манхэттендегі қонақүй төсегінің астында мойны мұздатылған күйде табылған. Сарапшылар оның төрт күн бұрын өлтірілгенін анықтады. Күдіккерлер табылған жоқ. 1989 жылдың 19 сәуірінде Орталық паркте жүгіріп бара жатқан Триша Мейли зорлықпен зорланып, ұрады. Қылмыс жас жігіттер тобына тағылды, олар полиция «жабайылық» деп атаған әрекетті жасап жатқан. Осы жетістіктердің бесеуі сотталды және түрмеге жазаланды. 2002 жылы, бесеуі жазасын өтегеннен кейін, Матиас Рейес – басқа қылмыстар үшін өмір бойы түрмеге кесілген зорлаушы және кісі өлтіруші – осы қылмыстың жасалуын мойындады, содан кейін ДНК сараптамасы жетістіктердің кінәсіз екенін дәлелдеді. 1989 жылдың 23 тамызында 16 жасар қара нәсілді студент Юсуф Хокинс Бруклиннің Бенсонхерст ауданында ақ нәсілді топтың шабуылына ұшырап, өлтірілді.

1990 жылдар

1990 жылдың 8 наурызы – Зодиакты өлтіруші Хериберто Седаның сегіз атыс құрбанының біріншісі Бруклинде шабуылда жараланды. 1990 және 1993 жылдар аралығында Седа сериялық шабуылдары кезінде бес адамды жарақаттап, үшеуін өлтіреді. Ол 1996 жылы тұтқындалып, 1998 жылы сотталды. 1990 жылдың 25 наурызы – Бронкстің Шығыс Тремонт ауданындағы 1959 Оңтүстік бульвардағы заңсыз жұмыс істейтін Happyland әлеуметтік клубындағы өрт салдарынан 87 адам қаза тапты, олар толған би клубынан қашуға үлкермеді. Бұл қала тарихындағы ең ірі өрт оқиғасы. Кубалық босқын Хулио Гонсалес клубтан шығарылғанына ашуланған, қамауға алынып, сотталып, кісі өлтіру және өрт сөндіруге қатысқаны үшін айыпты деп танылды. Бұл қылмыс қала тарихында бір адамның әрекетінен туған ең көп қаза болған қылмыс болып есептеледі. Гонсалес 25 жылға бас бостандығынан айырылып, 2016 жылы түрмеде қайтыс болды. 1990 жылдың 5 қарашасы – Еврей қорғаныс лигасының негізін қалаушы раввин Мейр Кахань 48-ші көше мен Лексингтон даңғылының қиылысындағы "Marriott East Side" қонақ үйінде Саид Носаирдің қолынан қаза тапты. 1990 жылдың 11 желтоқсаны – Мафияның жоғары лауазымды мүшесі Джон Готти тұтқындалып, түрмеге қамалды. Оның серіктері де тұтқындалды. 1991 жылдың 24 қаңтары – Арон Ки Шығыс Гарлемде мектептен үйге бара жатқан 13 жасар Паола Ильераны зорлап, өлтірді. Оның денесі кейін Ф.Д.Р. Драйвтің жанынан табылды. Келесі сегіз жылда Ки тағы екі әйелді өлтірді, ал 1999 жылдың ақпан айында тұтқындалды. 2001 жылдың қаңтарында ол үш мәрте өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 1991 жылдың 23 шілдесі – Манхэттеннің Инвуд ауданындағы Генри Хадсон Парквейдегі суыту камерасынан төрт жасар қыздың денесі табылды. "Baby Hope" деп аталған баланың кім екені 2013 жылдың қазан айына дейін белгісіз болды, содан кейін 52 жастағы Конрадо Хуарес осы қызды, өзінің туысы Анжелика Кастильоны өлтіргенін мойындағаннан кейін тұтқындалды. 1991 жылдың 19 тамызы – Еврей жүргізуші жеті жасар қара баланың өліміне себепкер болып, Краун-Хайтс төңкерісіне бастап келеді. Осы төңкеріс кезінде австралиялық еврей Янкель Розенбаум Лемрик Нельсонның қолынан қаза тапты. 1992 жылдың 11 наурызы – Кубада туған, испан тіліндегі бірнеше газеттің редакторы Мануэль де Диос Унануе Куинс қаласындағы барда атып өлтірілді. Кейіннен бірнеше адам оның өліміне кінәлі деп танылды, олар Колумбияның Кали картелінің бұйрығымен әрекет еткен. Де Диос картельдің қызметі туралы кеңінен жазған, бұл картельтің Америкадағы қарсыласын өлтірудің алғашқы жағдайы болды. 1992 жылдың 16 қыркүйегі – Патрульдік қайырымдылық қауымдастығының төңкерісі кезінде Нью-Йорк қаласының полиция қызметкерлері, олардың көпшілігі ашық түрде ішіп, көлік қозғалысын тоқтатты, көліктерге зақым келтірді, нәсілдік ұрандарды айқайлады және жаңалықтар құралының өкілдеріне шабуыл жасады. Рудольф Джулиани полиция қызметкерлерінің қылмыстық әрекеттерін тергеу үшін азаматтық комиссия құруды ұсынған қала әкімі Динкинстің ұсынысына қарсы наразылық білдірген көпшілікке сөз сөйледі. 1993 жылдың 26 ақпаны – Дүниежүзілік сауда орталығының жер асты гаражында террористер орнатқан бомба жарылып, алты адам қаза тауып, мыңнан астам адам жарақат алды, сонымен қатар жертөлеге үлкен зиян келтірді. Қараңыз: Дүниежүзілік сауда орталығының бомбалануы. 1993 жылдың 7 желтоқсаны – Колин Фергюсон Пенн станциясынан шыққан Лонг-Айленд темір жолының пойзында 25 жолаушыны атып, алты адамды өлтірді. 1994 жылдың 1 наурызы – 1994 жылғы Нью-Йорк мектеп автобусына жасалған шабуыл кезінде Ливанда туған араб иммигранты Рашид Баз Бруклин көпірімен келе жатқан еврейлердің лубавич хасидтері сектасының мүшелерін тасымалдайтын фургонға оқ ашты. 16 жасар оқушы Ари Халберштам кейіннен жарақаттан қайтыс болды. Баз, әрине, Батыс жағалаудағы Хеброндағы Патриархтар үңгіріндегі қырғынға кек алу үшін әрекет еткен. 1994 жылдың 22 желтоқсаны – Бронкстегі 29 жасар Энтони Баез Нью-Йорк полициясының офицері Фрэнсис X. Ливоти заңсыз тұтқындағаннан кейін қайтыс болды. Ливоти 1998 жылы Баездің азаматтық құқықтарын бұзғаны үшін 7 жарым жылға сотталды. 1995 жылдың 30 қарашасы – "Stretch" есіммен танымал 27 жастағы рэпер Рэнди Уокер Нью-Йорк штатының Куинс Виллидж қаласында түн ортасынан кейін оның шағын фургонын айналып өткен көліктегілер атып өлтірді. Ешбір күдікті анықталмады, бірақ бұл оқиға бір кезде әріптесі Тупак Шакурдың қайтыс болуымен байланысты деп есептеледі, өйткені ол Манхэттендегі қарақшылық әрекетінен кейін бір жыл өткен соң, Шакур ауыр жарақат алған. 1995 жылдың 8 желтоқсаны – Гарлемдегі ұзақ жылдарға созылған нәсілдік дау, қара түсті жазбалар дүкенінің иесін еврей кәсіпкерінен шығару туралы мәселе, өрт пен кісі өлтіруге әкелді. 51 жасар Роланд Смит, кіріс жоғарылағанына ашуланған, 125-ші көшедегі Freddie's Fashion Mart дүкеніне өрт сөндірді және дүкен қызметкерлеріне оқ атып, жеті адамды өлтіріп, төртеуін жарақаттады. Смит өрттен де қаза тапты. 1996 жылдың 4 наурызы – Second Avenue Deli иесі Абе Лебеволь тонау кезінде атып өлтірілді. Бұл танымал деликатес дүкенінің иесінің өлімі 2013 жылға дейін шешілмеді. 1996 жылдың 17 наурызы – Дәрілік есірткі бойынша қарыздар туралы дау кезінде Майкл Алиг және Роберт Риггс "Club Kid" Андре Мелендезді, көбінесе "Angel" деп аталған, қанатын киген киімдерімен танымал, өлтірді. Оның денесін бірнеше күн бойы ваннада мұзда сақтап, Алиг оны бөліктеп, Гудзон өзеніне лақтырды, ол келесі айда Статен-Айлендте табылды. Олар қазан айында тұтқындалды және мансұққа кінәлі деп танылғаннан кейін он жылдан астам уақыт түрмеде отырды. 1996 жылдың 4 шілдесі – Бронкстегі 167-ші көшедегі D пойызының станциясында полицей мен жолаушы арасындағы жанжал салдарынан Натаниэль Леви Гейнс атылып өлді. Полицей офицері Паоло Колеккья қастандық жасады, бұл қала тарихында полицейге үшінші рет осындай оқиға болды. 1997 жылдың 5 ақпаны – 22 жастағы Али Форни, үйсіз, гомосексуал, қара және трансгендер адам, үйсіз ЛГБТ жастарын қолдаған, Гарлемдегі көшеде атып өлтірілді. Оның құрметіне Али Форни орталығы құрылды. Осы оқиға бойынша ешбір күдікті анықталған жоқ. 1997 жылдың 23 ақпаны – 69 жастағы палестиналық иммигрант Абу Али Камал Эмпайр-Стейт ғимаратының бақылау алаңында оқ атып, біреуін өлтіріп, алты адамды жарақаттады, содан кейін өзіне-өзі қол жұмсады. 2007 жылы Камалдың қызы New York Daily News газетіне оқ ату саяси себептермен жасалғанын айтты. 1997 жылдың 30 мамыры – Бронкстегі мұғалім және бұрынғы Time Warner бас директоры Джеральд Левиннің ұлы Джонатан Левин бұрынғы студенті Кори Артур тонау кезінде өлтірілді. 1997 жылдың 9 тамызы – Эбнер Луима Бруклиндегі 70-ші полиция бөлімінде бірнеше полиция қызметкерлері, олардың басшысы Джастин Волпе, сабаумен ұрып, зорлады. 1999 жылдың 3 қаңтары – 32 жастағы Кендра Вебдейл 23-ші көшедегі метро станциясында 29 жастағы шизофрениямен ауырған Эндрю Голдштейн итеріп салғаннан кейін қаза тапты. Осы оқиға нәтижесінде Кендра заңы қабылданды. 1999 жылдың 4 ақпаны – Қарусыз африкалық иммигрант Амаду Байло Диалло төрт жасырын полицей офицерлері атып өлтірді, бұл полицияның қатыгездігі мен нәсілдік бейімділікке қарсы үлкен наразылықтарға әкелді. 1999 жылдың 15 ақпаны – Рэпер Ламонт Колеман, "Big L" есімімен танымал, Гарлемде атылып өлтірді. Оның досы Жерард Вудли үш айдан кейін тұтқындалды және кісі өлтіруде айыпталды, бірақ кейін босатылды, басқа күдіктілер анықталған жоқ. Полиция бұл кісі өлтіру Колеманның бауыры жасаған әрекеттің кек алуы немесе оны бауырымен шатасқан болуы мүмкін деп санайды. 1999 жылдың 8 наурызы – Канзас штатынан келген, Бронкстегі зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйелдермен жұмыс істеген 26 жасар әлеуметтік қызметкер Эми Уоткинс Проспект-Хайтс, Бруклиндегі үйіне жақын тонау кезінде пышақтан қаза тапты. Оның екі күдіктісі өмір бойына 25 жылға сотталды.

