6-ғасыр тарихшысы және Тур қаласының епископы Григорий туралы

Кіріспе

VI ғасырдың тарихшысы және Тур қаласының епископы

Григорий Турский (туған аты Георгий Флорентий; 30 қараша 538 – 17 қараша 594) – галлоримдік тарихшы және Меровингтер дәуірінде Тур қаласының епископы. Григорий Меровингтер мемлекетінде дін қызметкері болған, ол Галлияның тарихи аймағын қамтыды. Григорийдің ең белгілі еңбегі – "Decem Libri Historiarum" ("Тарихтардың он кітабы"), сондай-ақ "Historia Francorum" ("Франктер тарихы") деп те аталады. "Decem Libri Historiarum" Меровингтер тарихын зерттеудегі маңызды бастау көзі саналады және осы кезеңдегі франктер туралы деректерді баяндайды. Григорий діни тұлғалар туралы, әсіресе Турлық Мартин туралы жазбаларын жасағанымен де танымал. VI ғасырда Григорийдің жазбаларының арқасында Әулие Мартиннің қабірі христиандардың қасиетті саяхат ететін орнына айналды деген мәлімдеме бар.

Өмірбаян

Грегори Орталық Галлияның Аувернь аймағындағы Клермон қаласында дүниеге келді. Ол Галло-римдік қоғамның жоғарғы тобында, Клермон сенаторы Флоренцийдің әйелі Арментария II, Лион епископы Никетийдің немересі және Женева сенаторы Флорентин мен Лангрдің Әулие Григорийінің шөбересі ретінде туды. Грегори дүниеге келген кезде оның туыстары Тур, Лион және Лангр епископтықтарын басқарды, ал ол өзінен бұрынғы Тур епископтарының он сегізінің он үшiмен туыс екенін айтты. Грегоридің анасының әжесі Леокадия III, Лионның даңқты шейіті Веттий Эпагаттың ұрпағы болды. Оның әкесі Грегори кішкентай кезінде қайтыс болды, ал оның жесір анасы Бургундияға көшіп, мүлкін сақтады. Грегори әкесінің інісі, Клермон епископы Сент-Галлдың тәрбиесіне берілді, оның және оның орнын басып алған Сент-Авитуспен білім алды. Сент-Галл оның діни қызметкер болуына себепкер болды. Ауыр сырқатқа шалдыққаннан кейін, ол Турдағы Әулие Мартиннің қабіріне барып құлшылық етті. Сауыққаннан кейін, ол діни мансапты бастады және Авитус оны диакен етіп тағайындады. Әулие Евфроний қайтыс болғаннан кейін, дін қызметкерлері мен халық оны епископ етіп сайлады, олар оның ізгілігіне, біліміне және қарапайымдылығына тәнті болды. Олардың өкілдері оны Аустразия патшасы Зигеберт сарайында қуып жетеді, және ол өте қарсы болғанымен, мойынсұнуға мәжбүр болды. 573 жылдың 22 тамызында, отыз төрт жасында Реймс епископы Джайлз оны епископқа бекітті.

Қорытынды

Григорий Турскийдің тарихы көптеген оқиғалар мен тұлғаларға толы, тығыз жазылған. Онда христиандық ғажайыптар, белгілер мен табиғи құбылыстардың сипаттамалары, христиан шейіттерінің баяндары, шіркеу пікірсайыстарының әңгімелері, қасиетті адамдардың, ақсүйектердің және ерекше шаруалардың өмірі туралы әңгімелер, жиі кездесетін Библия аяттары мен сілтемелер, сондай-ақ Ломбардтар, Визиготтар, Остготтар және Гунндар сияқты көптеген тайпалар мен елдер арасындағы күрделі халықаралық қатынастарды зерттеу, Григорийдің жеке өмірбаяны мен оқиғаларға берген бағасы жайлы да мәлімет бар.

1- кітап

Бірінші кітап автордың өзінің франк католик дін қызметкері екенін, Никеялық сенімді ұстанатынын және "жаман" арий сектасы сияқты басқа да ерестіктерді жек көретіні туралы мәлімдемесімен басталады. Тарихи баяндама Киелі кітаптың Ескі және Жаңа өсиеттерінен басталып, одан кейін христиан дінінің Галлияға таралуы туралы қысқаша сипаттама беріледі. Содан кейін Григорий Галлиядағы христиандықтың тарихын және римдік-гал қатынастарының маңызды оқиғаларын жазады. Кітап 397 жылы әйіс Мартиннің қайтысымен аяқталады.

2-кітап (397-511)

Екінші кітап Меровингтер әулетінің басталуын, король Клодвиг I-нің әйелі Клотильданың ықпалымен христиан дініне кіргенін және 511 жылы, қазіргі Франция аумағындағы кең жерлерді бағындырғаннан кейін оның өлімімен аяқталады.

