Кіріспе
Синод
511 жылы франктер патшасы Хлодовик I Орлеанның бірінші синодын шақырды. Хлодовик 507 жылы Воуилле шайқасында Аларик II басқарған вестготтарды жеңгеннен кейін төрт жыл өткен соң осы синодты ұйымдастырды. Синодқа бүкіл Галлиядан келген отыз екі епископ, оның ішінде төрт митрополит қатысты және олар бірлесіп отыз бір қаулы қабылдады. Епископтар шіркеуді реформалау және тәж бен католик епископаты арасында берік қарым-қатынас орнату үшін Орлеанда бас қосты, ал қабылданған канондардың көпшілігі осы екі институт арасындағы келісімді білдіреді. 511 жылғы Орлеан синоды – меровингтердің алғашқы ұлттық шіркеу синоды болды. Бұл франк билігі астында біртұтас Галл шіркеуін құрудағы маңызды қадам болды, сондықтан синодта талқыланған мәселелер осы жаңа саяси ахуалда католик епископатының алаңдаушылықтарын көрсетті. Осы синод меровингтік синодтық дәстүрді қалыптастырды, ол VI ғасырда өткен «қырық бестен кем емес провинциялық және ұлттық шіркеу синодтарының» біріншісі болды.
The First Council of Orléans was convoked by Clovis I, King of the Franks, in 511. Clovis called for this synod four years after his victory over the Visigoths under Alaric II at the Battle of Vouillé in 507. The council was attended by thirty two bishops, including four metropolitans, from across Gaul, and together they passed thirty one decrees. The bishops met at Orléans to reform the church and construct a strong relationship between the crown and the Catholic episcopate, the majority of the canons reflecting compromise between these two institutions. The 511 Council of Orléans was the first national Merovingian church council. It was an important milestone in creating a unified Gallic Church under Frankish rule, and accordingly the matters addressed at the council reflected the concerns of the Catholic episcopate in this new political context. The council established a Merovingian conciliar tradition, being the first of ‘no less than forty five provincial and national Church councils’ in the sixth century.
Қатысушылар
Ол соборды шақыртса да, епископтар Орлеанда жиналған кезде ол қатыспады. Отыз үш қатысқан епископтың шамамен екі үшін бір бөлігі Солтүстік Галлиядан, ал қалған үшін бір бөлігі Оңтүстіктен келді. Орлеанда Бордо, Бурж, Эоз, Тур, Руан, Сенс және Реймс провинциялары өкілдік етті. Дегенмен, Бордолық Киприан, оңтүстік епископы, соған төрағалық етті. Халфонд Кловис Киприанды президенттікке таңдауының себебін Оңтүстік епископтардың «ұзаққа созылған рухани және пастырлық билігін» және олардың соборлық дәстүрмен байланысын мойындауымен түсіндіреді. Халфонд сондай-ақ Кловис патшалығына жақында қосылған қалаларды көрсету үшін, оның ішінде жаңадан тағайындалған Солтүстік епископтары мен бұрын Вестготтар билігінде болған Аквитания епископтарын әдейі таңдады деп санайды. Халфонд бұл пікірін собордың епископтардың қол қою тізімімен дәлелдейді. Епископтар еңбек жылдары бойынша тізімделген, сондықтан қол қоюлардың көп бөлігі Солтүстік епископтарының жақында тағайындалғанын көрсетеді.
Орналасқан жері
Синодын өткізу үшін Клодвиг солтүстік-орталық Галлияда, Луара өзенінің жағасында орналасқан Орлеан қаласын таңдады. Оның орталық орналасуы келуге қолайлы болды, ал Клодвиг патшалығы мен жаңадан бағындырылған вестготтар территориясы арасындағы шекаралық қала ретіндегі мәртебесі бұл жерге маңыздылық сыйлады. 511 жылы Орлеан Галлиядағы шіркеу кеңестері ісінде елеулі рөл атқармады, бірақ Меровинг кезеңінде ұлттық шіркеу кеңестерінің маңызды жиын орынына айналды. VI ғасырда Орлеанда тағы төрт кеңес өтті.
