Сульпиций Север: Өмірбаяны мен шығармалары

Кіріспе

363 – 425 жылдар аралығында өмір сүрген христиан жазушысы, тарихшы және Аквитания тумасы.

Сульпиций Север (/sʌlˈpɪʃiəs ˈsevərəs/; шамамен 363 – 425) – қазіргі Франциядағы Аквитанияда туған христиан жазушысы және тарихшы. Ол қасиетті тарих хроникасымен, сондай-ақ Турлық Әулие Мартиннің өмірбаянымен танымал. Ол Шығыс православие шіркеуінде Әулие ретінде құрметтеледі.

Өмір

Северийдің өмірі туралы бізге белгілі нәрсенің көп бөлігі оның өзінің жазбаларындағы кейбір сілтемелер, досы Нола епискобы Паулиннің хаттары және тарихшы Геннадий Массилияның қысқаша өмірбаяны арқылы білеміз. Аквитанияда мәртебелі ата-аналардан дүниеге келген Северий, тамаша білім алу мүмкіндігіне ие болды. Ол өз заманының және латын әдебиеті мен ғылымының орталығы болған елінің мәдениетімен сіңіп өтті. Ол Бурдигалада (қазіргі Бордо) құқықтануды оқыды және шешен заңгер ретінде танымал болды; оның рим құқығына қатысты білімі жазбаларының кейбір бөлімдерінде көрінеді. Ол бай консулдық отбасының қызына үйленді, бірақ ол баласыз, жас кезінде қайтыс болды. Осы кезде Северий Тур епискобы Әулие Мартиннің күшті ықпалына түсті, ол оны байлығын христиан кедейлеріне арнауға және өз күштерін игі амалдар мен Құдайды терең ойлауға жұмсауға шақырды. Бұл таңдауы әкесінің наразылығын тудырды, бірақ анасы оны осы шешімінде қолдады. Досы Паулиннің сөздерімен айтқанда, ол әкесімен байланысын үзді, Мәсіхтің жолын ұстанды және «балықшылардың» үйретімдерін өзінің «Туллиандық білімінен» жоғары қойды. Оның дін қызметкері ретінде тағайындалғанын Геннадий куәландырды, бірақ оның діни қызметі туралы ешқандай мәлімет бізге жеткен жоқ. Ол қарт жасында пелагиандыққа бет бұрған деген аңыз бар, бірақ кейін өкініп, өзіне ұзақ және ауыр жаза тартты. Оның уақытының көп бөлігі Тулуза маңында өтті, ал оның әдеби еңбектері христиан дінінің мүддесі үшін жасалды. Көп жағынан, Северий, ғалым және шешен, әлемнің жолдарын жақсы білетін және Мартин, қатал Паннон епискобы, монастырь өмірінің жақтасы, көреген және кереметтер жасаушы екі адамнан да өзгеше болуы мүмкін емес. Дегенмен, қатал қасиеттінің руы жылтыратылған ғалымның руын бағындырды, ал Северийдің еңбектері маңызды, өйткені олар Галияның ең көрнекті дін қызметкері Мартиннің идеяларын, ықпалын және ұмтылыстарын көрсетеді.

Almost all that we know of Severus' life comes from a few allusions in his own writings, some passages in the letters of his friend Paulinus, bishop of Nola, and a short biography by the historian Gennadius of Massilia. Born of noble parents in Aquitaine, Severus enjoyed excellent educational advantages. He was imbued with the culture of his time and of his country, a centre of Latin letters and learning. He studied jurisprudence in Burdigala (Modern Bordeaux) and was renowned as an eloquent lawyer; his knowledge of Roman law is reflected in parts of his writings. He married the daughter of a wealthy consular family, who died young, leaving him no children. At this time Severus came under the powerful influence of Saint Martin, bishop of Tours, by whom he was led to devote his wealth to the Christian poor, and his own powers to a life of good works and the contemplative vision of God. This choice incurred his father's displeasure, but he was encouraged in his determination by his mother in law. To use the words of his friend Paulinus, he broke with his father, followed Christ, and set the teachings of the "fishermen" far above all his "Tullian learning." His ordination as a priest is vouched for by Gennadius, but no details of his priestly activity have reached us. He is said to have been led away in his old age by Pelagianism, but to have repented and inflicted long enduring penance on himself. His time was passed chiefly in the neighbourhood of Toulouse, and such literary efforts as he indulged in were made in the interests of Christianity. In many respects no two men could be more unlike than Severus, the scholar and orator, well versed in the ways of the world, and Martin, the rough Pannonian bishop, champion of the monastic life, seer and worker of miracles. Yet the spirit of the rugged saint subdued that of the polished scholar, and the works of Severus are important because they reflect the ideas, influence and aspirations of Martin, the foremost ecclesiastic of Gaul.