3-кітап (511-548)

Үшінші кітапта 511 жылы Кловис патша қайтыс болғаннан кейін оның төрт ұлы патшалықтарын тең бөліседі. Бұл төрт патша – Феодерик I, Хлотар I, Хильдеберт I және Хлодомер – франктер мемлекетінің билігі үшін таласып, соғысады. Дау-жанжалдарына қарамастан, олар кейде сыртқы қауіптерге қарсы бірігіп күш көрсетеді, мысалы, 523 жылы бургундтарға шабуыл жасайды. Ақырында Хлотар франктер мемлекетінің ең қуатты патшасы болады. 534 жылы король Теодерих I қайтыс болғаннан кейін, Үшінші кітап 548 жылы оның ұлы және мұрагері король Теодеберт I қайтыс болуымен аяқталады. 548 жылдан кейін патшалық Теудбалдқа мұра болып, ол 555 жылы қайтыс болғанға дейін билейді.

4-кітап (548-575)

Төртінші кітап Хлодис патшаның қалған екі ұлының қайтыс болуынан басталады: 558 жылы Хильдеберт патша және 561 жылы Клотар патша. Өмірінің соңғы жылдары Франктер мемлекетінің барлық аймағын Клотар басқарады. 561 жылы Клотар қайтыс болғанда (одан бұрынғы Хлодис сияқты), мемлекет Клотардың төрт ұлы арасында тең бөлінді: Хариберт I патша, Сигиберт I патша, Гунтрам патша және Хильперик I патша. Олардың бүкіл мемлекетті бақылау үшін күресі жатысқан күйде. 567 жылы Хариберт I патша қайтыс болғанға дейін олардың арасындағы бітім сақталды. Клотардың қалған ұлдары мемлекеттің үстемдігі үшін шайқасады, Сигиберт патша ең күшті әскери күшті танытады. Төртінші кітап 575 жылы Сигиберт патшаның өлтірілуімен аяқталады, Хильперик патша үстемдікке ие болады. Турский Грейгорий осы өлтіруді Хильперик патшаның әйелі Фредегундаға жабады. Фредегунда патша Сигиберт пен оның әйелі Брунильдаға ұзақ уақыттан бері ашулы болған.

5-кітап (575-581)

Бесінші кітап автордың Франк мемлекетіндегі оқиғалар туралы жеке білімі көп болған бөлімімен басталады. Осы кітап және одан кейінгілері бұрынғыларына қарағанда едәуір ұзын және толыққандырақ, бірақ олар қысқа мерзімді қамтиды. Бұл кітапта Григорийдің өзі куә болған және белгілі бір ықпалы болған діни мәселелер туралы ойлары да келтірілген. Онда Григорийдің қарсылас ариан шіркеуінің басшысымен болған пікір таласы мүмкіндігі сипатталған. Сонымен қатар, 5-ші кітапта жақында қаза тапқан Сигиберт патшаның және әлі тірі Брунгильданың ұлы – Кильдеберт II енгізіледі. Кильдеберт Брунгильдамен бірге Кильперик патшаның бауыры және кейде қарсыласы болған Гунтрам патшаның қорғауына алынады.

6-шы кітап (581-584)

Алтыншы кітапта жас Чильдеберт, әкесі Сигиберт қайтыс болғаннан кейін оны және анасын қорғаған асырап алған ағасы Гунтрам патшамен жасаған одағына қиянат жасайды. Енді Чильдеберт әкесі Сигиберттің көбінесе жауы болған Хильперик патшамен одақ құрады. Кейін 584 жылы Хильперик патша таңсық жағдайда қаза табады.

7- кітап (584)

Жетінші кітапта Фредегунда өзінің жас ұлы Клотар II үшін регенттік билікті иеленеді. Ол болашақта 629 жылы қайтыс болғанға дейін барлық франктердің патшасы болады, бұл Григорийдің шамамен 593 жылы аяқталатын әңгімесінен кейінгі оқиға. Фредегунд пен оның ұлы Гунтрам патшаның қорғауында болады. Ол 597 жылы қайтыс болғанға дейін билікте қалады. Бұл кітапта сонымен қатар Гундовальдтың көтерілісі мен оның сәтсіз аяқталуы туралы айтылады. Гундовальд қайтыс болған Клотар I-нің жоғалған заңды емес ұлы екенін мәлімдеді. Франктердің көптеген ақсүйектері мен Византия императоры Морис осы көтеріліске белсенді қолдау көрсетті; алайда, король Гунтрам оны жылдам басып тастады.

8- кітап (585)

VIII кітабында Григорий: «Осы уақытта көптеген жамандықтар орын алды» деп жазады. Ол Гунтрам патшаның Париж мен Орлеанға сапарларынан басталады және патша мен бірнеше епископтар арасындағы көптеген қақтығыстарды сипаттайды. Осы уақытта Гунтрам патша ауырып, өмірі үшін қорқады. Григорий патшаның ауруын әділ жаза деп бағалайды, себебі ол көптеген епископтарды жер аударуды жоспарлап отыр. Фредегунд екі дін қызметкеріне уланған екі қанжарды ұсынады және оларды Хильдеберт патша мен Брунегильданы өлтіруге бұйрықпен жібереді. Бірақ, екі дін қызметкері Хильдеберт тарапынан тұтқындалып, азапталып, өлімге кесіледі. Сонымен қатар, Фредегунд Руан епискобы Пратекстустың шіркеуде дұға оқып жатқандағы өлтірілуіне де қатысты. Гунтрам патша әскеріне арийлік Септимания мен Испанияға қарсы жорыққа шығуға бұйрық береді, бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталады және ол әскер командирлерін зұлымдықтар мен беймәлім қиратуға рұқсат бергені үшін кінәлайды.