Клодвистің кеңесіне қатысуы
Клодвиг кеңесте қатыспады, бірақ кеңеске қатысқан епископтар оған хат жазып, болып өткен жайттарды хабарлады және оның келісімін сұрады. Хатта Клодвигтің қатысуға бұйырған "барлық епископтар" туралы айтылады, бұл Клодвигтің қатысушыларды бақылағанын көрсетеді. Бұдан әрі, хатта Клодвиг берген "көзқарас тақырыптары" туралы сөз болады, бұл Клодвигтің кеңестің барысына белсенді әсер еткенін көрсетеді. Клодвигтің кеңесті шақыруы Константин дәстүрімен иммитация империінің бір бөлігі болды, өйткені Константин 325 жылы Никеяның бірінші соборын шақырган болатын.
Агдедің прецеденті
Алайда, 506 жылы Аларик шақырған Агде кеңесінің мысалы да болды. Аларик ариандыққа сенгенімен, Рим епископтарын жинаған еді. Клодвиг, Никея христиандығын қабылдағандықтан, мұны біліп, франк синодын шақыру қажеттігін түсінді. Агде мен Орлеан кеңестеріне қатысушылар да, заңнамалық мәселелер де ортақ болды. Халфондтың пікірінше, Агдеде талқыланған мәселелер Орлеанда франк үкіметіне жаңадан бағынған Аквитания епископтарының алаңдаушылықтарын жою мақсатымен қайта көтерілді.
Воуилле мен вестготтардың жеңілісі
Хлодвиг 507 жылы Воуилле шайқасында вестготтарды жеңгеннен кейін, 511 жылы қайтыс болғанға дейін Орлеанның бірінші кеңесін шақырды. Осылайша Аквитаниядағы Аларик II-нің аумағын Хлодвиг басып алды. Бұл визиготтар епископтығын біріктірудің практикалық мәселесін тудырды. Визиготтардың жеңілісінің Хлодвигтің кеңес шақыруына қаншалықты әсер еткені туралы тарихшылар арасында пікірталас болып өтті. Дейли вестготтар соғыстарының маңыздылығына қарсы шығып, кеңесте «Аквитандық бағыт» болмағанын айтты. Уоллес Хадрилл Воуилле шайқасының маңыздылығына күмән келтіреді, себебі кеңес визиготтардың жеңілісінен кейін төрт жыл өткен соң ғана өтті. Дегенмен, ол кеңестің басты мақсаты франктардың жаулап алуынан кейін Аквитания шіркеулерінің мүлігімен айналысу болғанын мәлімдейді. Тарихи консенсус визиготтардың жағдайына белгілі бір маңыз береді, Хальфонд пен Джеймс екеуі де кеңестің кеңейтілген франк аймағын ескере отырып, епископтық мәселелерді реттеуге бағытталғанын ұсынады.
Қасиетті жер
Алғашқы канон шіркеудегі пана мәселелерін қамтиды. Канон түрлі жағдайларды қамтиды, атап айтқанда қылмыскерлер (c.1), ұрлаушылар (c.2) және құлдар (c.3) туралы. Егер «өлтірушілер, зинақорлар және ұрылар» шіркеуде пана сұраса, епископтар шіркеу канондары мен рим құқығын сақтау керектігін шешті, яғни оларды шіркеуден алып тастауға немесе зиян келтірмейтін болып ант берілмейінше ұстап беруге рұқсат етілмеуі керек.
Клирикалық иммунитет
Бесінші канонда патшаның шіркеуге сыйға берген мүліктері мен жерлері туралы сөз болады. Тарихшылар бұл визиготтардың жерлерін және меншіктерін бөлісу салдары болуы мүмкін деп санайды. Патшалық сыйлықтар салықтан босатылып, шіркеуді күтіп ұстауға, епископтарды қолдауға, сондай-ақ кедейлерге және тұтқындарға садақа беруге жұмсалуға тиіс болған.
Мәсіхші діндарлары
Оныншы канон "бұрыс сенімді дін қызметкерлеріне" қатысты, нақтырақ айтқанда, визиготтардың жерін франктар басып алғаннан кейін ариан дін қызметкерлеріне қатысты. Егер осы дін қызметкерлері католицизмді "толығымен қабылдаса", оларға епископтары лайық деп санаған қызметте католик дін қызметкерлерінің қатарына қосылуға рұқсат беріледі.