Жылнама

Северийдің басты еңбегі — Хроника (Chronica, Chronicorum Libri duo немесе Historia sacra, шамамен 403 ж.), әлемнің бастауынан бастап өзінің заманына дейінгі қасиетті тарихтың шолуы, Евангелия мен Апостолдар ісіндегі оқиғаларды қалдырып, «оның қысқаша еңбегінің түрі осы оқиғаларға тиіс құрметті кемсітпеуі үшін». Бұл Присциллианшылдық тарихы үшін маңызды бастау көзі және Ариандық дауға қатысты маңызды ақпараттарды қамтиды. Кітап оқулық ретінде қолданылған, және Флаций Ильрикус 1556 жылы editio princeps жариялағаннан кейін шамамен бір жарым ғасыр бойы Еуропа мектептерінде осылай қолданылып келді. Северий кітабының кімге арналғанын нақты көрсетпейді. Ол өзінің еңбегін Киелі кітаптағы нақты оқиғалардың орнына қоюға ниеттенбеді. Оның айтуынша, «дүниелік тарихшылар» оқиғалардың мерзімін, байланысын түсіндіру үшін, қасиетті дереккөздерді толықтыру үшін, білімсіздерді оқытуға және білімділерді «сендіруге» пайда болған. «Білімсіздер» — христиандардың көпшілігі, ал білімділер — грек немесе латын тіліндегі қасиетті мәтіндердің тілі ұнамайтын білімді христиандар мен басқа діндердің өкілдері. Тарихи құрылымынан Северий өзімен бірдей мәдени деңгейдегі оқырмандарды еске алатыны көрінеді. Ол қасиетті тарихты Саллуст пен Тацитті жақсы көретіндер бағалайтын және ұнататын формада ұсынуға тырысты. Стилі түсінікті, дерлік классикалық. Еңбегінің көне латын жазушыларының еңбектерімен салыстырылуын қамтамасыз ету үшін Северий өз заманындағы еретиктер мен ортодокстар қолданған қасиетті тарихты түсіндірудің аллегориялық тәсілін елемеді. Өзінен бұрынғы кезең туралы авторитет ретінде Северий кепілдік бермейді және басқа дереккөздер арқасында жеткен тарихи жазбаларды сирек түзетуге немесе толықтыруға тырысады. Якоб Бернейс Иерусалимнің Тит басшылығымен қирауы туралы баяндамасын Тациттің «Тарихтарында» келтірілген, бірақ жоғалған бөліктеріне негіздегенін болжайды. Мақкейлерден бастап яһудилермен байланысқа түскен жұрттар туралы айтқан сөздерінде Северий маңызды мәселелерді ашады. Северийдің еңбегінің нағыз қызығушылығы, біріншіден, оның өз заманының тарихына байланысты кездейсоқ көріністерінде, екіншіден, Испания мен Галлияның шіркеулерін бұзған және құлдыратқан Присциллиандық ересі туралы сақталған ақпаратта жатыр, бұл Аквитанияға ерекше әсер етті. Северийдің көрсеткен жанашырлығы толығымен Сент-Мартинге тән. Епископ империяның батыс бөлігінің көп бөлігін бірнеше жыл басқарған, бірақ Италияны жаулап алмаған Максимға қарсы тұрды. Ол оны бұрынғы патшаларды құлатуда және шіркеумен қарым-қатынаста болғандығы үшін айыптады. Северий билеушілердің қылмыстары мен ақымақтығына, олардың қатыгездігіне баса назар аудару мүмкіндігін жібермейді, бірақ ол бірде билеушілердің қатыгездігіне қарамастан, дін қызметкерлері одан да қатыгез болуы мүмкін екенін мәлімдейді. Бұл соңғы мәлімдеме Максимге тыныштық бермеген епископтарға қатысты, ол Присциллиан мен оның ізбасарларының қанымен қолын ластағанға дейін. Мартин де Галлия епископтары мен дін қызметкерлерінің дүниеқоңыздығы мен ашкөздігін айыптады. Осыған байланысты Северий Ханаан жерін руларға бөлу туралы баяндағанда, дін қызметкерлерінің назарын ерекше аударып, Леуі руына жердің бір бөлігі берілмегенін, олардың Құдайға қызмет етуіне кедергі келтірмеу үшін ескертеді. «Біздің дін қызметкерлеріміз бұл сабақты ұмытып қана қоймай, оны білмейтіндей көрінеді, біздің заманымызда олардың жанына ашкөздік ісіктей жабысқан». Мұнда біз батыста монахтыққа жақсы адамдарды жеңіп алуға әкелген жағдайларды көреміз, бірақ Северий сияқты жалғыздық өмірін ұстанушының куәлігі асыра айтылуы мүмкін. Северий сонымен қатар Присциллиандыққа қатысты Сент-Мартиннің әрекеттерін толық қолдады. Бұл құпия батыс тармағы гностицизмнің ерекшелігі болмады, бірақ ол зұлым ілім үшін жазалауды енгізуге қарсы тұрды және Галлиядағы көптеген епископтармен, олардың қателескен бауырларын жазалау үшін Максимге көмек сұрағандармен қарым-қатынасты үзіп қойды. Осыған байланысты 359 жылы Римини кеңесінде Северийдің берген есебі ерекше маңызға ие, онда жиналысқа қатысқан епископтардың жол және басқа да шығындарды өтеу үшін император қазынасынан ақша алуға құқылы еместігі туралы мәселе көтерілді. Северий британдық және галлиялық епископтардың әрекетін мақұлдады, олар императорға қарыз болуды арсыздық деп санады. Оның шіркеу туралы идеалы оның мемлекеттен бөлек және жоғары тұруын талап етті.