9-шы кітап (586-587)

Тоғызыншы кітапта 587 жылы Гунтрам, Брунгильда және Хильдеберт II патшалары арасында Анделот шартына қол қойылады. Бұл шарт тығыз одақтастық шарты болып табылады, онда Хильдеберт Гунтрамның мұрагері ретінде ресми түрде қабылданады. Брунгильда да Гунтраммен ресми одақтасып, оның қорғауына өтеді.

10-шы кітап (587-591)

Соңғы кітап шамамен 589 жылы өтеді. Король Хильперик I-нің қызы Басина мен король Хариберттың қызы Клотильда монастырьдан қысқа мерзімді көтеріліс бастайды. Турдың 18 епискобы аталған және сипатталған. Кітап Григорийдің бұған дейінгі жазбаларының қорытындысымен аяқталады.

Талдау

Франкография он кітаптан тұрады. I-IV кітаптар бастапқыда әлемнің тарихын жаратылыстан бастап баяндайды (дәстүр бойынша); бірақ тез арада Галлияның христиандануы, Турлық Әулие Мартиннің өмірі мен дәуірі, франктердің дінге өтуі және Кловис билігімен Галлияның жаулануы, сондай-ақ 575 жылы Зигеберт I-нің өліміне дейінгі франк патшаларының егжей-тегжейлі тарихына көшеді. Осы кезде Григорий екі жылдан бері Тур епископы қызметін атқарып келді. Бесінші кітабында Григорий заманауи тарихқа (біршама жеңілдікпен) кіріседі, "Осы жерде, қуанышымды білдіремін, V кітап басталады" деп жазады. Оның тарихының екінші бөлімі, V және VI кітаптары, 584 жылы Хилперик I-нің өлімімен аяқталады. Хилперик Турда болған жылдары Григориймен арақатынасы шиеленіскен болатын. Тур епискобының әйелі Фредегундты қаралағаны туралы қауесеттерді естігеннен кейін, Хилперик Григорийді тұтқындап, мемлекетке опасыздық жасады деп айыптап сотқа берді – бұл Григорийдің епископтық лауазымына да, өміріне де қауіп төндірді. Үшінші бөлім, VII-X кітаптарды қамтиды, оның жеке баяны 591 жылға дейін жетеді және оның еңбегін толық сақтау үшін тағы да хроникашылардың жұмысын жалғастыруын тілеумен аяқталады (әрине, осылай болды). 594 жылы, Григорийдің қайтыс болған жылы, эпилог жазылды.

Түсіндіру проблемалары

Historia Francorum-ды оқыған оқырмандар франк патшаларының біреуіне ең көп көңіл бөлінгенін байқауы мүмкін. Грегорий католик епископы болған, ал оның жазбалары оның лауазымындағы адамға тән көзқарастарды көрсетеді. Визиготтар арасында әлі де күшті болған ариандыққа қатысты қауіптер туралы оның пікірлері, оны Historia-ның кіріспесінде Мәсіхтің табиғаты туралы өз ортодоксиясын егжей-тегжейлі баяндауға итермеледі. Сонымен қатар, оның пұтқа табынушылар мен яһудилерді сықақтап көрсетуі, оның еңбектерінің христиан дінін тарату үшін қалай пайдаланғанын көрсетеді. Мысалы, 2-кітаптың 28-31-тарауларында ол пұтқа табынушыларды туысқа отыруға және әлсіздікке бейім деп сипаттайды, содан кейін жаңадан сенген король Кловистің пұтқа табынушыдан гөрі жақсырақ өмір сүргенін және пұтқа табынушы кезінде бастан өткерген барлық қиындықтардан құтылғанын сипаттайды. Грегорийдің білімі Кейінгі Антикалық дәуірдің стандартты латын білімі болды, ол Вергилийдің «Энеидасы» мен Марциан Капелланың «Mercurii et Philologiae некесі туралы кітабына», сондай-ақ Орозийдің «Хроникалары» сияқты маңызды мәтіндерге баса назар аударды, оның Historia-сы осы хроникаларды жалғастырады, және Саллюстийге де сілтеме жасайды. Ол өз еңбектерінде осы барлық туындыларды пайдаланған. Оның білімі, сол кездегідей, пұтқа табынушылық классикасын кеңінен қамтымады, бірақ «Вулгата» Киелі кітабын меңгеруге бағытталды. Ол грамматиканы қолдануда үнемі шағымданып отырған. Ол еркек және әйел сөздерін дұрыс жазу қалай болатынын түсінбеді, бұл қабілетсіздікті немесе латын тіліндегі өзгерістерді көрсетеді. Латын тілінің ең ұлы стилисті саналатын Вергилийді оқығанмен, ол «Біз олардың жалған аңыздарын айтудан аулақ болуымыз керек, әйтпесе мәңгілік өлім жазасына ұшыраймыз» деп ескертеді. Керісінше, ол ұзақ және күрделі «Вулгата» Киелі кітабын, сондай-ақ көптеген діни және тарихи еңбектерді мұқият зерттеген көрінеді, оларды жиі цитаталайды, әсіресе Historia-ның алғашқы кітаптарында. Тарихшылар бұрын Historia-дан алған негізгі әсер Грегорийдің зорлық-зомбылыққа қатысты әңгімелеріне байланысты болды; соңғы уақытқа дейін тарихшылар Меровингтік Галлияның хаостық, қатыгездікке толы болғаны туралы қорытынды жасауға бейім болды. Жақындағы зерттеулер бұл көзқарасты жоққа шығарды. Ғалымдар мұқият оқығаннан кейін Грегорийдің негізгі мақсаты – дүниелік өмірдің мәнсіздігін көрсету және оны қасиеттілердің кереметтерімен салыстыру деген тұжырымға келді. Грегорий Historia арқылы саяси және басқа да хабарларды жеткізгенімен, олар өте мұқият зерттеледі, бірақ тарихшылар қазір бұл қарама-қайшылықтың орталық және үнемі болатын баяндау тәсілі екендігіне келіседі.