2000 жылдар

2000 жылдың 16 наурызында Патрик Дорисмондты Нью-Йорк полициясының офицері есірткі операциясы кезінде қате сәйкестендіру салдарынан атып өлтіреді. 2000 жылдың 24 мамырында Флашинг, Куинс қаласындағы Wendy’s мейрамханасының бес қызметкері қаза табады, ал екеуі ауыр жарақат алады, тонаудан қылмыскерлер 2400 доллар қол жеткізеді. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде екі әуелайнер 110 қабаттан тұратын Дүниежүзілік сауда орталығының егіз мұнараларын және бірнеше көршілес ғимараттарды жойып, координацияланған террористик шабуылдың бөлігі ретінде мұнараларда және төңіректе болған 2606 адамды қаза қылды. Бұл қала тарихындағы ең көп адамның қаза болуымен байланысты оқиға. Сол түні поляк иммигранты Генрик Сивиак Бедфорд-Стювесантта жаңылысып жаңа жұмысқа баруға келгенде атып өлтірілді; сол кездегі полиция күштерінің жетіспеуіне байланысты қылмыс әлі де ашылмаған. Бұл күні террористік шабуыл құрбандары қылмыс статистикасына енгізілмегендіктен, қаланың ресми тіркелген жалғыз кісі өлтіруі. 2002 жылдың 30 қазанында екі адам Куинстің Жамайка ауданындағы студияға кіріп, 37 жастағы Джейсон Мизелді, жақсырақ Jam Master Jay ретінде танылған, пионерлік хип-хоп тобы Run DMC-нің негізін қалаушы мүшесін жақыннан атып өлтіреді; ол оқиға орнында көз жұмады. Жылдар бойына кейбір күдіктілер анықталғанмен, ешкімге қылмыстық іс қозғалған жоқ. 2003 жылдың 24 сәуірінде 21 жасар Хантер колледжінің студенті Ромона Мур досының үйіне кеткеннен кейін жоғалып кетті. Полиция екі күннен кейін істі жапты. Оның денесі 15 мамырда қатты түрде зорлық-зомбылыққа ұшыраған күйде табылды; іс жабылғаннан кейін ол ұзақ уақыт бойы тірі ұсталған. Сот залында шабуыл жасағаннан кейін сот үкімі бұзылғандықтан екі қылмыскер екінші сотта сотталды. Мурдың отбасы Нью-Йорк полициясына бұл іске жас ақ әйелдер қатысқан кейінгі істерге қарағанда жеткіліксіз назар берілгенін айтып шағымданады. 2003 жылдың 23 шілдесінде Отниел Аскеу Нью-Йорк қалалық кеңесінің мәжілісінде саяси қарсыласы, қалалық кеңес мүшесі Джеймс Э. Дэвисті атып өлтіреді. 2003 жылдың 15 қазанында Стейтен-айленд паромдарының бірі Сент-Джордж портына соқтығысып, 11 адам қаза табады. Кейбір дәрі-дәрмектердің жанама әсерінен ұйықтап қалған пилот Ричард Смит оқиға орнынан үйіне қашып, екі рет өмірге қол көтеруге тырысқаннан кейін тұтқындалды. Кейін ол тұтқындалып, келесі жылы қазақорлық үшін кінәсін мойындады, нәтижесінде 18 ай түрмеге кесілді; қаланың паром директоры да сол айып бойынша кінәсін мойындағаннан кейін бір жыл бір күнге сотталды. 2005 жылдың 27 қаңтарында Махэттеннің төменгі шығыс бөлігінде жас жігіттер тобынан шабуылға ұшырағаннан кейін, жас актриса Николь Дюфрейн атып өлтіріледі. 2005 жылдың 14 ақпанында 19 жасар Рашаун Бразель Бушвик ауданындағы метро стансасынан екі белгісіз адаммен бірге соңғы рет көрінеді. Бірнеше күннен кейін оның мүшеленген денесінің бөліктері салынған пластик қаптар ауданның маңынан табылды. 2017 жылы полиция Бруклиндегі басқа да ашылмаған кісі өлтіру ісі бойынша тұтқындалған күдіктіні Бразельді өлтіргені үшін айыптады, ол сол кезде көшеде тұрған. 2005 жылдың 31 қазанында мода журналисі Питер Браунштейн өрт сөндіруші болып киініп әріптесіне шабуыл жасап, қалалық таблоидтардан "От жындысы" деген лақап алады. Ол бірнеше штат бойынша ұзақ іздеуден кейін тұтқындалды. Кейін Браунштейн өмір бойына сотталды және 2023 жылы шартты түрде босатылуға үміткер болады. 2006 жылдың 11 қаңтарында жеті жасар Никсмари Браун Бруклиндегі пәтерінде асыраушысы Сезар Родригес ұрып-соққаннан кейін қайтыс болады. Родригес 2008 жылдың наурыз айында бірінші дәрежелі қазақорлық үшін сотталды. 2006 жылдың 25 ақпанында криминология аспиранты Имет Сент Гиллен Нью-Йоркте Манхэттеннің Сохо ауданындағы Фоллс барының сыртында ұрланып, қатыгездікпен зорлап, өлтіріледі. Қақпашы Даррил Литтлжон қылмысқа кінәлі деп танылып, өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 2006 жылдың 25 шілдесінде Нью-Джерсиден келген 18 жасар студент Дженифер Мур Челсидегі барда ішімдік ішкеннен кейін ұрланып, өлтіріледі. Оның денесі Уихокендегі мотельдің сыртынан табылады. 35 жастағы Дреймонд Коулман қылмысқа кінәлі деп танылып, 2010 жылы 50 жылға сотталды. 2006 жылдың 1 қарашасында актриса Адриен Шелли өз пәтерінде өлтіріледі. 2006 жылдың 25 қарашасында Нью-Йорк полициясының төрт офицері Ямайка, Куинсте қарусыз ер адамдардың тобына 50 рет оқ атып, екеуін жарақаттап, 23 жасар Шон Беллді өлтіреді. Бұл оқиға полицияның қатыгездігі және нәсілдік дискриминация туралы дау тудырады. 2007 жылдың 9 шілдесінде тәжрибелі полицей Рассел Тимошенко Crown Heights ауданында ұрланған BMW көлігін тоқтату кезінде бес рет атылады және бес күннен кейін қайтыс болады. Көптеген іздеу шараларынан кейін бір аптадан кейін Пенсильванияда үш адам тұтқындалады және олар қылмыс үшін сотталды. Үшеуі де заңсыз жолмен алынған қаруды алып жүрген, бұл Нью-Йорк қаласының мэрі Майкл Блумберг пен қалалық шенеуніктерді қару-жараққа қатысты заңдарды күшейтуге және штат және ұлттық деңгейде қаруды бақылауды күшейтуге шақырады. 2008 жылдың 12 ақпанында психолог Кэтрин Фаугей Манхэттендегі кеңсесінде сол практикадағы психиатрға бағытталған психикалық ауруы бар адаммен өлтіріледі. 2009 жылдың 20 наурызында WABC AM радиосының жүргізушісі Джордж Вебер Бруклиндегі пәтерінде пышақтан өлтірілген, бұл тонау салдарынан болған. Вебердің интернеттегі жарнамасына жауап берген жасөспірім ұл қылмыс үшін сотталды.

