Кіріспе

Кеңес генералы (1894–1937)

Ян Гамарник (шын аты Яков Цудикович Гамарник (Я́ков Цу́дикович Гама́рник), кейде Яков Гамарник (Я́ков Гама́рник; 14 маусым 1894 [е.с. 2 маусым 1894] – 31 мамыр 1937), 1930 жылдан 1937 жылға дейін Қызыл Армияның Саяси басқармасының бастығы, 1930–1934 жылдары Қорғаныс комиссарының орынбасары және 1928–1930 жылдары Белоруссия Коммунистік партиясының бірінші хатшысы болды.

Өмірбаян

Гамарник Житомир қаласында еврей отбасында Яков Цудикович Гамарник болып дүниеге келген. Санкт-Петербург психоневрологиялық институтында және Киев университетінің құқық факультетінде оқыған. 1917 жылы Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Киев комитетіне мүше болып, хатшысы тағайындалған. 1921-1923 жылдары Гамарник Киев қалалық кеңесінің төрағасы болды (Киев қаласының әкімі). Оның басшылығымен Киев бес ауданға бөлінді. Ол коммунистік партияның көптеген азаматтық және әскери лауазымдарын атқарды, мысалы, 1928 жылдың желтоқсанынан 1929 жылдың қазанына дейін Белоруссия Коммунистік партиясының бірінші хатшысы болды. Ол КСРО-ның Солтүстік-Шығыс аймағының 10 жылдық даму жоспарын дайындауға зор үлес қосты. Бүкіл Одақтық Коммунистік партияның (большевиктер) 17-ші съезінде сайланған Орталық Комитетінің мүшесі болды. 1937 жылдың 23 ақпанындағы пленумға қатысты. Идеалист болған Гамарник маршал Тухачевскийдің КСРО-ны әскери күшті мемлекетке айналдыруын ынталы түрде қолдады. 1937 жылы Гамарник Троцкишілдердің Кеңеске қарсы әскери ұйымы ісінен кейін кеңеске қарсы құйрыққа қатысқан деген айып тағылды; алайда сот алдында, Кеңес үкіметі оны айыпталушылардың судьясы ретінде тағайындады. Ол Тухачевскийдің кінәсіздігін қатысты түрде айтты және өз ісі үшін жазаланбастан бұрын өзін-өзі өлтірді. Осыдан кейін ғана ол құйрыққа қатысушылар тізіміне қосылды. 1955 жылы КОКП ОК және Никита Хрущевтің шешімімен өлімнен кейін ақталуға ие болды.

Отбасы

Гамарниктың қарындасы Клаудия (1905 жылы туған) 14 жасында мектепті бітірмей қалды, 1921 жылы Киевте комсомолға қосылды, 1927 жылы коммунистік партияға мүше болды және 1937 жылғы 13 маусымда партиядан шығарылған кезде Мәскеуде прокуратурада жұмыс істеп жүрген еді. Оның күйеуі Андрей Богомолов (1902–1938), Мәскеу партия комитетінің хатшысы, 1937 жылғы 17 тамызда тұтқындалды, 1938 жылғы 25 сәуірде өлім жазасына кесілді және сол күні атылды. 1937 жылы олардың екі баласы болды, олардың жасы сегіз және екіге толған еді. 1953 жылы ол өзінің қылмыстық ісін жою туралы өтініш білдірді, бірақ ол «халық жауларымен», соның ішінде күйеуімен байланыста болды деген себеппен қабылданбады.