Readers of the Historia Francorum may find that one royal Frankish house is more generously treated than others. Gregory was also a Catholic bishop, and his writing reveals views typical of someone in his position. His views on perceived dangers of Arianism, still strong among the Visigoths, led him to preface the Historia with a detailed expression of his orthodoxy on the nature of Christ. In addition, his ridiculing of pagans and Jews reflected how his works were used to spread the Christian faith. For example, in book 2, chapters 28–31, he describes the pagans as incestuous and weak and then describes the process by which newly converted King Clovis leads a much better life than that of a pagan and is healed of all the conundrums he experienced as a pagan. Gregory's education was the standard Latin one of Late Antiquity, focusing on Virgil's Aeneid and Martianus Capella's Liber de Nuptiis Mercurii et Philologiae, but also other key texts such as Orosius's Chronicles, which his Historia continues, and Sallust; he refers to all these works in his own. His education, as was typical for the time, did not extend to a broad acquaintance with the pagan classics, but rather progressed to mastery of the Vulgate Bible. It is said that he constantly complained about his use of grammar. He did not understand how to correctly write masculine and feminine phrases, reflecting either a lack of ability or changes in the Latin language. Though he had read Virgil, considered the greatest Latin stylist, he cautions that "We ought not to relate their lying fables, lest we fall under sentence of eternal death." By contrast, he seems to have thoroughly studied the lengthy and complex Vulgate Bible, as well as numerous religious works and historical treatises, which he frequently quotes, particularly in the earlier books of the Historia. The main impression that historians once retained from the Historia focused on Gregory's anecdotes about violence; until recently, historians tended to conclude that Merovingian Gaul was a chaotic, brutal mess. Recent scholarship has refuted that view. Through more careful readings, scholars have concluded that Gregory's underlying purpose was to highlight the vanity of secular life and contrast it with the miracles of the Saints. Though Gregory conveys political and other messages through the Historia, and these are studied very closely, historians now generally agree that this contrast is the central and ever present narrative device.

Хагиографиялық

Оның "Аталар өмірі" еңбегінде алдыңғы буынның ең көрнекті өкілдерінің жиырма агиографиясы бар, ол ерте ортағасырлық Галлияның рухани қауымын, оның ішінде епископтардың, дін қызметкерлерінің, монахтардың, абаттардың, қасиетті адамдар мен шөлге кетіп, жалғыз өмір сүргендердің өмірін қамтиды. Әйгілі Иллидий таза ниеті үшін, абат Әйгілі Брахио – тәлім-тәрбиесі мен кітаптарды зерттеудегі табандылығы үшін, Әйгілі Патрокл – әлсіздігіне қарамастан, мызғымас иманы үшін, ал Лион епископы Әйгілі Никитий – әділдігі үшін мақталады. Алайда, осы кітапта ең бастысы – Трирдің Әйгілі Никетийінің өмірі; оның зор құқығы мен епископтық жауапкершілікті сезінуі Григорийдің баяндамасының негізгі ойы болып табылады, өйткені оның тұлғасы, ұлы болуға тағайындалған, басқаларының өмірінен биік тұрады. Ол басына салмақ сезінген, бірақ айналып қарағанда оның не екенін көре алмаған, алайда оның тәтті хош иісін сезіп, бұл епископтық жауапкершіліктің салмағы екенін түсінген. Ол кереметтерінің құдіретімен басқалардан жоғары тұрды және Құдай оны өткен мен болашақ франк патшаларының тізімін білуге лайық деп тапты. Бұл жұмыстың тағы бір ерекшелігі – Григорийдің өзінің кейбір бөлімдерде пайда болуы, әсіресе Әйгілі Леобардың өмірінде. Мұның екі себебі бар: Біріншіден, ол уақыт пен рухани әлемдер арасында айқын байланыс орнатады, өмірбаяндарды түсінікті және таныс әлемге орналастырады немесе, керісінше, уақыт әлеміндегі кереметтердің болуын растайды. 587 жылы Григорий "Шейіттердің даңқы туралы кітап" (Liber in gloria martyrum) жазуды бастады, ол "римдік қуғын-сүргін кезінде Галлиядағы шейіттер жасаған кереметтер туралы" баяндайды. Бірақ ол сондай-ақ бір Теодордың оқиғасын айтады, ол Үндістанға қажылық сапармен барып, елші Томастың денесі алғаш рет жерленген және кереметтер орын алған үлкен монастырьдің бар екенін хабарлады.