2020 жылдар

2021 жылдың 12-13 ақпаны – А пойзының бойында 14 сағат ішінде төрт бейтаныс адам пышақталды. Екі құрбанның жарақаттарынан көз жұмды. Полиция 13 ақпанда Манхэттеннің жоғарғы бөлігінде күдіктіні ұстады. 2021 жылдың 23 сәуірі – Яо Пан Маның қазасы: 61 жастағы, азиялық тегі бар Ма, Шығыс Харлемдегі Үшінші даңғыл мен 125-ші көшеде банка жинап жатқанда Джаррод Пауэллтың кездейсоқ шабуылына ұшырады. Ма ауыр жарақат алды, нәтижесінде 2021 жылдың 31 желтоқсанында "Жаңа еврей үйі" басқаратын ұзақ мерзімді күтім орталығында ми қан кетуінен көз жұмды. 3 желтоқсан 2021 – Колумбия университетінің жас итальяндық ғалымы Давид Гириге "Барлық кісі өлтіруші" тобының мүшесі шабуыл жасады. 2022 жылдың 15 қаңтары – Мишель Гоның қазасы: 40 жастағы, азиялық тегі бар Го, Таймс-сквердегі 42-ші көше станциясында қара нәсілді Марсиал Саймонның итеріп жіберуінен келе жатқан метро поездінің жолына түсіп, қаза тапты. Яо Пан Маның қазасымен бірге, бұл оқиға 2020 жылдан бері қалада және жалпы елде қытайға қарсы жеккөрушілік қылмыстардың өсуіне байланысты болды. 13 ақпан 2022 ж. – Кристина Юна Лидің қазасы: 35 жастағы, азиялық тегі бар Ли, Кристи көшесіндегі пәтерінде, оны көшеден үйіне дейін соңынан ерген қара нәсілді Ассамад Нэш шабуылдады. 25 жастағы Нэш бұрынғы қылмыстары үшін тұтқындалған. 2022 жылдың 28 ақпаны – ГуйЯнг Маның қазасы: 62 жастағы Ма өткен жылдың 26 қарашасында Куинстегі жаяу жүргіншілер жолын тазалап жатқанда, Элисуль Перез таспен шабуыл жасады. Қытайлық Ма ауыр жарақат алып, миы мен бас сүйегі зақымданды. Ол он апта комада жатты, ақпан айының басында оянғанмен, 28 ақпанда бас жарақатының салдарынан көз жұмды. Ма – соңғы екі айда Азиядан келген америкалықтар мен Тынық мұхиты аралдарынан келгендерге қарсы зорлық-зомбылықтың тікелей салдарынан қалада қаза тапқан төртінші америкалық. 2022 жылдың 3 наурызында Харви Марселин, соңғы уақытта Марселин Харви ретінде танылып, трансгендер әйел ретінде танымал болған, 68 жастағы Сьюзан Лейденді өлтіргені және денесін бөліп жібергені үшін тұтқындалды. Бұрын ол кісі өлтіру және жыныстық зорлық-зомбылық қылмыстары үшін босатылған еді. 2022 жылдың 12 наурызы – 2022 жылғы Солтүстік-Шығыс АҚШ-тағы сериялық атыс: Манхэттенде бір адам екі үйсізді атып, біреуін өлтірді. Сол адам Вашингтон қаласында да үйсіздерге бағытталған бірнеше атыс жасады деп күдіктенеді. 2022 жылдың 13 наурызында Мәдениеттер мұражайында жұмыс істейтін екі әйелді 60 жастағы Гари Кабана ашудан қатты жарақаттады. Ол екі күннен кейін қашып кеткені үшін тұтқындалды және қазір адам өлтіруге талпыныс жасағаны үшін сотталуда. 2022 жылдың 12 сәуірінде Нью-Йорк метросындағы шабуыл: Қылмыскер деп танылған Фрэнк Роберт Джеймс, қара нәсілшіл, Бруклиндегі Сансет Парктегі Нью-Йорк метросында солтүстікке қарай келе жатқан N пойзында 10 адамды атып, түтін гранатасын лақтырды. Ешкім қаза таппаса да, бірнеше адам ауыр жарақат алды. 2022 жылдың 16 сәуірінде Орсоля Гаалдың қазасы: 51 жастағы Гаал, екі баланың анасы, Форест Парктегі сөмкеден 58 рет пышақталған күйі табылды. Мексикадан келген 44 жастағы заңсыз иммигрант 21 сәуірде қызығушылық танытқан тұлға ретінде қамауға алынды. Олар Гаалды өлтіру алдында баспанасында дауласқан. 2022 жылдың 30 сәуірінде Живен Янның қазасы: 45 жастағы, қытайлық Ян, Форест-Хиллстегі 108-ші көше мен 67-ші көше арасында скутерімен келе жатқанда атылып өлтірілді. 2 маусым 2022 ж. 51 жастағы Гленн Хиршке оның өлтіруіне айып тағылды. Ол өзін кінәлі емес деп мәлімдеді. 2022 жылдың тамызында Хирш өз үйінде өзін-өзі атып өлтірген күйі табылды. 2022 жылдың 11 мамыры – Зинат Хосейннің қазасы: 24 жастағы Хосейн, сөмкесін ұрлауға тырысқан қарақшылар Утика даңғылы станциясында пойыздың астына итеріп жібергенде қаза тапты. Хосейн Бангладеш студенті, Хантер колледжінде оқыған. 2022 жылдың 22 мамыры – Дэниел Энрикестің қазасы: 48 жастағы Энрикез Манхэттенге қарай келе жатқан Q пойзында отырғанда полиция кездейсоқ шабуыл деп атаған оқиғада атылып өлтірілді. 2022 жылдың 25 мамыры – Виктор Веганың қазасы: 61 жастағы Вегаға екі афроамерикалық жігіт Бедфорд-Стювесанттағы Ностранд даңғылының жанындағы Лексингтон даңғылында үйіне бара жатқанда жолығысты. Қадағалау камерасына түскен оқиғада екі жігіт Веганы қорқытып, оған қарай бұрылған. Содан кейін бірі Веганың бетін ұрып, ол құлап, басы тұрып тұрған машинаның астына түсіп қалды. Кейін ол есінен айныған Вегадан ұрлық жасап, серігіне бір нәрсе берді. Вега Кингс округі ауруханасына жеткізілді, ол бес күннен кейін қайтыс болды. Оның өлімі кісі өлтіру деп танылды.

ХХ ғасырдың аяғындағы үрдістер

Фреакономика авторлары Стивен Левитт пен Стивен Дубнер қылмыстың азаюын 1970 жылдары абортты заңдастырумен байланыстырады, көптеген қамыққан балалар мен қылмыскерлердің дүниеге келмегенін айтады. Ал Малкольм Гладуэлл өзінің "Шегіне жеткен нүкте" кітабында басқаша түсіндіреді; ол қылмыстың "эпидемия" болғанын, полицияның шағын күш салуы тепе-теңдікті өзгертуге жеткілікті болғанын алға тартады. Тағы бір теория бойынша, автомобильдердің түтінінен тараған қорғасын ластануы, интеллектіні төмендетіп, агрессияны күшейтетін фактор ретінде, 20 ғасырдың ортасында қылмыстың күшеюіне себеп болды, бұл Нью-Йорк сияқты көлік қозғалысы жоғары қалаларға ерекше әсер етті. 1970 жылдары американдық бензиннен қорғасын алынғаннан кейін Нью-Йорк және басқа да ірі қалалардағы зорлық қылмыстарының төмендегені анықталды, яғни олардың арасында тікелей байланыс бар екені дәлелденді.

Топтық зорлық-зомбылық

ХХ ғасырда Нью-Йорктегі танымал қылмыс жасаушылар Арнольд Ротштейн, Мейер Лански және Лакки Лучано жаңалықтарда кеңінен талқыланды. Ғасырдың соңғы онжылдықтары Бес Отбасының ықпалынан гөрі мафияға қарсы қудалаулармен (және Рудольф Джулиани сияқты прокурорлармен) әйгілі болды. 1970 жылдары Black Spades және Westies сияқты зорлық-зомбылыққа бейім топтар қылмысқа әсер етті. Лос-Анджелестің Bloods, Crips және MS 13 бандалары 1980 жылдары қалаға келді, бірақ 1993 жылы Рикерс аралында пайда болғанда, бұрыннан құрылған Latin Kings бандасына қарсы күрескенде танымал болды. Қытай бандалары Манхэттеннің Чайнатаун ауданында да белгілі болды, олардың ішінде Ghost Shadows және Flying Dragons есімдері жиі кездеседі. 1990 жылдардан бастап 2013 жылы Федералдық тергеу бюросының арнайы операциясы кезінде Мендел Эпштейн мен Мартин Вольмарк басқарған православиелік еврейлер тобы Бруклиндегі Бор Парк және Мидвудтан бірнеше еврей еркектерін, қиын жағдайдағы некелеріне байланысты, әйелдеріне діни ажырасу рәсімін жасауға мәжбүр етіп, ұрлап, азаптады. Эпштейн кейбір жағдайларда осы қылмыстар үшін 100 000 долларға дейін ақы алды.