The chief work of Severus is the Chronicle (Chronica, Chronicorum Libri duo or Historia sacra, c. 403), a summary of sacred history from the beginning of the world to his own times, with the omission of the events recorded in the Gospels and the Acts, "lest the form of his brief work should detract from the honour due to those events". It is a source of primary importance for the history of Priscillianism and contains considerable information respecting the Arian controversy. The book was a textbook, and was used as such in the schools of Europe for about a century and a half after the editio princeps was published by Flacius Illyricus in 1556. Severus nowhere clearly points to the class of readers for whom his book is designed. He disclaims the intention of making his work a substitute for the actual narrative contained in the Bible. "Worldly historians" had been used by him, he says, to make clear the dates and the connexion of events and for supplementing the sacred sources, and with the intent at once to instruct the unlearned and to "convince" the learned. Probably the "unlearned" are the mass of Christians and the learned are the cultivated Christians and pagans alike, to whom the rude language of the sacred texts, whether in Greek or Latin, would be distasteful. The literary structure of the narrative shows that Severus had in his mind principally readers on the same level of culture with himself. He was anxious to show that sacred history might be presented in a form which lovers of Sallust and Tacitus could appreciate and enjoy. The style is lucid, almost classical. In order that his work might fairly stand beside that of the old Latin writers, Severus ignored the allegorical approach to interpreting sacred history that had been favoured by both heretics and the orthodox of his age. As an authority on the period prior to his own, Severus offers few guarantees and rarely corrects or supplements the historical record transmitted thanks to other sources. Jakob Bernays suggested that he based his narrative of the destruction of Jerusalem by Titus on the account given by Tacitus in his Histories, a portion of which has been lost. In his allusions to the Gentile rulers with whom the Jews came into contact from the time of the Maccabees onwards, Severus discloses some points which are not without importance. The real interest of Severus' work lies, first, in the incidental glimpses it affords all through of the history of his own time; next and more particularly, in the information he has preserved concerning the struggle over the Priscillianist heresy, which disorganised and degraded the churches of Spain and Gaul, and particularly affected Aquitaine. The sympathies here betrayed by Severus are wholly those of St. Martin. The bishop had withstood Maximus, who ruled for some years a large part of the western portion of the empire, though he never conquered Italy. He had reproached him with attacking and overthrowing his predecessors on the throne, and for his dealings with the church. Severus loses no opportunity for laying stress on the crimes and follies of rulers, and on their cruelty, though he once declares that, cruel as rulers could be, priests could be crueller still. This last statement has reference to the bishops who had left Maximus no peace till he had stained his hands with the blood of Priscillian and his followers. Martin, too, had denounced the worldliness and greed of the Gaulish bishops and clergy. Accordingly, we find that Severus, in narrating the division of Canaan among the tribes, calls the special attention of ecclesiastics to the fact that no portion of the land was assigned to the tribe of Levi, lest they should be hindered in their service of God. "Our clergy seem", he says, "not merely forgetful of the lesson, but ignorant of it, such a passion for possessions has in our days fastened like a pestilence on their souls." We here catch a glimpse of the circumstances which were winning over good men to monasticism in the West, though the evidence of an enthusiastic votary of the solitary life, such as Severus was, is probably not free from exaggeration. Severus also fully sympathised with the action of St. Martin touching Priscillianism. This mysterious Western offshoot of Gnosticism had no single feature about it which could soften the hostility of a character such as Martin's, but he resisted the introduction of secular punishment for evil doctrine, and withdrew from communion with those bishops in Gaul, a large majority, who invoked the aid of Maximus against their erring brethren. In this connection, the account given by Severus of the Council of Rimini in 359, where the question arose whether the bishops attending the assembly might lawfully receive money from the imperial treasury to recoup their travelling and other expenses, is notable. Severus evidently approved the action of the British and Gaulish bishops, who deemed it unbecoming that they should lie under pecuniary obligation to the emperor. His ideal of the church required that it should stand clear and above the state.

