Кіріспе
Неміс тілі тарихындағы ең соңғы кезең – Жаңа жоғары неміс тілінің тарихы. Жаңа жоғары неміс тілі (NHG; Neuhochdeutsch (Nhdt., Nhd.)) – неміс тілі тарихындағы ең соңғы кезеңді, 17 ғасырдан бастап, белгілейтін термин. Бұл неміс тіліндегі Neuhochdeutsch (Nhd.) сөзінен жасалған аударма. Осы кезеңнің ең маңызды ерекшелігі – стандартты жазу тілінің қалыптасуы, одан кейін ауызша тілдің нормативтенуі. Осы себепті «Жаңа жоғары неміс» (немесе просто «жоғары неміс») термині қазіргі стандартты неміс тілінің синонимі ретінде де қолданылады.
the history of New High German
New High German (NHG; Neuhochdeutsch (Nhdt., Nhd.)) is the term used for the most recent period in the history of the German language, starting in the 17th century. It is a loan translation of the German Neuhochdeutsch (Nhd.). The most important characteristic of the period is the development of a standard written German, followed by the standardisation of the spoken language. For this reason, the term New High German (or simply High German) is also used as a synonym for modern Standard German.
Кезеңдеу
Неміс терминін 1819 жылы Якоб Гримм 1450 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейінгі кезең үшін қолданды, бұл орта ғасырлық жоғары неміс тілінен (Mittelhochdeutsch) кейінгі кезең болды. Алайда, 1878 жылы Вильгельм Шерер 1350–1650 жылдар аралығын көшірілмелі кезең ретінде ұсынды және оған «Ерте жаңа жоғары неміс тілі» (Frühneuhochdeutsch) деген жаңа термин берді, осылайша жаңа жоғары неміс тілінің 17 ғасырдың ортасынан басталатынын көрсетті. Көптеген балама ұсыныстарға қарамастан, Шерердің кезеңдеуі неміс тілінің ең көп қабылданылған кезеңдеуі болып табылады. 17 ғасырдың ортасын жаңа тілдік кезеңнің басталуы ретінде қарастырудың тіл білімі және тілден тыс себептері бар. Осы уақытқа дейін қазіргі неміс тілінің дыбыстық жүйесіне әкелетін дыбыстық өзгерістер аяқталды – жаңа жоғары неміс тілі (NHG) кезеңінде маңызды өзгерістер болған жоқ. Отыз жылдық соғыс халық санын кем дегенде үштен бір бөлігіне дейін азайтты, ал 1648 жылы қол қойылған Вестфалия шарты Киелі Рим империясы шегіндегі жүздеген кіші және ірі мемлекеттердің салыстырмалы тәуелсіздігіне кепілдік берді, сондай-ақ Нидерланды мен Швейцарияның толық тәуелсіздігін мойындады. 1641 жылы Justus Georg Schottelius’тің «Teutsche Sprachkunst» еңбегінің жарық көргені стандартталған ұлттық тіл туралы пікірталас басталуын белгіледі. Жаңа жоғары неміс тілінің кезеңі көбінесе бөлінеді, 19 ғасырдың бірінші жартысындағы және 1945 жылдан кейінгі үзілістер туралы жалпы консенсус бар. Бұл кезеңдердің ең ертесі, «Ескі жаңа жоғары неміс тілі» (Älteres Neuhochdeutsch), грамматиктер, лексикографтар мен жазушылардың стандартты жазба тілін біртіндеп қалыптастыруын көрсетеді; екіншісі, «Жас жаңа жоғары неміс тілі» (Jüngeres Neuhochdeutsch), осы стандарттың баспа құралдары арқылы (және ғылымның халықаралық тіліне айналуымен), мектептерге және ауызша неміс тіліне таралуын көрсетеді. 1945 жылдан кейін шығыстағы неміс тілінде сөйлейтін аумақтардың жоғалтылуы, неміс тілінің халықаралық тіл ретінде беделінің төмендеуі және ағылшын тілінің сөздікке тигізген зор әсері жаңа кезеңнің белгілері ретінде қарастырылады, оны «қазіргі неміс тілі» (Gegenwartsdeutsch) деп атайды. Алайда, бұл өзгерістер тілдің мәртебесі мен қолданылуына қатысты, ал дыбыстану мен морфология соңғы 370 жылда тек қана ұтымдылыққа келді, бірақ маңызды өзгерістерге ұшырамады.
Аумағы
Осы кезеңнің алғашқы екі жүз жылында неміс тілінің шекарасы салыстырмалы түрде тұрақты болды, тіпті территорияның өзі иелері ауысқан жерде де, мысалы, Вестфалия келісімінен бері француз иелігінде болған Эльзаста. Өзгерістердің басты аймағы тек Шығыс болды. Алғашқыда неміс тілді жеке қоныс тебушілер Бранденбург, Померания және Богемияның сирек қоныстанған жерлеріне көшіп келді, бірақ 17 ғасырдың соңында Пруссия мен Австрия осы жерлерге қоныс тебушілерді тарту саясатын жүргізді. Дегенмен, 19 ғасырдың соңынан бастап неміс тілді аумақтардың айтарлықтай қысқаруы байқалды. Бұрынғы кезеңдегі шығысқа қарай қоныстану Ресей үкіметінің ресейлендіру саясатымен және поляк халқының неміс иммиграциясына қарсылығымен кері қайтарылды, осының салдарынан көптеген неміс тілділер Батысқа қайта оралды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Польшаның құрамына кірген Богемия және Одер-Найс шебінің шығысындағы жерлердегі неміс тілді халықтар күштеп шығарылды.
Сипаттамалары
Жаңа жоғарғы неміс кезеңі неміс грамматикасының қалыптасуымен және жазу және ауызша сөйлеудегі стандартты тілдің дамуымен ерекшеленеді. Алдыңғы кезеңдерден өзгеше, фонетика мен морфологияда елеулі өзгерістер болған жоқ. Керісінше, стандартты тіл нақты белгілі бір ерекшеліктерді іріктеді, және осы таңдаулар жеке неміс диалектілеріне ықпал етті.