Метродағы қылмыстар мен итермелеу шабуылдары

Нью-Йорк метросындағы қылмыс 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басындағы ең жоғары деңгейге жетті, қаланың метросындағы қылмыс көрсеткіші әлемдегі кез келген басқа да жаппай көлік жүйесінен асып түсті. 2000 жылдары метродағы қылмыс деңгейі төмендеді, себебі 1990 жылдары қылмыс азая бастады. Қылмысқа қарсы күресте әртүрлі тәсілдер қолданылды. 2012 жылы МТА метро жүйесінде қылмыс жасаған адамдарды белгілі бір мерзімге кіргізбеу арқылы қылмыстың алдын алуға бағытталған шара қолданды. 1960 жылдары мэр Роберт Вагнер Транзит полициясының құрамын 1219-дан 3100 офицерге дейін арттыруға бұйрық берді. Қылмыстар ең көп орын алатын уақытта (кешкі 8:00-ден таңғы 4:00-ге дейін) офицерлер барлық стансаларда және пойздарда патрульдеуге шықты. Бұған жауап ретінде, баспасөз кеңінен жариялағандай, қылмыс деңгейі төмендеді. Алайда, 1976 жылғы қаланың қаржылық дағдарысының салдарынан қызмет нашарлап, қылмыс өсті, метродағы қылмыс туралы күн сайын хабарланды. Сонымен қатар, 1977 жылы метроның ашық участаларында 11 «инфрақұрылымға қарсы қылмыс» жасалды, нәтижесінде TA қызметкерлері жарақат алды, ал кейбіреулері ауыр жарақат алды. Басқа да көптеген қылмыстар болды. Мысалы, 1977 жылдың желтоқсан айының алғашқы екі аптасында «Метроны тазалау операциясы» барысында 200-ден астам қарақшылық күдіктілері ұсталды. Жолаушылар қылмыстан қорқып, ақша үнемдеу үшін қысқартылған пойыздарды ұзақ күтуден шаршады және жүйенің жалпы жұмыс істемеуіне ашуланды. Метрода көптеген қараңғы вагондар да болды. 1979 жылдың наурыз айында қала әкімі Эд Кох қаланың құқық қорғау органдарына метродағы зорлық-зомбылықтың өсуіне қарсы күресу жоспарын жасауды және метроның көшеден қауіпсіз екенін айтуды тоқтатуды тапсырды. Кохтың өтінішіне екі апта өткен соң, жоғары тұрған полиция қызметкерлері Транзит полициясының бастығы Санфорд Гареликтің отставкаға кетуін талап етті, өйткені ол метродағы қылмысқа қарсы күрестің бақылауын жоғалтты деп мәлімдеді. Ақырында, 1979 жылдың 11 қыркүйегінде Гарелик жұмыстан босатылды және оның орнына қалалық полиция комиссары Роберт Дж. МакГайрге тікелей бағынышты Штабтың бас директоры Джеймс Б. Михан тағайындалды. Гарелик МТА-ның қауіпсіздік басшысы қызметін жалғастырды. 1980 жылы IRT Pelham желісінде метро вагондарының терезелерін сындырудың күрт өсуі салдарынан 2 миллион долларлық зиян келді, ал жыл бойы басқа желілерге тарады. Бұзылған терезелер әлі де қызметте болған пойыздарда табылған жағдайда, оларды қызметтен шығару қажет болды, бұл қосымша кешіктірулерге әкелді; 1980 жылдың тамызында ғана вандализммен байланысты 775 кешіктіру тіркелді. Метро вагондарының вандализмі, соның ішінде терезелерді бұзу 1980 жылдардың ортасына дейін жалғасты; 1985 жылдың 27 қаңтары мен 2 ақпаны аралығында метро вагондарының терезелерінде 1129 шыны бөлшектері ауыстырылды. Көбінесе, көшеде 50 центке сатылатын автобус билеттері де заңсыз сатылатын, әсіресе метродан автобусқа ауысу орталықтарында. Қала әкімі Кох тіпті Times Square метро станциясында метро сотын ашуды ұсынды, өйткені сол кезде метромен байланысты қылмыстар көп болғандықтан, айыптауды жеделдету үшін. Осы уақытта, жоғары тұрған қалалық әкімдік пен көлік қызметкерлері қосымша транзит полиция офицерлерін қаржыландыру үшін бағаны 60 центтен 65 центке көтеруді қарастырды, олар 1982 жылы қылмыс күрт өскен кезде кешкі уақытта (кешкі 8:00-ден таңғы 4:00-ге дейін) метрода патрульдеуге шықты. 1985 жылдың маусымында «Көрінуді арттыру операциясы» басталды, бұл бағдарлама таңғы сағат 6-ға дейін ұзартылды және сол уақытта жүйедегі әрбір пойызда полиция офицері болуы керек еді. 1982 жылдың 20 қаңтарында МТА төрағасы Ричард Равич «Жақсы Нью-Йорк үшін қауымдастық» бизнес-тобына өзінің жасөспірім ұлдарын түнде метроға отыруға рұқсат етпейтінін, тіпті метро төрағасы ретінде пойыздарға отырудан қорқатынын айтты. МТА жолаушылар ағынының мәселесін қалай шешуге болатынын талқылай бастады, бірақ 1982 жылдың қазанында, негізінен транзиттік қылмыстар, метроның нашар жұмыс істеуі және кейбір экономикалық факторлар туралы қорқынышқа байланысты, метродағы жолаушылар саны 1917 жылғы көрсеткіштерге тең болды. Он жылдан аз уақыт ішінде МТА 300 миллионға жуық жолаушысын жоғалтты, негізінен қылмыстан қорқуға байланысты. 1985 жылдың шілдесінде Нью-Йорк қаласының Азаматтар қылмысы жөніндегі комиссиясы осы тенденцияны көрсететін зерттеуді жариялады, жиі ұрылар мен жалпы жаман жағдайлардан қорқып. Нәтижесінде, «Жырылған терезелерді жөндеу» саясаты іске асырылды, ол өмір сүру сапасы туралы қылмыстарды қудалау арқылы ірі қылмыстарды тоқтатуды ұсынды. Осы ой-пікірдің арқасында МТА 1984 жылы метро пойыздарындағы граффитилерді жою үшін бес жылдық бағдарлама бастады. Жолаушыларды тарту үшін TA «Пойызға дейін» қызметін енгізуге тырысты, ол тәулік бойы транзит полиция офицерімен қамтамасыз етілді. Бұл 1990 жылы жолаушылар ағынының аздығы және жабдықтың жұмыс істемеуіне байланысты тоқтатылды. 1989 жылы Metropolitan Transportation Authority транзит полициясын (содан кейін NYCTA құрамында болған) баға төлемеу сияқты ұсақ құқық бұзушылықтарға назар аударуға бұйырды. 1990 жылдардың басында NYCTA Penn Station және Grand Central Terminal үшін ұқсас полициялау әдістерін қабылдады. 1993 жылы мэр Руди Джулиани мен Полиция комиссары Ховард Сафир лауазымға сайланған кезде «нөлдік төзімділік» және «өмір сүру сапасы» ұстанымдарымен «Жырылған терезелер» стратегиясы Нью-Йоркте кеңінен қолданыла бастады. Метродағы және қаладағы қылмыс деңгейі төмендеді, нәтижесінде New York журналы 1995 жылдың 14 тамызындағы санының мұқабасында «Біз білген қылмыстың соңы» деп жариялады. Джулианидің үгіт-насихаты осы табысқа «нөлдік төзімділік» саясатының арқасында жеткенін мәлімдеді. Оның саясатының осы табысқа қаншалықты үлес қосқаны күмәнді. Келіп жатқан Нью-Йорк қаласы Полиция департаментінің комиссары Уильям Дж. Браттон және «Жырылған терезелерді жөндеу» авторы Джордж Л. Келлинг полицияның қылмыс деңгейінің төмендеуіне «маңызды, тіпті орталық» рөл атқарғанын мәлімдеді. Үрдіс жалғасты, ал Джулианидің ізбасары Майкл Блумберг 2004 жылдың қараша айындағы баспасөз хабарламасында «Бүгін метро жүйесі метро қылмысының статистикасын жинақтап бастағанымыздан бері шамамен 40 жыл ішінде ең қауіпсіз» екенін мәлімдеді.

Ілесу шабуылдары

2000 жылдан бері итеру арқылы жасалатын шабуылдар елеулі проблемаға айналды, нәтижесінде бірнеше адам қаза тауып, себебі метрода платформалық қоршау есіктері жоқ. 2022 жылы Нью-Йорк метросының басшысы жолаушыларды платформа жиегінен мүмкіндігінше алыс тұруға шақырды. МТА төрағасы және бас директоры Янно Либер "метро платформаларын өзгертуді" қарастырып жатқанын және "осы (итеру) оқиғаларына жол беруге болмайды және оларды тоқтату қажет" деді.

Діни мекемелердегі балаларды жыныстық қорлау

2011 жылы Боб Олива мен Эрни Лорчқа қатысты екі оқиға әртүрлі діни ұйымдардың демеушілігімен ұйымдастырылған, жоғары деңгейдегі жастар баскетбол бағдарламаларымен байланысты болды. 2011 жылдың басында Christ the King Regional High School мектебінің көп жылғы баскетбол жаттықтырушысы Олива балаларға қатысты жыныстық зорлықтың екі жағдайы бойынша айыпталды. Манхэттенде Covenant House қайырымдылық қорының негізін қалаушы Брюс Риттер 1990 жылы қаржылық тәртіпсіздіктер жасады және ұйымның қамқорлығындағы бірнеше жас адаммен жыныстық қатынасқа түсті деген айыптауларға байланысты отставкаға кетті. 2012 жылдың желтоқсан айында православиелік еврей Ешива университетінің президенті колледждің жоғары мектебіндегі екі раввиннің 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында балаларды зорлаған деген күдіктерге байланысты ресми түрде кешірім сұрады.