Қатыгездікпен күресу

Григорийдің осы кітабын жазудағы негізгі мақсаты – "қасиеттілердің жұмаққа лайықты өрлеуіне себеп болған құлшыныспен басқаларды да ынталандыру" еді, бірақ бұл оның жалғыз мақсаты емес еді. Ол, әрине, тыңдаушыларының барлығының осындай құлшынысқа ие болып, әулиелер сияқты Құдайдың күшінің өзі арқылы ағып жатқанын көретінін күткен жоқ. Рим шіркеуіне ғана емес, сонымен қатар Галлиядағы жергілікті шіркеулер мен соборларға да діни сенімді нығайтудың қосымша деңгейін құруға тырысқанда, оның ойындағы маңызды мәселелер тұрды. Оның басқа кітаптарымен бірге (әсіресе, "Имандылардың даңқы", "Шейіттердің даңқы" және "Аққала Мартиннің өмірі") жалпы христиандық тәжірибеге қарағанда жергілікті тәжірибеге көбірек назар аударылды. Осы еңбектің ішінде кереметтерді, әулиелерді және олардың қабірлерін жергілікті аймақтардың әртүрлілігімен байланыстыратын әңгімелер мен оқиғалар бар. Бұл оның тыңдаушыларына жергілікті қасиетті орындар туралы көбірек білім беруге, олардың жанындағы Құдайдың істерінің куәсі болуға мүмкіндік берді, соның арқасында олардың сеніміне деген байланысы мен түсінігі арта түсті. Оның агиографияларында дінге қарсылыққа шабуылдар да кездеседі; Ариандық – Еуропадағы дінге қарсылықтың жалпы бейнесі ретінде ұсынылып, қатты сынға ұшырайды. Көбінесе, дінге қарсылықтың кемшіліктерін ашып көрсететін көріністер (Шейіттердің даңқы, 79, 80) от пен жану бейнелеріне баса назар аударады, ал католиктер Құдайдың қорғауымен дұрыс екендігі дәлелденеді. Бұл Григорий үшін өте маңызды болды, өйткені ол маңызды Тур қаласының епископы болып қызмет етті, онда епископтық билікті бекіту үшін және франк шіркеуінің аясында қауыммен байланыс орнату үшін Аққала Мартинге табыну кеңінен қолданылды. Григорийдің агиографиясы осы процестің маңызды бөлігі болды. Дегенмен, мұны әулиелердің өмірінен жеңіспен шыққан епископтардың билікке таласуы ретінде қарастырмау керек, керісінше, олардың қауымы мен шіркеудің игілігі үшін доктринаға үстемдік ету және құлшылық етуді бақылауға жасаған тытыр жолы ретінде қарастыру керек.

Gregory's avowed aim in writing this book was to "fire others with that enthusiasm by which the saints deservedly climbed to heaven", though this was not his sole purpose, and he most surely did not expect his entire audience to show promise of such piety as to witness the power of God flowing through them in the way that it did for the fathers. More immediate concerns were at the forefront of his mind as he sought to create a further layer of religious commitment, not only to the Church at Rome, but also to local churches and cathedrals throughout Gaul. Along with his other books (notably the Glory of the Confessors, the Glory of the Martyrs, and the Life of St. Martin), meticulous attention is paid to the local as opposed to the universal Christian experience. Within these grandiloquent lives are tales and anecdotes which tie miracles, saints, and their relics to a great diversity of local areas, furnishing his audience with greater knowledge of their local shrine, and providing them with evidence of the work of God in their immediate vicinity, thus greatly expanding their connection with and understanding of their faith. Attacks on heresy also appear throughout his hagiographies; Arianism is taken to be the common face of heresy across Europe, exposed to great ridicule. Often, the scenes which expose the weaknesses of heresy (Glory of the Martyrs, 79, 80) focus on images of fire and burning, whilst the Catholics are proved right by the protection lavished on them by God. This was of great relevance to Gregory himself as he presided over the important see of Tours, where extensive use was made of the cult of St. Martin in establishing the authority of the bishopric with the congregation and in the context of the Frankish church. Gregory's hagiography was an essential component of this. However, this should not be seen as a selfish grab for power on behalf of the bishops who emerge so triumphantly from the Life of the Fathers, but rather as a bid for hegemony of doctrine and control over the practice of worship, which they believed to be in the best interests of their congregation and the wider church.

