Кіріспе
Томас Грейдің 1751 жылғы поэмасы – «Ауылдық шіркеу қорытында жазылған елегия» Томас Грейдің 1750 жылы аяқталып, 1751 жылы алғаш рет жарияланған поэмасы. Поэманың пайда болуының тарихы белгісіз, бірақ ол 1742 жылы ақын Ричард Уэсттің қазасынан кейін Грейдің ойларынан шабыттанды. Алғашқыда «Ауылдық шіркеу ауласында жазылған шумақтар» деп аталған поэма, Грей Сток-Поджес шіркеуінің қасындағы Сент-Джайлз шіркеуіне жақын тұрғанда аяқталды. Ол досы Гораций Уолполге жіберілді, ол поэманы Лондонның әдеби ортасында танымал етті. Грей, ақырында, 1751 жылдың 15 ақпанында поэманың рұқсатсыз көшірмесін басып шығаруын болдырмау үшін жұмысын жариялауға мәжбүр болды. Поэма атауы бойынша елегия, бірақ формасы бойынша емес; ол заманауи одаларға ұқсас стильді қолданады, бірақ өлім және өлімнен кейінгі естелік туралы толғаныстарды қамтиды. Поэма естелік жақсы да, жаман да болуы мүмкін екенін көрсетеді, ал баяндаушы шіркеу қорытында жерленген қарапайым ауыл тұрғындарының өмірін ойлап, көңіл тыныштығы табады. Поэманың екі нұсқасы – «Шумақтар» және «Элегия» өлімге әртүрлі тұрғыдан қарастырады; біріншісінде өлімге қатысты стоик көзқарас бар, ал соңғы нұсқада баяндаушының өлімнен қорқуын басуға арналған эпитафия бар. «Элегия» тез танымал болды. Ол көптеген рет әртүрлі форматта басылып, көптеген тілдерге аударылды және Грейдің басқа поэзиясы құр қол қалғаннан кейін де сыншылар тарапынан мақтауға ие болды. Бірақ көптеген адамдар оның тілін және жалпылама ерекшеліктерін жоғары бағалағанмен, кейбіреулері соңында поэманың орталық бейнесін құрайтын қарапайым, кедей ауыл тұрғындарына көмектесетін сұрақтарды шешпегенін сезді.
Elegy Written in a Country Churchyard is a poem by Thomas Gray, completed in 1750 and first published in 1751. The poem's origins are unknown, but it was partly inspired by Gray's thoughts following the death of the poet Richard West in 1742. Originally titled Stanzas Wrote in a Country Church Yard, the poem was completed when Gray was living near the Church of St Giles, Stoke Poges. It was sent to his friend Horace Walpole, who popularised the poem among London literary circles. Gray was eventually forced to publish the work on 15 February 1751 in order to preempt a magazine publisher from printing an unlicensed copy of the poem. The poem is an elegy in name but not in form; it employs a style similar to that of contemporary odes, but it embodies a meditation on death, and remembrance after death. The poem argues that the remembrance can be good and bad, and the narrator finds comfort in pondering the lives of the obscure rustics buried in the churchyard. The two versions of the poem, Stanzas and Elegy, approach death differently; the first contains a stoic response to death, but the final version contains an epitaph which serves to repress the narrator's fear of dying. The Elegy quickly became popular. It was printed many times and in a variety of formats, translated into many languages, and praised by critics even after Gray's other poetry had fallen out of favour. But while many have continued to commend its language and universal aspects, some have felt that the ending is unconvincingfailing to resolve the questions raised by the poem in a way helpful to the obscure rustic poor who form its central image.