Қала әкімдері

Нью-Йорктегі қылмыс 1980 жылдары мэр Эдвард Кохтың кезінде, крек эпидемиясы қалаға соққы бергенде жоғары болды және 1990 жылы, мэр Дэвид Динкинстің әкімшілігінің алғашқы жылы (1990–1993) өзінің ең жоғары деңгейіне жетті, бірақ содан кейін төмендеуіне бастады; кісі өлтірулердің саны 1990 жылғы ең жоғары көрсеткіштен Динкинстің соңғы жылы 1993 жылға қарай Кохтың ең қиын жылы болған 1989 жылға жуық деңгейге дейін төмендеді. Төмендеу мэр Рудольф Джулианидің алғашқы мерзімінде (1994–1997) күрт үдеді, кісі өлтірулердің саны алпыс пайызға азайды, және оның екінші мерзімінде (1998–2001) және мэр Майкл Блумбергтің үш мерзімінде (2002–2013) де бұрынғыдан әлдеқайда баяу қарқынмен жалғасты. Ғалымдар Нью-Йорктегі қылмыстың күрт төмендеуіне (бұл сонымен қатар бүкіл ел бойынша қылмыстың азаюымен бірге жүрді, оны кейбіреулер «Америкалық қылмыстың ұлы төмендеуі» деп атады) себептер туралы әртүрлі пікірде. 2007 жылғы мақалада экономист Джессика Рейес 1990 жылдардағы бүкіл ел бойынша зорлық-зомбылық қылмыстарының 56 пайызына төмендеуін бензиннен қорғасынның (когнитивтік және мінез-құлық проблемаларын тудыратын нейротоксин) алынуымен байланыстырды. Экономистер Стивен Левитт және Джон Дж. Донохью III Нью-Йорктегі қылмыстың төмендеуі, жалпы АҚШ сияқты, Роу против Уэйд ісінен кейін абортты заңдастыруға байланысты болғанын айтады (заңдастырылған аборт және қылмыс әсеріне қараңыз). Қылмыстың нақты азаюына қарамастан, Динкинс өзінің басқаруы кезінде қылмыс бақылаудан шығып кеткен деген қабылданыстан зардап шекті. Динкинс полиция бөлімін шамамен 25 пайызға кеңейткен жұмысқа орналастыру бағдарламасын да бастады. «Нью-Йорк Таймс» газеті былай деп хабарлады: «Ол мемлекеттік заң шығарушы органнан мыңдаған полиция қызметкерлерін жалдауға арналған салықты бекітуге рұқсат алды және мектептерді кешке дейін ашық ұстау үшін осы қарсы қылмыстық қаражаттың бір бөлігін сақтауға күш салды, бұл ондаған мың жасөспірімдерді көшеден алдырған марапатқа ие болған бастама болды». Динкинс сондай-ақ полиция қызметкерлерінің қызмет барысында жасаған құқық бұзушылықтарын тергейтін азаматтық агенттік құруды ұсынды. Полиция қызметкерлерінің бұл ұсынысқа қарсылығы 1992 жылы полиция төңкерісіне әкелді, онда Рудольф Джулиани көліктерге зақым келтірген, нәсілдік ұрандар айтқан және журналистерге шабуыл жасаған полиция қызметкерлеріне сөз сөйледі.

Руди Джулиани

Рудольф Джулианидің алғашқы әкімдік мерзімінде Нью-Йорк қалалық полиция департаменті, Джулиани тағайындаған комиссар Билл Браттон басшылығымен, Джеймс К. Уилсонның «Сынған терезелер» зерттеуіне негізделген агрессивті күш қолдану және қылмыстың алдын алу стратегиясын қабылдады. Бұл граффити, турникеттен өту және агрессивті «squeegeemen» сияқты салыстырмалы түрде аз ауыр құқық бұзушылықтарға қарсы күрес жүргізуді қамтыды, мұның арқасында тәртіп сақталады және қала «тазаланады» деген хабарлама таратылды. Әкімдік қызметіне тағайындалғаннан кейін үш ай өткен форумда Джулиани еркіндік – «адамдар қалағанын істей алады, қалағанын бола алады» дегенді білдірмейді, еркіндік – әрбір адамның өзінің іс-әрекеттері мен оны қалай істеуі туралы заңмен реттелген билікке белгілі бір дәрежеде құқықтарын беруге дайындығы» деді. Джулиани Нью-Йорк полиция департаментіне ұйымдасқан қылмыспен байланысты кәсіпорындарды, мысалы, Фултон балық базары мен Вест-Сайдтағы Джавитс орталығын (Гамбино қылмыстық тобы) агрессивті түрде тергеуге нұсқау берді. Қаты қалдықтарын шығарудағы мафиялық бақылауды жою арқылы қала бизнестерге 600 миллион доллардан астам қаражат үнемдеуге мүмкіндік алды. 1994 жылы Браттон өзінің алғашқы қадамдарының бірі ретінде CompStat жүйесін енгізді – қылмысты географиялық тұрғыдан картаға түсірудің салыстырмалы статистикалық тәсілі, осы арқылы жаңа қылмыстық тенденцияларды анықтау және офицерлердің жұмысын қылмысқа қатысты ұсталғандар санын есептеу арқылы бағалау. CompStat учаске командирлеріне олардың аудандарын ең жақсы білетіндігі және қылмысты азайту үшін қандай тактика қолдану керектігін ең жақсы анықтай алатындығын ескере отырып, көбірек өкілеттік берді. Статистикалық мәліметтерді жинау командирлер мен офицерлердің жауапкершілігін арттыруға бағытталған. Жүйені сынағандар оның қылмыс туралы мәліметтерді жасыруға немесе манипуляциялауға ынталандыратынын айтады. CompStat жобасы 1996 жылы Гарвард Кеннеди мектебінің «Үкіметтегі инновациялар» сыйлығын жеңіп алды. Бреннан Әділет орталығы «CompStat» қылмыстың келесі кездерде азаюына тікелей әкелген жалғыз тактика екенін мәлімдеді. Джулиани екі жылдан кейін Браттонды қызметінен босатуға мәжбүр етті, бұл екі үлкен эгоның шайқасы ретінде қарастырылды, онда Джулиани Браттонның танымал болуын қабылдай алмады. Джулиани өзінің әкімдік мерзімінің екі кезеңінде де қылмысты азайту мен құқық тәртібін сақтауды басты міндеттер ретінде атап өтті. Бұл күш-жігер көбінесе сәтті болды. Алайда, оның жетістіктерімен қатар, билікті теріс пайдаланудың бірнеше қайғылы жағдайлары анықталды және NYPD-ге қарсы көптеген азаматтық құқықтарды бұзу туралы айыптаулар келтірілді. Джулианидің орынбасары Руди Вашингтон полиция тарапынан бірнеше рет мазаланып, қысымға ұшырағанын мәлімдеді. Одан да көбірек дау тудырған жағдайлар – қарусыз күдіктілерді полицияның атып өлтіруі, Әбнер Луиманы сексуалдық түрде қорлау және Амаду Диаллоны өлтіру болды. Луима мен Диалло істерінен гөрі жақсы жарияланбаған жағдайда, қарусыз бардың тұрақты тұрушысы Патрик Дорисмонд заңсыз есірткілерді сұраған жасырын офицердің ұсынысын қабылдамағаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Жүздеген ашуланған Нью-Йорк тұрғындары наразылық білдіргеніне қарамастан, Джулиани Нью-Йорк полиция департаментін берік қолдады, тіпті Дорисмондтың «көптеген қылмыстық деректерін» жариялауға барып, осы қадамы үшін көп сынға ұшырады. Джулианидің өкілеттігі кезінде көптеген Нью-Йорк тұрғындары оны расизмде айыптағанмен, бұрынғы әкім Эд Кох оны әділ түрде қатал деп қорғады: «Қаралар мен испаниялықтар маған: "Ол расист!" дейтін. Мен: "Жоқ, ол бәріне де жамандық жасайды" дедім». Қылмыстың төмендеуіне Джулианидің қаншалықты үлесі бар екендігі даулы мәселе. Ол бұрыннан жүріп келе жатқан үрдістің нәтижесін ғана көріп отырған болуы мүмкін. Нью-Йорктегі қылмыс деңгейі 1991 жылы бұрынғы әкім Дэвид Динкинс тұсында, Джулиани билікке келгенге дейін үш жыл бұрын төмендеуге басталды. Кейбіреулер бұл кезеңде үй ішінде жасалатын, бірақ полиция күштерін көбейту арқылы тоқтатылмаған кісі өлтірулердің үйден тыс жерде жасалатын кісі өлтірулермен бірдей деңгейде төмендегенін атап өтті. Сонымен қатар, қылмыс индексі полиция бөлімдері өздігінен есептейтін ФБР қылмыс индексіне негізделгендіктен, кейбіреулер қылмыстар ФБР сандық емес санаттарға ауыстырылды деп мәлімдеді. Кейбір талдауларға сәйкес, қылмыс деңгейі Нью-Йоркте 1990-2000 жылдары бүкіл елдегіден де көп төмендеді, сондықтан жергілікті динамикаға, яғни жоғары бағытталған полиция қызметіне сенім білдіру керек. Бұл көзқарас бойынша, 1990-шы жылдары Нью-Йоркте қылмыстың жартысына дейін азаюы, ал 2000-шы жылдары барлығы дерлік полицияның жұмысының нәтижесі болып табылады. Джулианиге, Браттонға және бұрын Динкинс тұсында қызмет еткен, сондай-ақ Джулианидің агрессивті полициялау саясатын сынаған ағымдағы полиция комиссары Рэй Келлиге қаншалықты үлес тиесілігі туралы пікірлер әртүрлі. Джулиани Нью-Йоркті қауіпсіз етуге үлес қосты дегендердің қатарында басқа да көптеген қалалар бар, олардың полиция департаменттері кейіннен Браттонның CompStat бағдарламасына ұқсас бағдарламаларды енгізді. 2005 жылы Джулиани қаланың қылмыстық деңгейін төмендетуге жасаған күш-жігері үшін Нобель бейбіт сыйлығына ұсынылған деген хабар тарады. Алайда, сыйлық Мухаммед Эль-Барадеи мен Ядролық энергия агенттігіне ядролық қарулардың таралуын азайтуға жасаған үлесі үшін берілді.