Епископтық билік
Бірқатар канондар епископтың билігінің шекараларын белгілеу үшін жасалған. Атап айтқанда, епископтың өз руханияттарына (діни қызметкерлеріне) билігі расталады (c.7, c.28). Канондар шіркеу сыйлықтарына (ұсыныстарына) епископтың бақылауын және епископтың "кедейлер мен науқастарға" тарату міндетін де қарастырады (c.14 16). Абаттардың "епископтар бақылауында" болуы және егер олар өз ережесіне қарсы шықса, епископтар оларды жазалауға құқылы екендігі туралы шешім қабылданды (c.19). Бұл аяда, Кловистің бағдарламасына сәйкес, рухани және мемлекеттік биліктің шекаралары талқыланады. Патшаның бұйрығымен немесе судьяның келісімімен болмаса, қара халықтан ешкім дінге қабылданбайды деп шешілді (c.4).
Маңыздылығы
Бірінші Орлеан кеңесі бірінші ұлттық меровингиялық шіркеу кеңесі болғандықтан, ол болашақ франк кеңестері үшін үлгі болды. Оның қағидалары ұзақ сақталды, себебі олардың көбі Меровингия және Каролингтердің канондық жинақтарында жазылып қалды. Бірінші Орлеан кеңесі франк патшаларының шіркеу кеңестеріне қатысуына үлгі орнатты. Клодвиг "патшалық билікті кеңес шешімдерін күшіне енгізумен байланыстыру" стандартын қалыптастырды. Орлеаннан бастап, тәж мен шіркеу арасында "өзара мойындау" дәстүрі қалыптасты, онда екеуі де шіркеу істерін басқаруда бір-бірінің маңыздылығын мойындады.
Негізгі көздер
Григорий Турский, Тарихтар, ауд. Л. Торп, Григорий Турский: Франктер тарихы (Хармондсворт, 1974)
«Орлеан, 511», Дж. Н. Хиллгарт (ред.), Христиандық және пұтқа табыну, 350–750: Батыс Еуропаның дінге көшуі (Филадельфия, 1986), 98–103 беттер.
‘Orléans, 511’, in J. N. Hillgarth (ed. ), Christianity and Paganism, 350 750: The Conversion of Western Europe (Philadelphia, 1986), pp. 98–103
Екіншілік көздер
Дейли, У. М., «Кловис: қаншалықты варварлық, қаншалықты бұтқа табынушы?», Speculum 69 (1994), 619–664 бб.
Халфон, Г., Франк шіркеу кеңестерінің археологиясы, 511–768 жж. (Лейден, 2010)
Халфон, Г., «Вуалье, Орлеан (511) және франк шіркеу кеңестері дәстүрінің бастауы», Р. В. Матисен және Д. Шанцер (ред.) «Вуалье шайқасы, 507 ж.: Францияның бастауы» (Берлин, 2012), 151–165 бб.
Хен, Й., «Алтыншы ғасырдағы Галлиядағы шіркеу», А. К. Мюррей (ред.), Григорий Турскийдің жолдасы (Лейден, 2016), 232–255 бб.
Джеймс, Е., Францияның шығу тегі: Клодвистен Капетияларға дейін, 500–1000 жж. (Лондон, 1982)
Уоллес Хадрилл, Дж. М., Ұзын шашты патшалар (Торонто, 1982)
Уоллес Хадрилл, Дж. М., Франк шіркеуі (Оксфорд, 1983)
Halfond, G., The Archaeology of Frankish Church Councils, AD 511 768 (Leiden, 2010)
Halfond, G., ‘Vouillé, Orléans (511), and the Origins of the Frankish Conciliar Tradition’, in R. W. Mathisen and D. Shanzer (eds), The Battle of Vouillé, 507 CE: Where France Began (Berlin, 2012), pp. 151–165
Hen, Y., ‘The Church in Sixth Century Gaul’, in A. C. Murray (ed. ), A Companion to Gregory of Tours (Leiden, 2016), pp. 232–255
James, E., The Origins of France: From Clovis to the Capetians, 500 1000 (London, 1982)
Wallace Hadrill, J. M., The Long Haired Kings (Toronto, 1982)
Wallace Hadrill, J. M., The Frankish Church (Oxford, 1983)