Өмірбаян
Грейдің өмірі жоғалту мен өліммен қоршалған еді, және ол білетін көптеген адамдар ауыр және жалғыз қайтыс болды. 1749 жылы Грейді стресске ұшыратып, бірнеше оқиға орын алды. 7 қарашада Грейдің тәтесі Мэри Антробус қайтыс болды; оның өлімі оның отбасын күйретті. Бірнеше күннен кейін оның балалық шағынан досы Хорас Уолполдың екі жол тонауының қолынан жарақаттанғаны туралы хабар оның күйін одан бетер ауыртады. Уолпол аман қалды және кейіннен оқиға туралы әзіл-қалжың айтса да, бұл оқиға Грейдің ғылыми еңбектерімен айналысу қабілетін бұзды. Бұл оқиғалар сол Рождестводағы көңіл-күйді төмендетті, ал Антробустың өлімі Грей отбасының санасында әрқашан жаңа болды. Соның салдары ретінде Грей көп уақытын өлім-жітім туралы ойлауға жұмсады. Өмірдің түрлі аспектілерін ойлана бастаған кезде ол классикалық әлемдегі тәртіп пен прогресс туралы көзқарасты өз өмірінің аспектілерімен біріктірді. Көктем жақындаған сайын Грей өзінің өмірі қайта туылмақ па, әлде ол өлген жағдайда оны еске алатын адам табыла ма деп ойлады. 1750 жылдың көктемінде Грейдің ойлары адамдардың беделі қалай сақталатыны туралы болды. Кейін Грей өзінің таныс ақыны Уэсттің өліміне байланысты 1742 жылы жазған бірнеше өлең жолдарын еске түсірді. Осы материалды пайдаланып, ол ойланып жүрген түрлі сұрақтарға жауап беретін өлең жаза бастады. 1750 жылы 3 маусымда Грей Стоук Погге көшіп барды, ал 12 маусымда ол "Ауылдық шіркеудің бақшасында жазылған Елегиясын" аяқтады. Ол бірден өлеңді Уолполға жіберген хатына енгізді: "Мен тіпті қаладағы қарапайым әңгімелердің де жаңалығын жоғалтып, өзінің ешқандай оқиғасын жаратпайтын жерде тұрамын, сондықтан меннен ешқандай ақталуды күтпейсіз, әсіресе сіздің білуіңізше, менің миымнан туған, сезімталдық туындыларын жасаумен байланысты барлық еңбек пен шектеулерге сіз ең аз доссыз. Мен бірнеше күн бойы Стоукта болдым (жаздың жақсы бөлігін өткіземін); және сіз бастауын көп бұрын көрген нәрсені аяқтадым. Мен оны дереу сізге жіберемін. Сіз оны аяғына дейін бір нәрсе ретінде қараңыз, менің көптеген жазбаларымда болмаған және бола бермейтін қасиет, бірақ осы хатты осыдан жоқ қылуға бекінім. Кітапшада ағаштан жасалған иллюстрациялар бар еді және Грейдің өтініші бойынша оған жатқызылмай басылып шығарылды. Содан кейін дереу Оуэн журналында Грейдің өлеңімен бірге басылды, бірақ көптеген қателер мен басқа да проблемалар болды. 20 ақпанда Уолполға жазған хатында Грей оның араласуы үшін және Оуэнге дейін поэманың сапалы нұсқасын жариялауға көмектескені үшін алғыс білдірді. Ол өте танымал болғандықтан, ол он екі рет қайта басылып, 1765 жылға дейін көптеген түрлі мерзімді басылымдарда, соның ішінде Грейдің алты өлеңі (1753), оның Одалары (1757) және Додслидің 1755 жылғы өлеңдер жинағының IV томында қайта жарияланды. 1768 жылғы қайта қаралып түзетілген нұсқасы кейін басылды.
blockquote|1=As I live in a place where even the ordinary tattle of the town arrives not till it is stale, and which produces no events of its own, you will not desire any excuse from me for writing so seldom, especially as of all people living I know you are the least a friend to letters spun out of one's own brains, with all the toil and constraint that accompanies sentimental productions. I have been here at Stoke a few days (where I shall continue good part of the summer); and having put an end to a thing, whose beginnings you have seen long ago. I immediately send it you. You will, I hope, look upon it in light of a thing with an end to it; a merit that most of my writing have wanted, and are like to want, but which this epistle I am determined shall not want. The pamphlet contained woodblock illustrations and was printed without attribution to Gray, at his request. Immediately after, Owen's magazine with Gray's poem was printed but contained multiple errors and other problems. In a 20 February letter to Walpole, Gray thanked him for intervening and helping to get a quality version of the poem published before Owen. It was so popular that it was reprinted twelve times and reproduced in many different periodicals until 1765, including in Gray's Six Poems (1753), in his Odes (1757), and in Volume IV of Dodsley's 1755 compilation of poetry. The revised version of 1768 was that later printed.
