Кіріспе

Гаити – АҚШ-тың Флорида штатының жағалауынан 600 миль қашықтықта орналасқан арал мемлекет – Кариб теңізіндегі Испаньола аралын Доминикан Республикасымен бөліседі. Гаити миллиардтаған доллар көлемінде шетелдік көмек алғанмен, Америка құрлығындағы ең кедей елдердің бірі болып қала береді және адам даму көрсеткіші бойынша ең төменгі көрсеткішті иеленеді. 2001 жылдан бері тропикалық дауылдар, су тасқыны, жер сілкінісі және ғаламдастар сияқты 15-тен астам табиғи апат орын алды. Халықаралық донорлар қауымдастығы Гаитиді тұрақсыз мемлекет деп санайды. Гаити сондай-ақ, жақында өткен төңкеріс пен азаматтық соғыстан кейін құрылған, қақтығыстан кейінгі мемлекет ретінде қарастырылады.

Адам ресурстары

АҚШ Гаитиге адам күштерін жібереді. Бұған туризм және гуманитарлық көмек кіреді. Қазіргі уақытта Гаитиде Бейбітшілік корпусы бағдарламасы жоқ. Доминикан Республикасында тұратын Бейбітшілік корпусының еріктілеріне шекараны кесіп өтуге тыйым салынған.

Экономикалық даму

Гаитиде ондаған жылдар бойы өте жоғары жұмыссыздық және толық жұмыспен қамтылмау деңгейі байқалды. 1986 жылы 80 000 болған қалалық құрастыру секторындағы жұмыс орындарының саны 1994 жылы 17 000-ға дейін төмендеуі жұмыссыздықтың өсуіне себеп болды. Экономиканы жандандыру мақсатында АҚШ көмегі тұрақты және ұзақ мерзімді жұмыспен қамту мүмкіндіктерін жасауға бағытталды, әсіресе елдің кең ауқымды бейресми экономикасындағы адамдар үшін. Интервенциядан кейінгі, қысқа мерзімді жұмыс орындарын құру бағдарламасы, негізінен шағын қалалар мен ауылдық жерлерде, ел бойынша күніне 50 000-ға дейін жұмысшыны жұмыспен қамтыды. Соңғы кезде шағын және орта кәсіпкерлерге, әсіресе ауыл шаруашылығы саласына коммерциялық банктердің несие беруін ұлғайтуға көмектесетін бағдарламалар жұмыс орындарын құруға және экономикалық өсуді ынталандыруға септігін тигізді. АҚШ-тың экономиканы жаңғырту жөніндегі қосымша күш-жігеріне АҚШ-Гаити Бизнесін Дамыту Кеңесі, Шетелдегі Жеке Инвестициялар Корпорациясының коммерциялық несие бағдарламасы және Гаитиді Кариб бассейні бастамасына қосу кіреді. Бұл шаралар американдық және гаитилік бизнес үшін жаңа нарық мүмкіндіктерін ашты. Қазіргі уақытта Конгресс Гаити үкіметіне немесе оның арқылы көмек көрсетуге тыйым салғандықтан, АҚШ көмек қаражатын басқару үшін жеке ерікті ұйымдарды мердігер ретінде тарту үдеді. 2001-2004 жылдар аралығында АҚШ Сауда палатасы Гаитидің сайланған Аристид үкіметіне қатысты мемлекеттік көмекке эмбарго жариялады, бұл экономикалық құлдырауға әкелді. Гаитидің мемлекеттік бюджетінің шамамен 30-40 пайызы тоқтатылған көмекке тәуелді болды.

Гаитиде Обама дәуірінен Трамп дәуіріне ауысу

Барак Обаманың сегіз жылдық президенттік қызметі кезінде оның әкімшілігі АҚШ-тың Гаитиге халықаралық денсаулық сақтау, экономикалық қауіпсіздік және азық-түлікпен байланысты көмек бағдарламаларына көмек көрсетуді уәде етті. АҚШ-тың жаһандық денсаулық сақтау бастамаларының (GHI) кейбір мақсаттарына мыналар жатады: 12 миллион адамның ЖИТС/ҚАИД-тың алдын алу, 225 миллион адамның безгекті азайту және барлық көмек көрсетілген елдерде өлім-жітім деңгейін 35% азайту. Президент Обама 2010-2012 жылдар аралығында әлемдік аштық пен азық-түлік қауіпсіздігіне 3,5 миллиард доллар инвестиция салуды уәде етті. GHI және «Жаһандық азық-түлік қауіпсіздігі бастамасы» («Болашақты азықтандыру») іске асырылуы 2012-2015 жылдар аралығында берілген жалпы көмектің ұлғаюына ықпал етті. Алғашқы жылдары бөлінген қаржының көбеюі және шамадан тыс пайдаланылуы байқалды. Бюджеттік қысым, Конгресс тарапынан қолдау мен қызығушылықтың жетіспеушілігі, сонымен қатар Гаитидің техникалық, экологиялық және экономикалық себептері салдарынан көптеген шетелдік көмек бағдарламалары тоқтатылды немесе кейінге шегерілді, мысалы, Гаитидің солтүстігінде жаңа порт салу, Каракол индустриялық паркін салу және жақын маңдағы Кап-Гайтиендегі портты кеңейту. Гаитиге шетелдік көмек көрсету сәтсіз болғанымен, ол Гаитиде азық-түлік қауіпсіздігі мен ауыл шаруашылығының дамуының маңыздылығын көрсетті. 2017 жылдың қаңтар айында президент Трамптың қызметке кіргеніне бірнеше күн өткен соң, Мемлекеттік департамент АҚШ-тың экономикалық қолдау қорын ресми түрде тексерді. Тексеру Обама әкімшілігінің қызметінің соңғы екі айындағы шетелдік көмек пен бастамаларына бағытталды. Президент Трамп өзінің алғашқы Мемлекеттік хабарламасында «Америка бірінші» тақырыбын қайталап, демократияны насихаттау және Латын Америкасына бағытталған жалпы гуманитарлық көмек сияқты бағдарламаларды ұнатпайтынын мәлімдеді. Президент Трамп Конгресс «Американың шетелдік көмек доллары әрқашан Америка мүдделеріне қызмет етсін және тек «Американың достарына» ғана жұмсалсын» деп заңдар қабылдауын талап етеді. Алайда, АҚШ-тың федералдық бюджетінің тек шамамен бір пайызы шетелдік көмекке жұмсалады, ал оның 40% экономикалық немесе гуманитарлық емес, қауіпсіздік көмегі ретінде қарастырылады.