Григорийдің сенімін

Грегоридің ереске қарсы күрестегі ынтасының мысалы ретінде, Historia Francorum-да Грегоридің өзінің заманының ерестеріне қатысты ортодоксиялық екенін дәлелдеу мақсатындағы сенім туралы жарияланымы бар («оқырманым мен католик екенімде күмәнданбасын үшін, себебі олар солай»). Бұл құпиялық көптеген тіркестерден тұрады, олардың әрқайсысы нақты бір христиан ересін жоққа шығарады. Осылайша, Григоридің иман шарттары, керісінше, ерестердің дерлік толық тізімін ұсынады:

Шарапқа қатысты пікірлер

Грегоридің жазбалары шарап және жүзім бақтарына жиі сілтеме жасайды. Ол өз жазбаларында, шарапты оның Жаратушысына лайықты ризашылықпен ішкенде қолдануға болатынын, бірақ тек ләззат үшін ішкенде ол мәселе тудыратынын айтқан.

Басылымдар

Грегорий Турский епископы. Тарихтар кітабы X (ред. Бруно Круш және Вильгельм Левисон), MGH SRM I 1, Ганновер 1951
Ғажайыптар және шағын еңбектер (ред. Бруно Круш), MGH SRM I 2, Ганновер 1969, 211-294 (1885 жылғы басылымнан қайта басылған)

Екі тілді басылымдар

"The Books of Miracles and Other Opuscles" Жорж Флорен Грегоар Тур епископының (ред. және ауд. Леонард Бордье), 1-том, Париж 1857 ж. "Он кітап тарихы". 1-2 том. (ред. және ауд. Вильгельм Гизебрехт және Рудольф Бухнер), Дармштадт 1955–1956 жж.