Құрамы
Поэма, ең болмаса, Грейдің 1742 жылы жазған өлеңдерінен туындаған. Уильям Мейсон "Соңғы естеліктерде" досы Грей және "Элегияның" шығу тегі туралы былай деп жазды: "Мен "Ауылдық шіркеу қорытындағы Элегия" осы уақытта жазыла бастағанын, тіпті аяқталғанын да сенемін [1742 жылдың тамызында]: бірақ қазіргі түріндегі қорытындысы кейінірек жазылғанын білемін; оның бастапқы күйі қандай болғанын поэма туралы жазбаларымда көрсетемін". Мейсонның пікірі – болжам ғана, бірақ ол Грейдің "Этон қолжазбасындағы" өлеңдерінің бірі, яғни Этон колледжіне тиесілі Грейдің қолмен жазылған өлеңдерінің көшірмесі, "Ауылдық шіркеу қорытында жазылған строфалар" деп аталатын 22 тармақты Элегияның алғашқы нұсқасы болғанын айтты. Көшірмеде көптеген идеялар бар еді, олар Элегияның кейінгі мазмұнын қалыптастыру үшін қайта өңделді және түзетілді. Кейінірек жазылған көшірме Грейдің ортақ оқулықтарына енгізілді, ал үшінші нұсқасы 1750 жылдың 18 желтоқсанында Томас Уортонға жіберілген хатта келтірілді. Уолполға жіберілген нұсқа кейіннен жоғалып кетті. Поэманың жазылуының екі мүмкін жолы бар. Біріншісі, Мейсонның тұжырымы бойынша, Этон көшірмесі Элегияның түпнұсқасы болып, өздігінен толық болған. Кейінгі сыншылар түпнұсқаның кейінгі нұсқадан толық болғанын айтты; Роджер Лонсдейл ерте нұсқаның пікірталас тудыратын тепе-теңдігі болғанын және кейінгі нұсқадан айқын болғанын дәлелдеді. Лонсдейл сондай-ақ ерте нұсқаның Вергилийдің "Георгикалары" мен Горацийдің "Эподтары" сияқты классикалық үлгілерге сәйкес келетінін айтты. Мейсонның сөзіне сенсек, поэманың алғашқы нұсқасы 1742 жылдың тамызында аяқталған, бірақ мұндай нақты мерзімді растайтын дәлелдер жеткіліксіз. Ол поэманың Уэсттің өліміне жауап ретінде жазылғанын айтты, бірақ Мейсонның мұндай ақпаратқа ие болғанын көрсететін ешқандай белгі жоқ. Керісінше, Уолпол Мейсонға былай деп жазды: "Менің ойымша, "Шіркеу қорытындағы" поэма Уэсттің өлімінен кем дегенде үш-төрт жыл кейін жазылған, менің жазбаларымнан көрінетіндей. Мен одан үш жылдан астам уақыт өткен соң өзінен он екі немесе одан да көп жол алғанымды есімде, және ол оны аяқтамайынша көп уақыт өтті". Екеуі келіспеушіліктерін шеше алмады, бірақ Уолпол, мүмкін, хат алмасуды сыпайы сақтау үшін мәселені мойындады. Алайда, Грейдің оқиғалардың баяны поэманың жазылуының екінші мүмкін жолын ұсынады: поэманың алғашқы жолдары 1746 жылы жазылған, және ол Уолполдың айтқаннан гөрі одан көп бөлігін жазған болуы мүмкін. Хаттар Уолполдың мерзімін растайды, өйткені Грейдің 1750 жылдың 12 маусымында Уолполға жазған хатында ол Уолполға поэмадан жылдар бұрын жолдар бергенін және олар 1745 жылдан кейін ғана қайтадан сөйлесе бастағанын айтты. Поэманы талқылаған жалғыз хат 1746 жылдың 11 қыркүйегінде Уортонға жіберілген, онда поэманың үстінде жұмыс жүргізіліп жатқаны айтылған.
