Екінші дүниежүзілік соғысындағы польша қарсыласы Ян Янковскинің тағдыры
Jan Stanisław Jankowski
Ян Янковский: Польшаның 2-ші дүйнə соғысындағы қарсылық қозғалысының қайраткері, үкіметтік делегат. НКВД-мен тұтқынға алынып, қаза болды. Тарихы мен өмірі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ян Станислав Янковский (6 мамыр 1882 – 13 наурыз 1953; соғыс лақаптары: Doktor, Jan, Klonowski, Sobolewski, Soból) – поляк саясаткері, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі поляк азаматтық қарсылығының маңызды қайраткері және Үкіметтік делегат (өлкелік). НКВД-мен қамауға алынып, "Он алтының ісі" бойынша сотталып, кеңестік түрмеде қаза болды.
Jan Stanisław Jankowski (6 May 1882 – 13 March 1953; noms de guerre Doktor, Jan, Klonowski, Sobolewski, Soból) was a Polish politician, an important figure in the Polish civil resistance during World War II and a Government Delegate at Home. Arrested by the NKVD, he was sentenced in the Trial of the Sixteen and murdered in a Soviet prison.
Өмір және мансап
Янковский Варшавадан 60 шақырым жердегі Ломжа губерниясының Красово-Велькие ауылында (қазіргі Висский Мазовецкий округінде) дүниеге келген. Жергілікті шляхта отбасында туып, ол Австрия-Мажарстанның Галисиясында білім алды. Жастық шағында саясатқа қатысты. Социалист ретінде 1906 жылы Ұлттық жұмысшылар одағының негізін қалаушылардың бірі болды. 1912 жылы ол Австрия-Мажарстанды қолдаған барлық саяси фракциялардың Галисиядағы конфедерациясына кірді. Бұл конфедерация Польшаны шамамен бір ғасырлық бөліністен кейін қайта біріктіріп, азат етуге қабілетті жалғыз мемлекет деп есептелді. 1915 жылы Ұлы соғыс басталғанда ол Польша легиондарына қосылды. 1918 жылы Польша тәуелсіздік алғаннан кейін де белсенді саясаткер болып қалды. 1920 жылы ол Ұлттық жұмысшылар партиясын (НПР) құрды, оны 1923 жылға дейін басқарды және 1933 жылға дейін төрағаның орынбасары болды. 1921 жылдан 1926 жылғы мамыр төңкерісіне дейін Польша үкіметінде еңбек және әлеуметтік саясат министрі болды. 1928 жылы Сеймге депутат болып сайланды және 1935 жылға дейін осы мәртебесін сақтап қалды. 1937 жылы Еңбек партиясына өтіп, оның жетекшілерінің бірі болды. 1939 жылғы Польша қорғаныс соғысынан кейін ол Польшада қалып, жаңа, астыртын жағдайда партиясын қайта құруға көмектесті. Польшаның құпия мемлекетінің негізі қаланғаннан кейін, 1941 жылы Янковский Үкімет өкілі кеңсесінің Еңбек және әлеуметтік қамқорлық директоры (де-факто министр) болды. 1943 жылғы ақпанда Ян Пикалькевичті Гестапо тұтқындағаннан кейін, Янковский оны Польшаның вице-премьерінің ресми шенімен Үкімет өкілі кеңсесінің басшысы ретінде алмастырды. 1944 жылдың 31 шілдесінде ол Варшава көтерілісін бастау туралы шешімді бекітті. Варшавадағы шайқас кезінде ол Армия Крайова штаб-пәтеріне жақын болды, бірақ Польшаның басқа аймақтарындағы Үкімет өкілі кеңсесінің көптеген бөлімдерімен байланысын үзіп қалды. Варшава немістерге берілгеннен кейін ол азаматтармен бірге қаладан шығып, ауылдық жерлерде жасырынып, өз міндеттерін атқаруын жалғастырды. 1945 жылғы наурызда НКВД-мен тұтқындалып, Мәскеуге жеткізілді, онда ол Польша билігінің 15 өкілімен бірге сотталды. Үш айлық қатыгездікпен сұраққа алу және азаптаудан кейін, оған нацистік Германиямен ынтымақтастық, саботаж, терроризм, нацистік Германиямен әскери одақ құруды жоспарлау, радиостанцияны иелену және тағы да басқа негіссіз айыптар тағылды. Ол сегіз жылға советтік түрмеге кесілді және 1953 жылдың 13 наурызында, жаза мерзімінің аяқталуына екі апта қалғанда қайтыс болды, мүмкін, өлтірілді. Оның денесі Клязьмадағы Владимир түрмесінде жерленген болуы мүмкін, бірақ оның қайда қайтыс болғаны және жерленген жері құпия болып сақталады. Варшава көтерілісінде көрсеткен қызметі үшін алған Virtuti Militari орденімен (5-дәреже) қатар, 1995 жылы Янковский өлімінен кейін Ақ бұрқут орденімен марапатталды.
Jankowski was born in the village of Krasowo Wielkie in Łomża Governorate (now in Wysokie Mazowieckie County), some 60 kilometres from Warsaw. Born to a family of local szlachta, he received an education in Austro Hungarian Galicia. Early in his youth he became involved in politics. As a Socialist, in 1906 he was among the co founders of the National Workers' Union. In 1912 he entered the KTSSN, a Galicia based confederation of all the political factions supporting Austria Hungary as the only state to be able to reunite and liberate Poland after roughly a century of partitions. In 1915, at the outbreak of the Great War, he joined the Polish Legions. After Poland regained her independence in 1918, he remained an active politician. In 1920 he co founded the National Workers' Party (NPR), which he headed until 1923 and of which he remained a deputy chairman until 1933. As the most prominent politician of the NPR, between 1921 and the May coup d'état of 1926 he was the minister of labour and social policies in the government of Poland. In 1928 he was elected a member of the Sejm, a seat he held until 1935. In 1937 he moved to the Labor Party and became one of its leaders. After the Polish Defensive War of 1939 he remained in Poland and helped in the reconstruction of his party in new, underground conditions. After the foundations for the Polish Secret State had been laid, in 1941 Jankowski became the Director of Labour and Social Care (a de facto minister) of the Government Delegate's Office at Home. After Jan Piekałkiewicz was arrested by the Gestapo in February 1943, Jankowski replaced him as the Government Delegate at Home, under the formal rank of the deputy Prime Minister of Poland. On 31 July 1944 he approved the decision to start the Warsaw Uprising. During the fighting in Warsaw, he remained close to the headquarters of the Armia Krajowa, but lost any contact with most of the cells of the Government Delegate's Office in other parts of Poland. After the capitulation of Warsaw to the Germans, he left the city along with civilians and managed to hide in the countryside, from where he continued his duties. In March 1945 he was arrested by the NKVD and taken to Moscow, where he was put on trial together with 15 other representatives of the Polish authorities. After three months of brutal interrogation and torture he was presented with the forged accusations of collaboration with Nazi Germany, sabotage, terrorism, planning a military alliance with Nazi Germany, owning a radio transmitter and several other trumped up charges. He was sentenced to eight years in a Soviet prison and died there, probably murdered there on March 13, 1953, two weeks before the end of his sentence. His body was probably buried in the prison in Vladimir on Klyazma, though the whereabouts of his death, as well as the place of his burial remain classified. In addition to the Virtuti Militari (5th class) he received for his service in the Warsaw Uprising, in 1995 Jankowski was posthumously awarded the Order of the White Eagle.