Екіншілік көздер

Бьянки, Данте, Грегорио Ди Турс және Паоло Диаконо еңбектері, Aevum, XXXV жыл, 1/2 том (1961), 150-166 беттер. Бонне, Макс, Грегор де Турдың латын тілі, Париж: Librairie Hachette, 1890. Браун, Питер, Әулиелер культі, Лондон, 1981. Буцманн, Ханс, Грегор фон Турс тарихының Вольфенбюттель фрагменттері, Scriptorium, XX/1 (1966), 31-40 беттер. Кейрс, Валери Энн, Эвагрий Схоластик және Грегорий Турс: Әдеби салыстыру, жарияланбаған PhD диссертациясы, Калифорния университеті, Беркли, 1976. Камерон, Аверил, "Грегорий Турстің византиялық көздері", The Journal of Theological Studies, Жаңа серия, XXVI том, 2 нөмір (1975 жылғы қазан), 421-426 беттер. Чода, Камил, "Тарихшының заңдылығының интеллектуалдық көздері: Грегорий Турс мысалы", Classica Cracoviensia, XVIII том (2015), 111-124 беттер. Чода, Камил, "Грегорий Турстің тарихындағы діни өзгешелік", Classica Cracoviensia, XVII том (2014), 5-19 беттер. Куццолин, Пьерлуиджи, Грегорий Турстың латынындағы жазу мен фонетика арасындағы қатынас туралы ескертулер, XI Халықаралық Латын және Кеш Латын тілі конгресі (Овьедо, 2014 жылғы 1 қыркүйек), Гарсия Лиал, Альфонсо, Прието Энтриалго, Клара Елена (ред.), Хилдесхайм-Цюрих: Olms Weidmann, 2017, 193-206 беттер. Дейли, Э.Т., Патшайымдар, үйленшік әйелдер, қалыңдықтар: Грегорий Турс және Меровинг элитасының әйелдері, Лейден: Brill, 2015. Дим, Альбрехт, "Грегорийдің шахмат тақтасы: ерте ортағасырлық Галлиядағы монастырьлық қақтығыстар мен бәсекелестік", Compétition et sacré au haut Moyen Âge: entre médiation et exclusion, Филипп Депрекс, Франсуа Бугард және Режин Ле Ян (ред.), Brepols, Turnhout, 2015, 165-191 беттер. Эрсой, Толга, "Грегориус Туроненсистің "Decem Libri Historiarum" атты еңбегіндегі гундар және авандар туралы жазбалардың бағалануы", Бозқырын Оғлы: Ахмет Ташағылға арналған еңбектер, ред. Туғба Эрай Бибер, Стамбул, 2019, 115-122 беттер. Гётц, Ханс Вернер, "Грегоир де Турс: (комментарий) а тыл персюю ане «коопэтиция»?", Coopétition: Rivaliser, coopérer dans les sociétés du haut Moyen Âge (500-1100) (Жоғарғы Орта ғасыр, 31), Режин Ле Ян, Женевиева Бюрер Тьерри және Стефано Гаспарри (ред.), Turnhout: Brepols Publishers, 2018, 49-60 беттер. Гоффарт, Уолтер, "Грегорий Турстің тарихындағы шетелдіктер", Florilegium, IV том, 1 нөмір (1982), 80-89 беттер. Гоффарт, Уолтер, Барбария тарихының баяндаушылары (550-800 ж.б.д.): Джорданс, Грегорий Турс, Беда және Диак Пол, Принстон, 1988. Хейлстоун, Кэтрин Роуз, Грегорий Турстың санасы мен еңбектеріндегі қорқыныш, жарияланбаған PhD диссертациясы, Йорк университеті, 2020. Хайнцельманн, Мартин, Грегорий Турс: VI ғасырдағы тарих және қоғам, Кристофер Кэрролл аудармасы, Кембридж, 2001. Джеймс, Э., Франктер, Оксфорд, 1988. Кайзер, Рейнхольд, Рим мұрасы және Меровингер патшалығы, Мюнхен, 2004 (Enzyklopädie deutscher Geschichte 26). Кили, А., "Грегорий Турстің "Тарихындағы" ариандар мен яһудилер", Journal of Medieval History, XXIII/2 том (1997), 103-115 беттер. Лозеби, С.Т., "Марсель және Пиренн тезисі, I: Грегорий Турс, Меровинг патшалары және "үлкен порт"", The Sixth Century. Өндіріс, тарату және сұраныс, Ричард Ходжес және Уильям Боуден (ред.), Brill Academic Publishers, Лейден, 1998, 203-229 беттер. Лозеби, С.Т., "Грегорийдің қалалары: алтыншы ғасырдағы Галлиядағы қалалық функциялар", Франктар мен Аламанниде меровинг кезеңінде: этнографиялық перспектива, Иэн Н. Вуд (ред.), Boydell & Brewer Ltd, Woodbridge, 1998, 239-270 беттер. МакШеффри, Шаннон, Франктар тарихы, Хармондсворт, 1974. Митчелл, Кэтлин; Вуд, Иан (ред.), Грегорий Турстің әлемі, Лейден, 2002. Мурхед, Джон, "Грегорий Турс Арий патшалықтары туралы", Studi medievali, XXXVI жыл, 2 том (1995), 903-915 беттер. Мюррей, А.С. (ред.), Грегорий Турске арналған анықтамалық, Лейден, 2016. Ни, Жизель де, Көп терезелі мұнарадан көріністер: Грегорий Турс еңбектеріндегі қиял зерттеулері, Амстердам, Rodopi, 1987. Серра, Антонио, "Грегорио ди Турстың өнерлі өнері. Алдын ала зерттеулер", Invigilata Lucernis 32 (2010), 157-175 беттер. Ван Дам, Реймонд, Әулиелер және олардың ғажайыптары көне Галлияда, Принстон, 1993. Виейяр Троекурофф, Мэй, Грегорий Турс еңбектеріне сүйенген Галлияның діни ескерткіштері, Париж: H. Champion, 1976. Вогюэ, Адальбер де, "Грегорий Ұлы, Грегорий Турстың оқушысы?", Analecta Bollandiana, XCIV том, 3-4 нөмір (1976), 225-233 беттер. Вагнер, Норберт, "Geirom studdo (Vsp. 21,4) және Грегор фон Турс", Zeitschrift für deutsche Altertum und deutsche Literatur, 114 том, 2 нөмір (1985 жылғы екінші тоқсан), 89-91 беттер. Вуд, Иан Н., Грегорий Турс, Бангор (Ұлыбритания), 1994. Вуд, Иан Н., Меровинг патшалықтары 450-751, Лондон, 1994. Вуд, Иан Н., "Грегорий Турстың құпия тарихы", Revue belge de Philologie et d'Histoire, LXXII/2 (1993), 253-270 беттер.