Жанр
Поэма теокриттік элегияның классикалық жанрының дәстүрлі бөлігі емес, себебі ол жеке адамды жоқтамайды. "Элегия" терминінің қолданылуы өлеңнің *lacrimae rerum* концепциясына, яғни адам тағдырына қатысты алаңдаушылыққа байланысты. Поэмада элегияға тән көптеген стандартты элементтер жоқ: тілек, аза тұтушылар, гүлдер мен бақташылар. Бұл тақырып басқа элегиялардағыдай жоғалтуды баса көрсетпейді, ал оның табиғи ортасы тақырыбының маңызды бөлігі емес. Соңындағы "Эпитафия" арқылы поэманы ескерткіш өлең ретінде дәстүрге енгізуге болады, онда элегиялық жанрдың тақырыптық элементтері, әсіресе қайғыру бар. Бірақ, Джон Милтонның "Ликидасы" сияқты, жеке өлеңге қарағанда, бұл поэмада көптеген әшекейлік элементтер жоқ. Грейдің поэмасы табиғи, ал Милтонның поэмасы көбірек жасанды. Ағылшын пейзаждарын бейнелеу арқылы поэма Джон Дайердің "Гронгар төбесі" (1726) және оның ықпалымен туған топографиялық имитациялар дәстүріне жатады. Дегенмен, ол осы дәстүрден ақынның өліміне назар аудару арқылы ерекшеленеді. Поэманың көп бөлігі Грейдің өзінің өмірімен байланысты сұрақтарды қамтиды; поэма жазылған кезде ол басқалардың өлімімен бетпе-бет келді және өзінің өлімге ұшырауы мүмкіндігі туралы ойланды. Өмір мен өлім туралы жалпылама мәлімдемелер жасалса да, поэма Грейдің жеке сезімдеріне негізделген және өзіне эпитафия ретінде қызмет етеді. Осылайша, ол өз мұрасын ойлайтын ақындардың ежелгі поэзиялық дәстүріне жатады. Элегия ретінде поэма басқалардың, соның ішінде Уэсттің өліміне қайғыруға да қызмет етеді. Бірақ, Грейдің поэмасы зират ақындары мектебінің басқа өлеңдеріне ұқсас екенін айтуға болмайды; керісінше, Грей элегиялық дәстүрдегі басқа өлеңдерге тән қорқынышты еске түсіретін сипаттамадан аулақ болуға тырысты. Бұл оқиғаның баяндаушысының өлімге эмоционалдық жауап беруден қашып, риторикалық сұрақтарға сүйеніп, айналасындағы ортаның жетіспеушіліктерін талқылауымен күшейеді. Дегенмен, Роберт Блэрдің "Қабір" поэмасымен туыстық сезім соншалықты кең танылғандықтан, Грейдің "Элегиясы" 1761 және 1808 жылдар аралығында Блэр поэмасының бірнеше басылымдарына қосылды, содан кейін басқа да шығармалар да қосыла бастады. Бұл орындалу Грейдің жазған бірнеше одаларымен, сондай-ақ Джозеф Уортон мен Уильям Коллинздің одаларымен байланысты. Поэма бастапқы түрінен дамыған сайын, гораций стилінен гүйіп, милтон стиліне жақындады. Поэма "ағылшын" техникасы мен тіліне белсенді түрде сүйенді. ABAB ұйқас схемасы бар төрттік строфа ағылшын поэзиясында кең таралған және 16 ғасырда қолданылған. Грей қолданған кез келген шетелдік сөздер ағылшын сөздерімен және тіркестерімен біріктіріліп, оларға "ағылшын" сезімін берді. Грей бейімдеген көптеген шетелдік сөздерді бұрын Шекспир немесе Милтон қолданған, осылайша "ағылшын" дыбысын қамтамасыз етті, және ол элегиясының барлық бөлігінде бір буынды сөздерді баса көрсету арқылы рустикалық ағылшын дыбысын қосты.