Мартиннің өмірі, диалогтары мен хаттары

Орта ғасырларда Севердің «Жан Мартин» өмірбаяны, сондай-ақ осы тақырыпқа қатысты әңгімелер мен хаттар кеңінен таралды. Бұл еңбектер сол ғажайып қасиеттінің орта ғасырлар бойы сақталған зор беделін қалыптастыруға үлкен үлес қосты. Кітап, толыққанды өмірбаяны емес, ғажайыптардың тізімі, толық сеніммен және қарапайым тілмен баяндалған. Ғажайып белгілер жасау қабілеті қасиеттілікке тура пропорционал деп есептеледі, ал Север оны тек қасиеттіліктің дәлелі ретінде бағалайды, оған тек әлемнен оқшаулану арқылы қол жеткізуге болады деп сендіреді. Бірінші әңгімесінде (Цицеронның көркем үлгілері) Север өзінің әңгімелесушісі (Постумиан) аузынан Мысырмен шектес шөлдердегі кешіккендер мен жалғыз өмір сүрушілердің өмірін әдемі түрде сипаттайды. Олардың ізгілігіне дәлел – олармен бірге өмір сүрген жабайы аңдардың өз еріктерімен оларға бағынуы. Бірақ Север монахтыққа түбегейлі қарсы болған жоқ. Сол әңгіме оның оның қауіптері мен кемшіліктеріне хабардар екенін көрсетеді. Екінші әңгіме Мартиннің өміріне үлкен қосымша болып табылады және «Жан Мартин» деген атпен белгілі еңбекке қарағанда, оның епископ ретіндегі өмірі мен көзқарастары туралы көбірек ақпарат береді. Екі әңгімеде де сол дәуірдің тұлғалары туралы қызықты деректер кездеседі. «Әңгімелер» 1, 6-7-тарауларында Оригеннің еңбектеріне байланысты Александриядағы пікір таластары туралы айқын суреттеме берілген. Севердің өзінің пікірі, сөзсіз, оның әңгімелесушісі Постумианның аузынан айтылған: «Мен таңғаламын, бір адам өзінен өте көп ерекшеленген, оның еңбектерінің мақұлданған бөлігінде апостолдардан кейін оған теңдес жоқ, ал оны кінәлаған бөлігінде ешкім одан артық жамандық жасаған жоқ». Мартиннің өлімі туралы үш хат (Эвсевийге, Аурелий диаконына, Бассулаға) Севердің шынайы еңбектерінің тізімін аяқтайды. Оның Құдайға деген махаббаты мен дүниеден бас тартуы туралы басқа хаттары (қарындасына) бізге жеткен жоқ.

More popular during the Middle Ages was Severus' Life of St. Martin, as were also the dialogues and letters which relate to the same subject. These works did much to establish the great reputation which that wonder working saint maintained throughout the Middle Ages. The book is not properly a biography, but a catalogue of miracles, told in all the simplicity of absolute belief. The power to work miraculous signs is assumed to be in direct proportion to holiness, and is by Severus valued merely as an evidence of holiness, which he is persuaded can only be attained through a life of isolation from the world. In the first of his Dialogues (fair models of Cicero), Severus puts into the mouth of an interlocutor (Posthumianus) a pleasing description of the life of coenobites and solitaries in the deserts bordering on Egypt. The main evidence of the virtue attained by them lies in the voluntary subjection to them of the savage beasts among which they lived. But Severus was no indiscriminating adherent of monasticism. The same dialogue shows him to be alive to its dangers and defects. The second dialogue is a large appendix to the Life of Martin, and really supplies more information of his life as bishop and of his views than the work which bears the title Vita S. Martini. The two dialogues occasionally make interesting references to personages of the epoch. In Dial. 1, cc. 6, 7, we have a vivid picture of the controversies which raged at Alexandria over the works of Origen. The judgement of Severus himself is no doubt that which he puts in the mouth of his interlocutor Posthumianus: "I am astonished that one and the same man could have so far differed from himself that in the approved portion of his works he has no equal since the apostles, while in that portion for which he is justly blamed it is proved that no man has committed more unseemly errors." Three Epistles on the death of Martin (ad Eusebium, ad Aurelium diaconum, ad Bassulam) complete the list of Severus' genuine works. Other letters (to his sister), on the love of God and the renunciation of the world, have not survived.

Жалған атрибуциялар

Жоғарыда аталған үш хаттан өзге, Северусқа тағы жеті хат жатқызылған. Кейбір сыншылар оларды жалған деп санайды, ал басқалары алғашқы екеуінің нақтылығын мойындайды, бұл дұрыс сияқты. Сонымен қатар, Сульпиций Север деп аталатын автордың "Дүниежүзілік хроникасы" осы өмірбаянының тақырыбымен байланысты емес; ол VI ғасырда Испанияда жазылған.