Bianchi, Dante, Da Gregorio Di Tours a Paolo Diacono, Aevum, Anno XXXV, Fasc. 1/2 (1961), pp. 150 166. Bonnet, Max, Le Latin de Grégoire de Tours, Paris: Librairie Hachette, 1890. Brown, Peter, The Cult of the Saints, London 1981. Butzmann, Hans, Die Wolfenbütteler Fragmente der Historien des Gregor von Tours, Scriptorium, XX/1 (Année 1966), pp. 31 40
Caires, Valerie Anne, Evagrius Scholasticus and Gregory of Tours: A Literary Comparison, Unpublished PhD thesis, University of California, Berkeley, 1976. Cameron, Averil, "The Byzantine Sources of Gregory of Tours", The Journal of Theological Studies, New Series, Vol. XXVI, No. 2 (October 1975), pp. 421 426. Choda, Kamil, "Intellectual Sources of Historian's Legitimization The Case of Gregory of Tours", Classica Cracoviensia, Vol. XVIII (2015), pp. 111 124. Choda, Kamil, "The Religious Other in the Histories of Gregory of Tours", Classica Cracoviensia, Vol. XVII (2014), pp. 5 19. Cuzzolin, Pierluigi, Osservazioni sul rapporto tra grafia e fonetica nel latino di Gregorio di Tours, XI Congreso International sobre el Latín Vulgar y Tardío (Oviedo, 1 5 de septiembre de 2014), eds. García Leal, Alfonso, Prieto Entrialgo, Clara Elena, Hildesheim Zürich Olms Weidmann, 2017, p. 193 206. Dailey, E. T., Queens, Consorts, Concubines: Gregory of Tours and Women of the Merovingian Elite, Leiden, Brill, 2015. Diem, Albrecht, "Gregory's Chess Board: Monastic Conflict and Competition in Early Medieval Gaul", in Compétition et sacré au haut Moyen Âge: entre médiation et exclusion, Philippe Depreux, François Bougard and Régine Le Jan (eds. ), Brepols, Turnhout 2015, pp. 165–191. Ersoy, Tolga, "Gregorius Turonensis'in 'Decem Libri Historiarum' Adlı Yapıtında Hunlara ve Avarlara Dair Kayıtların Değerlendirilmesi", Bozkırın Oğlu: Ahmet Taşağıl'a Armağan, ed. Tuğba Eray Biber, İstanbul, 2019, pp. 115 122. Goetz, Hans Werner, "Grégoire de Tours: (comment) a t il perçu une «coopétition»? ", Coopétition: Rivaliser, coopérer dans les sociétés du haut Moyen Âge (500 1100) (Haut Moyen Âge, 31), eds. Régine Le Jan, Geneviève Bührer Thierry, and Stefano Gasparri, Turnhout: Brepols Publishers, 2018, pp. 49 60. Goffart, Walter, "Foreigners in the Histories of Gregory of Tours", Florilegium, Vol. IV, No. 1 (1982), 80 89. Goffart, Walter, The Narrators of Barbarian History (A. D. 550–800): Jordanes, Gregory of Tours, Bede and Paul the Deacon, Princeton 1988. Hailstone, Catherine Rose, Fear in the Mind and Works of Gregory of Tours, Unpublished PhD thesis, University of York, 2020. Heinzelmann, Martin, Gregory of Tours: History and Society in the Sixth Century, trans. Christopher Carroll, Cambridge 2001. James, E.,The Franks, Oxford 1988. Kaiser, Reinhold, Das römische Erbe und das Merowingerreich, München 2004 (Enzyklopädie deutscher Geschichte 26). Keely, A., "Arians and Jews in the "Histories" of Gregory of Tours", Journal of Medieval History, Vol. XXIII/2 (1997), pp. 103 115. Loseby, S. T., "Marseille and the Pirenne thesis, I: Gregory of Tours, the Merovingian kings and 'un grand port'" in The Sixth Century. Production, Distribution and Demand, edited by Richard Hodges and William Bowden, pp. 203–229, Brill Academic Publishers, Leiden 1998. Loseby, S. T., "Gregory's cities: urban functions in sixth century Gaul", in Franks and Alamanni in the Merovingian period: an Ethnographic Perspective, edited by Ian N. Wood, Boydell & Brewer Ltd, Woodbridge 1998, pp. 239–270. McSheffrey, Shannon, The History of the Franks, Harmondsworth 1974. Mitchell. Kathleen; Wood. Ian (eds. ), The World of Gregory of Tours, Leiden 2002. Moorhead, John, "Gregory of Tours on the Arian kingdoms", Studi medievali, Anno XXXVI, Fasc. 2 (1995), pp. 903 915. Murray, A. C. (ed. ), A Companion to Gregory of Tours, Leiden 2016. Nie, Giselle de, Views from a Many Windowed Tower: Studies of Imagination in the Works of Gregory of Tours, Amsterdam, Rodopi, 1987. Serra, Antonio, "L'ingenium artis di Gregorio di Tours. Preliminari d'indagine", Invigilata Lucernis 32 (2010), pp. 157–175. Van Dam, Raymond, Saints and their miracles in late antique Gaul, Princeton 1993. Vieillard Troiekouroff, May, Les monuments religieux de la Gaule d'après les oeuvres de Grégoire de Tours, Paris: H. Champion, 1976
Vogüé, Adalbert de, "Grégoire le Grand, lecteur de Grégoire de Tours? ", Analecta Bollandiana, Vol. XCIV, Issue 3 4 (1976), pp. 225 233. Wagner, Norbert, "Geirom studdo (Vsp. 21,4) und Gregor von Tours", Zeitschrift für deutsches Altertum und deutsche Literatur, 114. Bd., H. 2 (2nd Quarter, 1985), pp. 89 91. Wood, Ian N., Gregory of Tours, Bangor (GB) 1994. Wood, Ian N., The Merovingian kingdoms 450 751, London 1994. Wood, Ian N. "The secret histories of Gregory of Tours", Revue belge de Philologie et d'Histoire, LXXII/2 (Année 1993), pp. 253 270.