Тақырыптар
Бұл өлең көптеген ертеректегі британдық өлеңдермен байланысты, олар өлім туралы ой жүгіртеді және оны таныс әрі бағындыруға тырысады, соның ішінде Джонатан Свифттің сатирикалық «Доктор Свифт өлімі туралы шумақтары». Дегенмен, Блэрдің «Қабір» (1743 ж.) сияқты «Қабір ақындары» деп аталатын басқа туындылармен салыстырғанда, Грейдің өлеңінде ондағы кең таралған бейнелерге көңіл аз бөлінеді. Ай, құстар мен ағаштар сипаттамасы олардағы қорқынышты сейілтеді, ал ол «қабір» сөзін қолданудан аулақ болып, оның орнына эвфемизмдерді пайдаланады. Элегияның екі нұсқасының арасындағы мәнер айырмашылығы байқалады: ертерек нұсқасы баяндаушының қарапайым халықпен бірігуіне баса назар аударса, кейінгі нұсқасы адамдардың танылғысы келетінінің табиғи екендігіне баса назар аударады. Кейінгі нұсқада баяндаушының өлімі туралы айтылады, ал ертерек нұсқасы өлім туралы христиандық жұбаныш ретінде қызмет етеді. Элегияның алғашқы нұсқасы Грейдің ағылшын тілінде жазған алғашқы өлеңдерінің бірі болып табылады, оның ішінде «Ричард Уэст өлімі туралы сонет», «Этон Одасы» және «Қиындыққа арналған Одасы» бар. Төрт туынды да Уэсттің өліміне байланысты Грейдің өмір мен өлім туралы ой-толғауларын қамтиды. Өлеңнің кейінгі нұсқасы өлімге қатысты стоикалық қанағатты сақтайды, себебі баяндаушы өлімді қабылдайды. Өлең Грейдің тікелей айтпау және тартымдылық танытпау стилін күшейтетін эпитафиямен аяқталады. Дегенмен, өлім толығымен демократиялық емес, себебі «егер жағдай оларды үлкен атаққа жеткеннен тыйса, жағдай оларды үлкен қылмыстар жасаудан да сақтады». Бірақ осы көлеңкелі қабірлерде ерекше қайғы бар: қарапайым ескерткіштегі жазулар, қаншалықты қарапайым болса да, барлық адамдардың сүйіспеншілікке және естелікке деген құштарлығын еске түсіреді. Көптеген ғалымдар, соның ішінде Лонсдейл, поэманың мәні ерекше оқиға немесе орынға тәуелді емес, өте жалпы деп санайды, бірақ Грейдің хаттары оның құрамында тарихи ықпал болғандығын көрсетеді. Атап айтқанда, Грейдің кедейлерге қатысты пікірталастарға қызығушылық танытқаны және ол жұмыс істейтін кедейлерді қолдауды, бірақ жұмыс істемейтіндерге немқұрайлы қарауды көздеген саяси жүйені қолдағаны мүмкін. Дегенмен, Грейдің хабары толық емес, себебі ол кедейлердің бұрынғы көтерілістері мен күресін елемеді. Поэма саясаттан аулақ болып, ауылдық және қалалық өмірдің психологиялық аспектілерін салыстыруға бағытталған. Ауылдық немесе қалалық өмірді таңдау туралы пікірталас Грейге өзінің өмірін қалай өткізу керектігі туралы сұрақтарды талқылауға мүмкіндік береді, бірақ поэманың қорытындысы осы пікірталасты шешпейді, себебі баяндаушы өлең арқылы өлгендерді сақтап қалуға болатынын дәлелдеумен бірге екі түрлі өмірді де үйлестіре алады. Грей кедейлердің еңбекқорлығын бағалағысы келген, бірақ олардың әлеуметтік жағдайын өзгертуге тырыспаған. Экономикалық әділетсіздік туралы мәлімдеме жасаудың орнына, Грей саяси көзқарастардың әртүрлілігін ескереді. Бұл поэманың көптеген жолдарындағы екіұштылықпен, мысалы, «кейбір Кромвель өз елінің қаны үшін кінәсіз» деген мәлімдемемен нығайтылады, оны Оливер Кромвельдің ағылшын азаматтық соғысы кезіндегі зорлық-зомбылық үшін кінәсіздігі немесе ауыл тұрғындарының кінәлі Кромвельмен салыстырылуы ретінде түсінуге болады. Поэманың басты хабары – «ағылшындық» идеясын және ағылшыл пасторальдық ауылды насихаттау. Алдыңғы нұсқада кейінгі нұсқаның көптеген ағылшынша ерекшеліктері жоқ, себебі Грей көптеген классикалық тұлғаларды ағылшын тұлғаларымен алмастырды: Катон кішісін Хэмпденмен, Таллиді Милтонмен, ал Юлий Цезарды Кромвельмен.