Майкл Блумберг

2005 жылдан бастап Майкл Блумберг әкімдік қызметі кезінде Нью-Йорк қаласы АҚШ-тың ең ірі он қаласының ішіндегі ең төмен қылмыс көрсеткішіне қол жеткізді. 1991 жылдан бері қалада қылмыс деңгейінің үздіксіз 15 жыл бойы төмендеуі байқалды. Бұрын қауіпті саналған аудандар қазір әлдеқайда қауіпсіз. 2005 жылы аяқталған он екі жылдың ішінде қаладағы зорлық қылмыстары үштен төрт есеге азайды, ал кісі өлтіру көрсеткіші 1963 жылғы деңгейге жетті – сол жылы 539 адам өлтірілді, бұл 1990 жылы тіркелген 2245 дерекке қарағанда 100 мың адамға шаққанда 6,58 құрады. 2006 жылы Майкл Блумбергтің қару-жараққа бақылау жасау жөніндегі шараларының аясында қару-жарақ иелену және сатуды реттейтін жаңа заң қабылданды. Жаңа заңдар қару-жарақпен байланысты қылмыскерлердің тізімін енгізді, қалалық қару сатушыларды жылдың екі реті полицияға есеп беру үшін өнімдерін тексеруге міндеттеді, сондай-ақ жеке тұлғалардың қару сатып алуын 90 күнде бір ретке шектеді. Ережелерде қаруды жарқын немесе люминесценттік түстерге бояуға арналған жиынтықтарды пайдалану мен сатуға тыйым салынды, себебі мұндай жиынтықтар нағыз қаруды ойыншыққа ұқсату үшін қолданылуы мүмкін. Сәуір айында Бостон қаласының мэрі Томас Мениномен бірлесіп, Блумберг "Заңсыз қаруға қарсы мэрлер" коалициясын құрды. Топтың 2013 жылғы желтоқсан айындағы баспасөз хабарламасында бұл екі партиялық коалицияға 1000-нан астам мэр кіретіні айтылды. Ол өлім жазасына қарсы және "адамды тұтқындап, кілтін тастап, қатаң еңбекке жібергенді" жөн көреді. 2008 жылы кісі өлтіру көрсеткіші 523-ке дейін өскенімен, 2009 жылы ол 466-ға дейін төмендеді, бұл соңғы 50 жылдағы ең төменгі көрсеткіш. Кісі өлтіру көрсеткіші төмендеуін жалғастырды, 2012 жылы 414 дерек тіркелді, ал 2013 жылы – бар болғаны 333.

Билл де Блазио

Билл де Блазио 2014 жылдың 1 қаңтарында мэр болып ант берді. 2018 жылдың 1 қаңтарында ол екінші мерзімге әкім болып ант берді. 2018 жылға дейін де Блазио әкімшілігі кезеңінде қылмыс жалпы алғанда төмендеу тенденциясын сақтап келді. 2020 жылдың қаңтар айында тонаулар өткен жылға қарағанда 39%-ға, атыс-шабуылдар 29%-ға, ал автокөлік ұрлықтары 72%-ға өсті. Сондай-ақ, ақпан және наурыз айларында маңызды қылмыстар 20%-ға артты. Де Блазио бұл 20%-дық өсімнің себебі соңғы кепілдік реформалары екенін айтты. Кепілдік реформаларын қолдайтын кейбір құқық қорғау ұйымдары Нью-Йорк полициясын Албанидегі саясаткерлерге қысым көрсету үшін индекске кірмейтін қылмыстарды дұрыс жіктемегендігіне айыптады. Бұл мәселе талқылауда болғанмен, тоқтату және тексеру шараларының соңғы өзгерістері де әсер еткен болуы мүмкін, бұл пікірді бұрынғы полиция комиссары Реймонд У. Келли де қолдады. 2020 жылдың маусым айында қарулы зорлық-зомбылық соңғы 25 жылдағы ең жоғары деңгейге жетті. Де Блазио көшелерде полиция қызметкерлерінің саны артатынын мәлімдеді: "Біз қалада зорлық-зомбылықтың көп болған, полицияның жұмысы дұрыс болмаған және полиция мен қоғамның өзара құрметтесіп, байланыс орната алмаған жаман күндерге қайта оралмаймыз". Бұрынғы айлардағы қылмыс өсімінен өзгеше, маусым айында кісі өлтіру көрсеткіші де өсті, өткен жылмен салыстырғанда 134%-ға артты.

Эрик Адамс

Эрик Адамстың қала әкімі болып сайлануы сайлаушылардың өсіп келе жатқан қылмысқа байланысты алаңдаушылығына жауап болды деп кеңінен есептелді.

Полиция комиссарлары

Нью-Йорк қаласының ең ықпалды полиция комиссарларының екеуі, Реймонд Келли мен Уильям Браттон, қаланың қылмыстылығын күрт төмендетуге көмектесті. "Нью-Йорк таймс" газеті екеуін де "соңғы ширек ғасырдағы қаланың ең маңызды полиция басшылары" деп атады. Дегенмен, Нью-Йорк қаласындағы қылмыс 1991 жылы Ли Браун басшылығымен, тарихындағы екінші афроамерикандық полиция комиссары кезінде азая бастады.

Ли Браун

1989 жылдың желтоқсанында Дэвид Динкинс Ли Браунды Нью-Йорк қаласының 36-шы полиция комиссары және қала тарихындағы екінші афроамерикандық полиция комиссары етіп тағайындады. 1990 жылы Нью-Йорк қаласында қылмыс көрсеткіші алғаш рет рекордтық деңгейге жетті, бірақ 1991 жылдан бастап Браунның Полиция департаментінде жүзеге асырған қоғамдық полиция саясатының нәтижесінде қылмыс азая бастады. Браун 1992 жылдың қыркүйегінде отставкаға кетті.

Рей Келли

1992 жылғы 16 қазанда Дэвид Динкинс Реймонд Келлиді Нью-Йорк қаласының 37-ші полиция комиссары етіп тағайындады. Зорлық қылмыстары мен мүліктік қылмыстардың жалпы азаюы 1993 жылы, Реймонд Келлидің Динкинс басшылығымен комиссарлық қызметінің алғашқы айларында басталды. Ол кезде қоғамдық полицияға берілген Келли, "Қауіпсіз көшелер, қауіпсіз қала" бағдарламасын енгізу арқылы Нью-Йорктегі жағдайды жақсартуға көмектесті, бұл бағдарлама мыңдаған полицейлерді көшелерге шығарды, олар жергілікті тұрғындармен танысып, қарым-қатынас жасау мүмкіндігіне ие болды. 37-ші комиссар ретінде ол қаланың құлдырауының белгісіне айналған "сүрткіштер" сияқты өмір сапасы мәселелеріне де назар аударды. 1990 жылдың ортасында Динкинс әкімшілігі кезінде тіркелген кісі өлтіру көрсеткіші 2254-тен 1994 жылы Келли кеткен кезде 1927-ге дейін төмендеді, және Джулиани мен Блумберг мэрлердің кезінде одан да күрт азайды. Келли 2002-2013 жылдары Блумбергтің басшылығымен 41-ші комиссар болып оралғанда, азаю үрдісі жалғасты. Майкл Блумбергтің әкімшілігі кезінде Нью-Йорк полициясының комиссары болған Келли, Бруклиндегі жылдық Вест-Индия күні шеруі сияқты көптеген іс-шараларға қатысты, онда ол барабан ойнап, қоғамдық лидерлермен сөйлесіп суретке түсті. Алайда, Блумберг пен Келли Билл Браттон бастаған және әлемнің басқа қалаларындағы полиция бөлімдері қабылдаған CompStat жүйесіне сенуді жалғастырды. Бұл жүйе қылмысты азайтуда өте тиімді деп танылса да, жергілікті полиция бөлімшелеріне жеті негізгі қылмыс бойынша хабарламалар санын азайтуға, ал екінші деңгейдегі ұсталғандардың санын арттыруға қысым жасады. Блумберг пен Келли кейбіреулер нәсілдік дискриминацияның бір түрі деп санайтын, бірақ дау тудырған мэр Джулианидің тоқтатып тексеру саясатын жалғастырды және күшейтті. 2011 жылдың бірінші жартысында Нью-Йорк полициясы 362 150 ұсталды, бұл 2010 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 13,5 пайызға көп, деп хабарлады WNYC радиосы (радио станциясының мәліметінше, ұсталғандардың 84 пайызы қара және латиноамерикандықтар, ал "он ұсталғанның тоғызы ұсталмады немесе айып талған жоқ"). Нью-Йорк штатының сенаторы Эрик Адамс: "Келли Дэвид Динкинс басшылығымен полициядағы ұлы гуманистердің бірі болды. Оған не болғанын білмеймін, бірден оның қоғам мен полицияның бір-бірін жақсы көруінің маңыздылығына қатысты философиялық түсінігі өзгерді. Кейде қылмысты азайтудың шұғыл қажеттілігі біздің ең жаман жағымызды шығарады. Сондықтан, "Жаманды іздеп табайық" дегеннің орнына, "Барлығын ұстап алайық" дегенге келдік. Егер Келли философиялық тұрғыдан өзгермесе, онда бізге басшыны ауыстыру керек". Блумбергтің басшылығымен комиссар Келли Нью-Йорк полициясын әлемдік деңгейдегі терроризмге қарсы операцияға айналдырып, ЦРУ-мен бірлесіп жұмыс істеді. 2001 жылғы 11 қыркүйекке дейін терроризммен толық уақытта жұмыс істейтін офицерлердің саны екі оннан да аз болса, он жылдан кейін олардың саны 1000-нан асты. Келлидің инновацияларының бірі - терроризм шабуылдары болған басқа қалаларға Нью-Йорк полициясының детективтерін орналастыру, олар Нью-Йорк қауіпсіздігімен байланысты екенін анықтауға тырысты. 2004 жылғы 11 наурыздағы Мадридтегі және 2005 жылғы 7 шілдедегі Лондондағы және 2005 жылғы 21 шілдедегі Лондондағы жарылыстарда NYPD детективтері бір күн ішінде оқиға орнына жетіп, Нью-Йоркке қатысты ақпаратты жеткізді. 2011 жылғы тамызда Associated Press агенттігі NYCPD-нің жасырын агенттерді (әдетте "із кешушілер" және "мешіттерді тексерушілер" деп аталады) дүкендер, мейрамханалар, мешіттер және клубтарды бақылау үшін, тіпті деректер базасын құру үшін кеңінен пайдаланғанын хабарлады. Полиция өкілі Пол Браун полицияның этникалық аудандарды тексермейтінін айтып, полицейлер тек ізденіс жүргізетінін мәлімдеді. Ол сондай-ақ "мешіттерді тексерушілер" идеясын жоққа шығарып, "Біреудің қиялы зор" деді. Mother Jones журналының мақалашысы Адам Сервердің айтуынша, "ФБР Нью-Йорк полициясының бағдарламасының заңдылығына қатты алаңдағандықтан, одан алынған ақпаратты қабылдаудан бас тартты". ФБР-дің бас кеңесшісі Валери Капрони ФБР-ге арнайы тергеуден тыс іздер іздеу үшін мешіттерге агенттер жіберуге тыйым салынғанын айтты. "Егер сіз қылмыстық әрекеттің дәлелі болмаған кезде мешітке хабаршы жіберсеңіз, бұл өте қауіпті", - деді ол. "Сіз конституциялық құқықтарға тікелей нұқсаны тигізесіз. Сіз дін бостандығы туралы айтып отырсыз". 2007 жылғы 5 наурызда Рикерс аралындағы түрмедегі тұтқын Реймонд Келлиді өлімге кесіп тастауға және полиция бас штабын бомбалауға, Шон Беллді полиция атып өлтіргеніне наразылық ретінде, жасырын полицей офицеріне ақы төлеуге уәде бергені хабарланды.