Байден дәуірі

Байден-Харрис әкімшілігі 2021 жылдың қаңтар айында 75,5 миллион доллар көлемінде екіжақты даму және денсаулық сақтауға жәрдем көрсетуді жариялады, ол демократиялық басқару, денсаулық сақтау, білім беру, ауыл шаруашылығын дамыту және сайлауға дейінгі шараларды қамтиды. Бұл көмек Гаитидің қауіпсіздігін, қорғалуын және дамуын қолдауға бағытталған, екі ел арасындағы ынтымақтастықтың жалғасуын көрсетеді. АҚШ сондай-ақ Гаитиге COVID-19 вакциналарын жеткізуге баса назар аударды, алғашқы 500 000 доза Moderna вакцинасынан бөлек, қосымша дозаларды да бөлісу жоспарлануда. 2021 жылы USAID бастаған Гаитидің тұрақтылығы мен ауыл шаруашылығы секторын дамыту (HRASA) жобасы 25 000-нан астам ауылдық гаити шаруаларына, оның ішінде әйелдер мен жастарға пайда әкелуді мақсат етеді. Бұл жоба ауыл шаруашылығы секторындағы жеке инвестицияларды ынталандыруға, күнкөріс мүмкіндіктерін кеңейтуге және ресурстарды тиімді басқару үшін қоғамдық институттарды нығайтуға бағытталған.

Канаданың Гаитиге көмек көрсетуі

Канада – Гаитиге АҚШ-тан кейін екінші ірі донор. 1957 жылдан 1990 жылға дейінгі тұрақсыз кезеңде Канада көптеген гаитилік босқындарды қабылдады, олар қазір Квебекте елеулі азшылықты құрайды. Канада 1994 және 2004 жылдар аралығында Гаитидегі әртүрлі халықаралық араласуларға қатысты және Гаитиге айтарлықтай көмек беруді жалғастыруда.

Кубаның Гаитиге көмек көрсетуі

Кубалық дәрігерлер 1998 жылдан бері Гаитиде жұмыс істеп келеді. Бұдан өзге, сол жылдан бері Куба 1000-ға жуық гаитилік дәрігерді тегін оқытты. Гаитидегі дәрігерлерден бөлек, Кубадан жіберілген 1200 адамнан тұратын медициналық бригада 2010 жылғы Гаитидегі жер сілкінісіне ең бірінші болып жауап берді. Венесуэладан алынған қаржылық көмек арқасында 22 медициналық пункт құрылып, олар кубалық денсаулық сақтау қызметкерлерімен басқарылды. Кубалық медициналық команда Венесуэладан келген 100 маманның көмегімен тығыз байланыста жұмыс істейді. 2020 жыл Кубаның Гаитиге медициналық көмегінің 22 жылдығын белгілейді. Осы кезеңде кубалық дәрігерлер «Жорж» даулы, 2010 жылғы Гаитидегі жер сілкінісі, 2010 жылдардағы Гаитидегі холера эпидемиясы және 2021 жылғы Гаитидегі жер сілкінісі кезінде Гаити халқына куә болып, көмек көрсетті. Кубадан келген 253 маманнан тұратын медициналық команда Гаити билігімен ынтымақтасып, денсаулық сақтау қызметтерін ұсыну үшін алғашқылардың бірі болып көмекке келді.

Венесуэланың Гаитиге көмек көрсетуі

Гаити Венесуэламен тығыз экономикалық серіктестіктен үлкен пайда көрді. Венесуэла президенті Уго Чавес пен Гаити президенті Рене Превал арасындағы жақында құрылған достық қарым-қатынас түрлі экономикалық келісімдерге әкелді. 2007 жылдың наурыз айында Чавестің сапарынан кейін Венесуэла мен Куба Гаитиде энергия, денсаулық сақтау және инфрақұрылымды дамытуға арналған 1 миллиард долларлық қорды жариялады. Осы келісім аясында Порт-о-Пренс, Кап-Айтиен және Гонайвсте 4 электр станциясы салынды, нәтижесінде 2007 жылы елдің электр қуаты өндірісі 160 МВт-қа артты. Гаитиде мұнай өңдеу зауыты салынды, оның тәуліктік өндірістік қуаты күніне 500 тонна мұнайды құрайды. Сонымен қатар, Венесуэла Гаитиге жеткізілетін мұнай көлемін арттырып, оны ALBA мүше елдеріне берілетіндей жағдайларда ұсынды – бұл шарттар Petrocaribe шарттарынан артық тиімді. Венесуэланың Гаитиге көрсеткен көмегі, жаңадан тәуелсіздік алған Гаитидің алғашқы Франсиско де Миранданы, кейін Симон Боливарды қабылдап, оларға Оңтүстік Американың көп бөлігін азат ету жолындағы күресте әскери көмек көрсеткен тарихи оқиғаға негізделген.