Ықпал
Элегия алғаш жарияланғалы тұра-ақ кең танымал болды және ХХ ғасырдың ортасына дейін ағылшын тіліндегі ең белгілі өлеңдердің бірі саналды, бірақ содан бері оның мәртебесі төмендеген болуы мүмкін. Ол түрлі әсер етті.
Поэтикалық параллельдер
Классикалық ортаны "ағылшын" деп таңдағанда Грей Англия мен ағылшын ауылдарын 18-ғасырдың екінші жартысында сипаттағысы келетін кейінгі ақындарға үлгі болды. Басқа еліктеулер, ашық сөздік параллельдерден аулақ болса да, туыстығын көрсету үшін ұқсас фонды таңдады. Бір сүйікті тақырыбы – Джон Лангхорнның "Понтефракт қамалының қираған жерлерінде жазылған" (1756), Эдвард Мурдың "Корнуоллдағы дворянның үйінің қираған жерлерінде жазылған элегия" (1756) және Джон Каннингхамның "Қираған үйінділердегі элегия" (1761) сияқты қираған жерлер арасындағы ой-толғаныс. Грейдің досы Уильям Мейсон өзінің VI Элегиясы (1787) үшін Уэльстің оңтүстігіндегі нақты шіркеуді таңдап, мәтінде ақынға сілтеме жасады. Ол сондай-ақ ақырғы жазбасында өлеңнің "күнгі көрініс ретінде көрінуі үшін және оны менің керемет Досымның Элегиясының қараңғы көрінісімен салыстыру үшін" жазылғандығын түсіндірді. Грейдің "Элегиясы" мен Оливер Голдсмиттің "Жалпы қала" шығармалары арасындағы туыстық танылды, бірақ соңғысы ауылдағы кедейлерге қатысты ашық саяси болды және батырлық дистихтерді қолданды, ал элегиялық ақындар айқас рифмалы төрттіктерді сақтады. Алғашында ол Грейдің өлеңімен және басқа да топографиялық шығармаларымен бірге әртүрлі басылымдарда жиналды, бірақ 1873 жылдан бастап тек элегия мен қаңырап қалған ауылды қамтитын бірқатар басылымдар пайда болды, кейде Голдсмиттің "Саяхатшысы" немесе басқа да жеке шығармалары кіреді. Сол кезде "Академия" журналының анонимді шолуында (1896 жылдың 12 желтоқсаны) "Грейдің "Элегиясы" мен Голдсмиттің "Жалпы қала" шығармалары бір ғасырлық жасампаздықтың екі адамдық өлеңі ретінде жарқырайды" деп мәлімделді. Элегияның 19 ғасырдағы әсері Романтик ақындардың Грейдің пікірлеріне қарсы пікір білдіруге тырысуына себеп болды. Мысалы, Перси Бише Шеллиге мектеп оқушысы кезінде "Элегияның" бір бөлігін латын тіліне аудару тапсырмасы берілген еді. Оның "Жазғы кешкі шіркеу, Лехлейд, Глостершир" метрикалық жағынан көбірек өнерлі және Грейдің айқас рифмалы төртбұрышын жұппен аяқтайтын алты жолды строфада жазылған. Шеллидің өлеңі тақырып пен тенденция жағынан Элегияның орнын еске салады, бірақ өлімде оны қорқыныштан азат ететін бір нәрсе бар деген тұжырымға келеді. Виктория дәуірінде Альфред Лорд Теннисон өзінің "In Memoriam" атты өлім туралы терең ойлануындағы Элегияның көптеген ерекшеліктерін қабылдады. Ол келер түнді белгілеу үшін "саңырау" идеясын қайта пайдаланып, рәсімдік, тіпті діни реттілік сипатын қалыптастырды. Мұнан кейін ақынның баяндаушысы өзінің қайтыс болған