Кіріспе

Римдік Галлиядан шыққан жазушы Салвиан (немесе Салвиан) – V ғасырда Римдік Галлияда өмір сүрген христиан жазушысы.

Жеке өмір

Салвианның туған жері белгісіз, бірақ кейбір ғалымдар оның 400 және 405 жылдар аралығында Кельн немесе Трирде дүниеге келгенін болжайды. Ол Трир мектебінде білім алған және христиан дінінде тәрбиеленген сияқты. Оның жазбаларынан ол заң саласын жақсы білгені көрінеді, және ол ақсүйек отбасынан шыққандықтан, туыстарының бірі "өз аймағында ерекше құрметке ие және әулеті де беделді" болған. Әрине, ол Палладияға үйленген кезде христиан болған, оның әкесі Гипатий және анасы Киета – мүшріктер еді. Ол әйелін алыстағы монастырьға, шамасы, Сен-Гонораның Лериндегі монастыріна бірге келуге көндіргені үшін олардың наразылығына ұшырады. Жеті жыл бойы екі туысқандық тармақ арасында ешқандай байланыс болмады, содан кейін Гипатий христиан дініне кіргеннен кейін Салвиан өзінің, әйелінің және кішкентай қызы Ауспициоланың атынан оған өте әсерлі хат жазып, бұрынғы махаббатты қайта жаңғыртуды сұрады. Бұл хаттың өзі Салвианның замандастарына айтқан сөгісін көрсетеді: ең асыл адам монах болса, бірден барлық құрметтен айырылады. Салвиан, әрине, Леринде Хонорат (429 жылы қайтыс болған), Арльдық Гилари (449 жылы қайтыс болған) және Лиондық Евхерий (449 жылы қайтыс болған) есімді ғалымдармен танысқан. Ол біріншісімен дос болған және оның өмірі туралы жазба жазғанын Гилариден білеміз. Евхерийдің екі ұлы Салоний мен Веранға ол Леренскі Винсентпен бірге тәрбиеші болып қызмет етті. Ол Хонорат пен Гилариден кейін осы қызметке тағайындалғандықтан, бұл оқиға 426 немесе 427 жылдан бұрын болмауы мүмкін, осы жылы Хонорат Арльге шақырылған, ал 429 жылы қайтыс болғаннан бұрын Гилариді де шақырған сияқты.

Кейінгі жұмыстар

Сальвиан атасы мен ұлдарымен достық қарым-қатынасын соңғысы оның қамқорлығын тастағаннан кейін де жалғастырды; ол «Ad ecclesiam» трактатын жариялағаннан кейін бірден Салонийге (кейіннен епископ) түсіндірме хатын жазды; ал бірнеше жылдан кейін өзінің ірі еңбегін, «De gubernatione Dei» («Құдайдың басқаруы») осы епископқа арнады. Егер француз ғалымдарының айтуынша, Гиларидің «Vita Honorati» еңбегі 430 жылға жатса, онда дін қызметкері деп аталатын Сальвиан, әлдеқайда бұрын Лионнан Марсельге кетіп, өмірінің соңғы жылдарын осы қалада өткізген болуы мүмкін (Геннадий, ap. Migne, lviii. 1099). Ол өзінің алғашқы хатын, болжам бойынша Леринге, Марсельден жазған болуы мүмкін, ондағы қауымнан варварлардың шабуылынан кедейлікке ұшыраған Кельн қаласының жесірінің ұлын қабылдауын өтінген. Сальвианның барлық мүлкін осы қоғамға беру үшін бас тартып, туысын Леринге көмекке жібергені көрінеді (Ep. i., Ad eccles. ii. 9, 10; iii. 5-пен салыстырыңыз). Сальвиан Карфагенге сапар шеккен деген болжам бар, бірақ бұл тек вандалдарға қарсы құлағанға дейін осы қаланың жай-күйі туралы берген егжей-тегжейлі мәліметтеріне негізделген ғана тұжырым (De gub. vii. viii). Геннадий Геласийдің паптығы кезінде (492–496) жазғанда ол әлі Марсельде тұрған сияқты. (vii. 9, II, 21). Қызығы, Сальвиан Галлияда жетпіс жылдан кейін кең таралған, басқа дінді ұстанатын варварларға ондай жеккөрушілік танытпаған. Сальвианның жалпыға ортақ зұлымдыққа сенуіне, әсіресе Симмах, Аусоний және Сидоний Аполлинаристің замандастарының куәліктерін ескере отырып, сену қиын.