Билл Браттон

Билл Браттон 1990 жылы Нью-Йорк қалалық көлік полициясының бастығы болды. 1991 жылы Браттон басшылығымен Транзит полициясы ұлттық аккредитация алды. Бұл департамент елдегі бар болғаны 175 құқық қорғау органының бірі және Нью-Йорк штатында осындай мәртебеге қол жеткізген екінші мекеме болды. Келесі жылы Нью-Йорк штаты да оны аккредиттеді, ал 1994 жылға қарай департаментте 4500-ге жуық униформа киген және азаматтық қызметкерлер жұмыс істеді, бұл оны АҚШ-тағы алтыншы ірі полиция күшіне айналдырды. Браттон 1992 жылы Бостон полиция департаментіне жетекшілік ету үшін Нью-Йорк көлік полициясынан Бостонға оралды, бұл оның көптен бері армандаған мақсатының бірі еді. 1994 жылы мэр Рудольф В. Джулиани Браттонды Нью-Йорк полициясының 38-ші комиссары етіп тағайындады. Ол Джулианимен бірлесіп, «сынық терезелер» теориясын іске асырды. Ол бұл қызметте табысқа жетті және қылмыстарды қадағалаудың CompStat жүйесін енгізді, ол Нью-Йорктегі қылмыстың төмендеуіне септі тигізді және бүгінге дейін қолданылуда. Жаңа салық қосымшасы шамамен 5000 жаңа, білімі жоғары полиция қызметкерін оқытуға және жұмысқа орналастыруға мүмкіндік берді, полиция шешімдерін қабылдау құзыреті учаскелік деңгейге берілді және 50 000 орындалмаған ордерлерді жоюға қол жеткізілді. Браттон 1996 жылы отставкаға кетті. 2013 жылдың 5 желтоқсанында Нью-Йорк қаласының сайланған мэрі Билл де Бласио Браттонды Нью-Йорк қаласының жаңа полиция комиссары етіп тағайындады, ол 2014 жылдың 1 қаңтарында де Бласионың қызметке кірісуінен кейін Реймонд Келлидің орнын басты. The New York Times газетінің хабарлауынша, Браттонның 2014 жылдың 2 қаңтарындағы қызметке кірісу салтанатында жаңа полиция комиссары өзінің бұрынғы басшысы Реймонд Келлиді жоғары бағалады, сонымен қатар қаладағы полиция қызметіне наразы болған қарапайым тұрғындармен келісімге келу ниетін білдірді: «Біз бәріміз қаладағы көптеген адамдардың неге осы бөлімге, олардың қауіпсіздігі үшін көп еңбек еткен бөлімге көңілі толмайтынын анықтау үшін тырысамыз – біздің қызметіміздің қайсысы оларды мүңкігеніне?» деді ол.

Бруклин

Браунсвилл, Канарси және Шығыс Нью-Йорк сияқты аудандар бұрын негізінен итальяндықтар мен еврейлердің тұрған жерлері болған, бірақ қазір көбінесе афроамерикандық және испаноязықты қауымдастықтарға айналды. 1950-1970 жылдар аралығында демографиялық өзгеріс болды, нәтижесінде округ шамамен 500 000 адамды жоғалтты, олардың көп бөлігі ақ нәсілділер еді, және осы кезеңде Бруклиндегі қылмыс деңгейі артты. Осы тұрғындар көршілес Куинс және Стейтен-Айленд округтеріне, сондай-ақ Лонг-Айленд және Нью-Джерси штатының қалалық округтеріне көшіп кетті.

Бруклиннің орталығы

1961 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінің жазушысы Альфред Э. Кларк Бедфорд-Стюйвесантты «Бруклиннің Кішкентай Харлемі» деп атады. Осы кезеңдегі алғашқы қалалық тәртіпсіздіктердің бірі осы жерде болды. Қаладағы әлеуметтік және нәсілдік бөліністер шиеленісті күшейтті. 1964 жылы Манхэттеннің Гарлем қаласында ирланд полицей лейтенанты Томас Гиллиган 15 жастағы Джеймс Пауэлл атты қара нәсілді ұлға оқ атқаннан кейін нәсілдік көтеріліс басталды. Көтеріліс Бедфорд-Стюйвесантқа тарады, нәтижесінде көптеген жергілікті бизнес қиратылып, тоналды, олардың көпшілігі еврейлерге тиесілі болды. Полиция мен қаланың қара нәсілді қауымдастығы арасындағы қарым-қатынас нашарлады, себебі полиция қанау құралы және нәсілдік дискриминация құралы ретінде қарастырылды. Бұған қоса, полиция құрамында қара нәсілді офицерлердің саны аз болды. Нью-Йоркте қара нәсілділер көп тұратын аудандарда есірткіге байланысты қылмыстар үшін тұтқындалу және сотталу көрсеткіштері қаланың басқа аймақтарынан жоғары болды, бірақ ақ нәсілділер арасында да есірткі қолданылуының деңгейі осындай екенін көрсететін дәлелдер бар еді. Бұл ақ нәсілді полиция мен қара нәсілді қауым арасындағы мәселелерді ушықтырды. 1967 және 1968 жылдары АҚШ-тағы саяси және нәсілдік шиеленістердің салдарынан нәсілдік көтерілістер болды, бұл қара нәсілділер арасындағы жоғары жұмыссыздық, тұрғын үйлердегі де-факто сегрегация және азаматтық құқықтар заңдарын орындамаумен күшейді. Бұл 1968 жылғы Нью-Йорк мұғалімдерінің ереуіліне әкеп соқты, онда Браунсвиллдегі басым ақ мұғалімдер халқы басым қара тұрғындармен қақтығысты. Керісінше, көбінесе ақ нәсілді тұрғындар тұратын Канарси 1970-ші жылдардың басында мектептердегі нәсілдік интеграцияға қарсылық көрсетті, бұл 1980-ші жылдары Канарсиден ақ нәсілділердің көшуіне әкелді.

Манхэттен

XIX ғасырдың ортасынан бастап АҚШ өз еліндегі кедейліктен қашуға тырысқан иммигранттар үшін магнит сияқты тартып тұрды. Нью-Йоркке келгеннен кейін көптеген жаңа иммигранттар «Бес нүкте» ауданының сарқырама жағдайдағы төменгі аудандарында қоныстанды. 1820 жылдарға қарай аймақ көптеген құмар ойын орындары мен борделдерге толы болды және қауіпті жер ретінде танымал болды. 1842 жылы Чарльз Диккенс бұл жерге сапар шегіп, көрген өмірлік жағдайлардың қорқыныштылығына қатты таң қалды. Аймақ соншалықты жаман атқа ие болғандықтан, тіпті 1860 жылы Купер Одағындағы сөйлеген сөзінен бұрын осы жерге келген Авраам Линкольннің назарына да ілікті. Көптеген мүшелері ирландтықтардан құралған «Бес нүкте» бандысы елдегі алғашқы ірі ұйымдасқан қылмыстық ұйымдардың бірі болды. XX ғасырдың басында итальяндық иммиграцияның өсуімен бірге көптеген иммигранттар этникалық бандаларға қосылды. Аль Капоне – «Бес нүкте» бандысынан бастау алған танымал мысал. Мафия (Cosa Nostra деп те аталады) алғаш рет XIX ғасырдың ортасында Сицилияда пайда болды және XIX ғасырдың соңында Сицилия мен Оңтүстік Италиядан толқындармен келген иммигранттардың артынан АҚШ-тың Шығыс жағалауына тарады. Лакки Лучано Манхэттенде Cosa Nostra ұйымын құрды және басқа да қылмыстық ұйымдармен одақтар құрды. Олардың арасында сол кездегі жетекші еврей гангстерінің бірі Мейер Лански басқарған еврей мафиясы да болды. 1920 жылдан 1933 жылға дейін АҚШ-та спирттік ішімдіктерге тыйым салу алкогольдің қара нарығының өркендеуіне әкелді, осы мүмкіндікті Мафия жылдам пайдаланды. 1979 жылы Манхэттендегі кісі өлтіру көрсеткіші 100 000 тұрғынға шаққанда 42 құрбанды құрады. Манхэттен 1985 жылға дейін қаладағы ең жоғары кісі өлтіру деңгейін сақтап тұрды, содан кейін Бронкс осы көрсеткішті басып өтті. Ауыр қылмыстар тарихи тұрғыдан алғанда Үстіңгі Манхэттен мен Төменгі Ист-Сайдта шоғырланған, бірақ тонау, әсіресе, бүкіл ауданда өмір сүру сапасының маңызды мәселесі болды. 1990 және 2000 жылдары Манхэттендегі қылмыс барлық санаттар бойынша тарихи жоғары деңгейден күрт төмендеді. Бүгінде Төменгі Манхэттен, Мидтаун, Үстіңгі Ист-Сайд және Үстіңгі Уэст-Сайдтағы қылмыс деңгейі АҚШ-тың басқа да ірі қалаларының орталықтарымен салыстыруға болады. Дегенмен, Шығыс Гарлем, Гарлем, Вашингтон Хайтс, Инвуд және аудан бойынша орналасқан NYCHA үйлеріндегі қылмыс деңгейі айтарлықтай төмендеуге қарамастан жоғары болып қалуда. Соңғы жылдары зорлық-зомбылық қылмыстарының саны артқан.