досының хаттарын қарап, Грейдің баяндаушысының қабір тақталарын оқып, өлгендермен байланысуын қайталайды. Роберт Браунинг "Ауылшаңдардың арасындағы махаббат" атты пасторальдық поэмасында да осындай жағдайға сүйенген. Грейден айырмашылығы, Браунинг әйел тұлғасын қосады және махаббаттан басқа ештеңе маңызды емес деп айтады. Грейдің өлеңін жаттап алған Томас Харди өзінің төртінші романының атауын, "Қысық толқындан алыс" деп, оның бір жолынан алған. Сонымен қатар, оның "Wessex Poems and Other Verses" (1898) шығармаларының көбіне зират тақырыбы берілген, олардың кейбіреулері Грейге ұқсас, ал ал маңдайшасында зират бейнеленген. Т. С. Элиоттың "Төрт квартетінің" кейбір бөліктері Элегиядан алынған болуы да мүмкін, дегенмен Элиот Грейдің сөздік сөзі, жалпы алғанда, 18-ғасырдағы поэтикалық сөздік сөзімен бірге, шектеуші және шектеулі деп санайды. Бірақ "Төрт квартет" бір-біріне ұқсас көріністерді қамтиды, ал Элиоттың ауылы Грейдің ауылына ұқсас. Төрт квартетте Грейдің тілінің эхосы көп; екі өлең де тис ағашын бейне ретінде пайдаланады және сол кездегі "твиттерлеу" сөзін қолданады. Элиоттың төрт өлеңінің әрқайсысында Грейдің өлеңімен параллельдер бар, бірақ "Little Gidding" Элегияның "көрсетілмеген нүкте" туралы ой жүгіртуіне өте қарыз. Өлеңдер арасындағы ұқсастықтардың ішінде ең күшті параллельді Грейдің "тыныштық" бейнесін Элиоттың қайта пайдаланғаны құрайды, бұл өлеңнің өлім мен қоғам туралы аргументтеріне маңызды бейне.
Аудармалар
Пародия кейде аударманың ерекше түрі ретінде қызмет етсе, кейбір аудармалар қонақ тіліндегі қазіргі поэтикалық стильге сәйкес келу үшін Элегияның пародиялық нұсқасын ұсыну арқылы мақтанышқа қайта оралды. Мұның бір мысалы – 1875 жылы латын ғалымы Джон Робертс жасаған француз тіліндегі классикалық имитация. Грейдің «Және барлық сұлулық, барлық байлық» деген қарапайым ағылшын тіліндегі сөзінің орнына ол Парнасскийді алмастырды: Tous les dons de Plutus, tous les dons de Cythère (Плут пен Цитерияның барлық сыйлықтары) және оны поэма бойына сақтады. Элегияның соңғы деректер базасында, оның ішінде жоғарыда аталған нұсқа, шамамен қырық тілде 260-тан астам аударма тіркелген. Олардың қатарында негізгі еуропалық тілдер, валлий, бретон және исланд сияқты кіші тілдер, сондай-ақ бірнеше азия тілдері де бар. Осылардың арқасында романтизм Еуропа әдебиеттеріне жеткізілді. Азияда олар дәстүрге байланысты жергілікті тәсілдерге балама болды және модернизмге жол ретінде танылды. Аудармаларды, әсіресе поэма жазылғаннан кейін көп ұзамай жасалғандарын зерттеу, мәтіннің кейбір қиындықтарын көрсетті. Оларға сөздердің ретінің екіұштылығы және кейбір тілдердің Грейдің өлеңнің бірінші строфасының соңғы жолындағы «Және әлемді қараңғылыққа және маған қалдырады» деген жекешелендіруді көрсететін кішірейтілген