Ad ecclesiam (ізгілікке шақыру)

Ad ecclesiam оның жалпы атауымен – Contra avaritiam деп түсіндіріледі. Ол шіркеуге жасалған лайықты қайырымдылықты қатты мақұлдайды. Ол "De gubernatione" еңбегінде бірнеше рет тікелей келтіріледі. Салвиан оны Тімотей атымен жариялаған, ал осының себебін бұрынғы шәкірті, епископ Салониусқа жолдаған хатында (Эп. 9) түсіндіреді. Бұл еңбек ең бастысы, кейбір жерлерде ата-аналарға балаларына мүлік қалдырмауды ұсынатын көрінеді, себебі балалар осы дүниеде қиыншылық көруі, ата-аналары келесі дүниеде жазаланғаннан жақсы (III. 4). Салвиан қасиетті дін қыздары, дін қызметкерлері және монахтар үшін толыққанды өзін-өзі теріске илеу міндеті туралы өте нақты айтады (II. 8–10).

Басылымдар

Ad ecclesiam алғаш рет Сихардтың Antidoton (Базель, 1528) еңбегінде, ал De gubernatione – Brassican (Базель, 1530) басылымында жарық көрді. Екеуі де 1575 жылы Парижде бір томдық кітап ретінде шықты. Питхоус variae lectiones және алғашқы жеті әріпті қосты (Париж, 1580); Риттерхузиус түрлі болжамдық түзетулер енгізді (Алторф, 1611), ал Балузе қолжазбаларға сүйене отырып, одан да көп түзетулер жасады (Париж, 1663–1669). 16-дан 18-ғасырға дейін көптеген басқа басылымдар жарық көрді, бірақ бәрі де Карл Феликс Халмның (Берлин, 1877) және Ф. Полидің (Вена, 1883) басылымдарымен толығымен алмастырылды. De gubernatione еңбегінің ең көне екі қолжазбасы 10 ғасырға (Cod. Париж, № 13,385) және 13 ғасырға (Брюссель, 10,628) жатады; Ad ecclesiam – 10 ғасырға (Париж, 2172) және 11 ғасырға (Париж, 2785); IX хат – 9 ғасырға (Париж, 2785); VIII хат – 7 немесе 8 ғасырға (Париж, 95,559) және 9 немесе 10 ғасырға (Париж, 12,237, 12,236). Алғашқы жеті хаттың тек бір ғана қолжазбасы сақталған, оның бір бөлігі қазір Бернде (№ 219), екінші бөлігі Парижде (№ 3791) орналасқан. Қараңыз: Франция әдебиетінің тарихы, 2-том; Зшимердің Salvianus еңбегі (Халле, 1875). Сальвианның еңбектері (Баллузеден кейін) Миньенің Cursus patrologiae, ser. lat. 53-томында қайта басылды. Библиография үшін Т. Г. Шенеманның Bibliotheca patrum (ii. 823) және К. Халмның (Monum. Germ., 1877) және Ф. Полидің (Вена, Corp. scr. eccl. Lat., 1883) басылымдарына қосымшаларға қараңыз. Геннадий, Хилари және Евхерий туралы ақпаратты Миньенің 58- және 1-томдарында табуға болады. Сондай-ақ, Самуэль Диллдің "The Roman Society in the Last Century of the Western Empire" еңбегінің 115–120 беттерін қараңыз.