Гарлем

Харлем, Нью-Йорк қаласының Манхэттен ауданының солтүстік бөлігінде орналасқан үлкен аудан, тарихи тұрғыдан қала бойынша кедейлік пен зорлық қылмыстарының ең жоғары деңгейін көрсетіп келген. Қылмыс деңгейі 1990 жылдар басындағы рекордтық көрсеткіштермен салыстырғанда төмендегенімен, ауданда қылмыс деңгейі әлі де жоғары. Харлемдегі қылмыстар көбінесе ұрлық, тонау, есірткі саудасы және проституция сияқты заңсыз әрекеттермен байланысты. Көшелік бандалар сияқты қылмыстық ұйымдар қылмыстың, әсіресе зорлық қылмыстарының маңызды бөлігіне жауапты. Харлемдегі жас қара нәсілді ерлердің өлімінің басты себебі – кісі өлтіру. 2013 жылы Union Settlement Association ұйымы жариялаған сауалнамаға сәйкес, Шығыс Харлем тұрғындары үшін ең маңызды мәселе – қылмыс. Бүгінде Харлем Нью-Йорк қаласында зорлық қылмыстарының ең жоғары деңгейін сақтап тұр. 2021 жылы 25-ші учаскеде зорлық және тонау көрсеткіштері екінші ең жоғары, зорлау көрсеткіштері он алтыншы ең жоғары, ал Нью-Йорк полиция департаментінің 77 учаскесінің арасында кісі өлтіру көрсеткіштері ең жоғары болды.

Қытай ауданы

Қытай ауданының алғашқы күндері қытай "тоңдары" (қазіргі кезде "бірлестіктер" деп аталады) – кландық бірлестіктер, туған жерлестердің бірлестіктері, саяси одақтар (Гоминьдан мен Қытай Коммунистік партиясы) және (сырттай) қылмыстық синдикаттар басым болды. Бұл бірлестіктер қытайларға қарсы сезімге байланысты қудалаудан қорғауды бастады. Әрбір бірлестік көшелік бандамен байланысты болды. Бұл бірлестіктер жаңа иммигранттарға көмектеседі, мысалы, несие беріп, бизнес ашуға қолдау көрсетті. 1980 жылға дейін Боуэриден шығысқа қарай орналасқан, Төменгі Шығыс жағының бөлігі саналатын Қытай ауданының бөлігінде, батыс бөлігіне қарағанда қытай емес тұрғындардың үлесі жоғары болды. 1970 және 1980 жылдары бұл аймақта ғимараттардың жағдайы нашарлап, бос орындар мен дүкендер көбейді, бизнес азайды. Онда бандалық әрекеттер, тонау, қарақорлық және зорлау сияқты көптеген зорлық-зомбылық қылмыстар, сондай-ақ басқа этникалық топтармен араздасқандар жиі кездесетін. Қытайлық киім тігуші әйелдер ерекше түрде тонау мен зорлауға ұшырады, көптегендері үйлеріне бара жатқанда бір-бірін қорғау үшін жұмыстан бірге шығып кетті. Сол сияқты, 1980 және 1990 жылдары бұл аймаққа Фучжоулық иммигранттардың көшуі басталған кезде, Кантондық және Фучжоулық иммигранттар арасындағы жағдай нашарлағандықтан Қытай ауданындағы қылмыстар да артты. Фучжоулық иммигранттардың заңдық мәртебесі болмағандықтан және кантон тілінде сөйлей алмағандықтан, көптегендері Қытай ауданында жұмыс таба алмады, оның орнына күнкөріс үшін қылмыскер болды. Қытай ауданына келген Фучжоулық иммигранттарға қарсы Кантондықтардың наразылығы зор болды. 1980 жылдардың ортасынан соңына қарай Қытай ауданы Вьетнам соғысынан келген вьетнамдық босқындардың көптеп келуін бастан кешірді. Вьетнамдықтардың көпшілігі мандарин немесе кантон тілінде сөйлей алмағандықтан, тек әлеуметтік қызметтерде ғана қолданылатын тілдер болды, олар тіршілік үшін күресіп, қоғамның шетінде өмір сүрді. Соңында, қаладағы көптеген вьетнамдық жастар бандалық топтар құра бастады. Дэвид Тай атты бай вьетнамдық иммигранттың басшылығымен көптеген жеке бандалар "Өлуге туылғандар" деп аталатын бір бандаға біріктірілді. Вьетнамдық жастар Қытай ауданында зорлық-зомбылық қылмыстар жасады – тонау, қорқыту және рэкет жасады, бұл қытай қоғамының наразылығын тудырды.

Вашингтон Хайтс және Инвуд

Манхэттеннің жоғарғы бөлігіндегі Вашингтон Хайтс және Инвуд аудандарында 1990 жылы барлығы 103 адам өлтірілді. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басындағы крек эпидемиясы осы қауымдастыққа ерекше қатты соққы берді. 1993 жылы аталған ауданда 33-ші полиция бөлімі құрылды. Көрсетілген көрсеткіш крек эпидемиясымен салыстырғанда айтарлықтай төмендегеніне қарамастан, зорлық қылмысының деңгейі бүгінгі күні қаланың жалпы көрсеткіштерінен жоғары болып қалып отыр. Есірткі және адам саудасы қауымдастықтағы өмір сүру сапасының маңызды мәселесі болып табылады.

Сынған терезелер теориясы

Бұзылған терезелер теориясы – қалалық тәртіпсіздік пен вандализмнің қосымша қылмыс пен қоғамға қарсы мінез-құлыққа қалай ықпал ететінін зерттейтін криминологиялық теория. Теорияға сәйкес, қалалық ортаны жақсы күйде ұстап, қадағалау арқылы одан әрі вандализм мен одан да ауыр қылмыстардың алдын алуға болады.

Компостат

CompStat – Нью-Йорк қалалық полиция департаментінің есеп беру жүйесіне берілген атау және кейіннен көптеген басқа да департаменттерде қолданысқа енді. CompStat – полиция департаменттері үшін басқару философиясы немесе ұйымдық басқару құралы, шамамен Six Sigma немесе TQM сияқты, және бастапқыда компьютерлік жүйе немесе бағдарламалық қамтамасыз ету емес еді. Алайда, эволюциялық процестің нәтижесінде, кейбір коммерциялық ұйымдар компьютерлік жүйелер, бағдарламалық қамтамасыз ету, мобильді құрылғылар және басқа да құралдарды біріктіретін, «CompStat» деген атпен жинақталған дайын шешімдерді жасады. Шын мәнінде, CompStat – қылмысты азайту, өмір сапасын жақсарту және персонал мен ресурстарды басқаруға бағытталған көп деңгейлі, динамикалық тәсіл. CompStat географиялық ақпараттық жүйелерді қолданады және қылмысты картаға түсіріп, проблемаларды анықтау мақсатында құрылған. Апта сайынғы жиналыстарда NYPD жоғары лауазымды басшылары Нью-Йорк қаласындағы сегіз патрульдік аймақтың бірінен келген учаске командирлерімен кездесіп, мәселелерді талқылайды. Олар проблемаларды шешу, қылмысты азайту және өздеріне бекітілген аумақта өмір сапасын жақсарту үшін стратегиялар мен тактикалар әзірлейді.

Полиция қызметі

Нью-Йорк қаласында құқық қорғауды көптеген құқық қорғау органдары жүзеге асырады. Нью-Йорк қаласы – АҚШ-тағы құқық қорғау органдарының ең көп шоғырланған жері. АҚШ-тың қалған бөлігіндегідей, мұнда да агенттіктер федералдық, штаттық және жергілікті (ауданы және қалалық) деңгейлерде жұмыс істейді. Бірақ Нью-Йорк қаласының ерекше ерекшеліктері төменгі деңгейде көптеген органдардың жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Нью-Йорк қаласында көптеген жеке полиция күштері де қызмет етеді. Нью-Йорк қалалық полиция департаменті – қаладағы негізгі полиция органы.

Тоқтату және тексеру

Нью-Йорк полициясы Руди Джулиани әкімдік қызметі кезінде енгізілген "Тоқтатып, тексеру" амалын қолдануына байланысты сынға ілікті. Бұл Нью-Йорк қалалық полиция департаментінің тәжірибесі болып табылады, онда полицейлер жыл сайын жүздеген мың жаяу жүргіншілерді тоқтатып, сұрақ қойып, олардан қару-жарақ және басқа да тыйым салынған заттарды тексеріп алады. Тоқтату, сұрақ қою және тексеру қағидалары Нью-Йорк штатының қылмыстық процессуалдық кодексінің 140.50-бабында және АҚШ Жоғарғы Сотының "Терри Огайоға қарсы" ісіндегі шешіміне негізделген. 2011 жылы шамамен 684 000 адам тоқтатылды. Осы адамдардың басым көпшілігі афроамерикалықтар немесе испаноязылдылар еді. 2013 жылдың 31 қазанында АҚШ-тың екінші апелляциялық округінің соты Нью-Йорк полиция департаментінің тоқтату және тексеру бағдарламасына өзгерістер енгізуді талап ететін бұйрықты күштен шығарды және судья Шира Шейндлинді істен шеттетіп жіберді. 2013 жылдың 9 қарашасында қала федералды апелляциялық соттан Шейндлиннің шешімдерін жоюды сұрады. 2014 жылы Блумбергтің орнына келген Билл де Блазио "Тоқтатып, тексеру" бағдарламасын реформалауға уәде берді және Нью-Йорк полициясына жаңа басшылық, бас инспектор және нәсілдік белгілеуге қарсы күшті заң қабылдауды талап етті.