жолды қолдануға мүмкіндік бермеуі жатады. Бұл проблемалардың кейбіреулері аударма классикалық латын тіліне аударылғанда жоғалып кетті, бірақ олар Грейдің өзі латын тіліне аудармашыларының бірі Кристофер Анстимен хат алмасу барысында көтерген басқа да мәселелермен ауыстырылды. «Әр тілдің өзіндік идиомасы бар, тек сөздер мен тіркестер ғана емес, сонымен қатар әдет-ғұрыптары мен мінез-қалпы бар, оларды басқа ұлттың тілінде, әсіресе уақыт пен кеңістік жағынан алыс ұлттың тілінде шектеусіз және қиындықсыз бейнелеу мүмкін емес. Осыған ұқсас, қазіргі жағдайда, үйге шығу сағаты, готикалық шіркеу, оның ескерткіштері, аспаптары мен әнұрандары, Киелі кітаптардың мәтіндері және т.б. бар. Кейбір бейнелер бар, олар жалпы табиғаттан алынған және барлық жерде айқын болса да, латын өлеңінің айналымы мен дарынына жат көрінеді; кешке ұшатын қоңыз, менің ойымша, римдіктерге поэзия үшін тым қарапайым нәрсе болып көрінген болар еді». Ансти латынның Грей айтқандай өзгермейтіндігімен келіспеді және басқа латын аудармашылары әртүрлі шешімдер тапса да, әсіресе қоңғызды қосуға қатысты, осы сілтемелердің барлығын қосудың жолдарын табуда қиындық көрмеді. Ол Грейдің сол хаттағы ұсынысын да елемеді, ол өлеңінің бұрынғы жобаларындағы өзінің балама нұсқаларына сілтеме жасады: «Ағылшын әріптерін романшалауға бола ма? Вергилий Милтон сияқты жақсы, ал Цезарь Кромвель сияқты, бірақ кім Хэмпден болады?» Дегенмен, басқа латын аудармашылары, әсіресе Ұлыбританиядан тыс жерлерден келгендер, Грейдің ұсынған нұсқасын жақсырақ деп тапты. Тағы бір мәселе, бұрын айтылғандай, поэманың төртінші жолын қалай аудару керектігі болды. Грей Анстиге: «Бұл әлемді қараңғылыққа қалдырады және маған» – бұл жақсы ағылшын, бірақ латын тілінде мұндай тіркес жоқ, сондықтан сіздің оны тастауыңыз дұрыс болды деп санаймын». Шын мәнінде, Ансти тек сыйлы классикалық тарихы бар зеугма үлгісін қайта жасауды қалдырды, бірақ тек баяушының сахнаға кіруіне қатысты: et solus sub nocte relinqor (мен жалғыз түн астында қалдым). Ал басқа аудармашылар түпнұсқадағы сөздерді дәл аударудың тамаша тәсілдерін тапты. Ансти (және оның досы Уильям Хейвард Робертс) өздерінің Elegia Scripta in Coemeterio Rustico, Latine reddita (1762) еңбегінде жұмыс істеп жүрген жылы Роберт Ллойд Carmen Elegiacum деген атпен тағы бір латын нұсқасын жариялады. Кейін екеуі де Грейдің поэмаларының ирланд жинақтарына енгізілді, бұған қоса, Джон Данкомбтың «Кешкі ойлар» да кірді, бірақ 1775 жылы Дублин басылымында итальяндық көздерден аудармалар да жазылған. Олардың ішінде Джованни Костаның (1737-1816) тағы бір латын аудармасы және Аббат Кроччи мен Джузеппе Геннаридің (1721-1800) итальян тіліне екі аудармасы бар. Аудармаларды және имитацияларды біріктіру үрдісі 19-ғасырда да жалғасты. 1806 жылы екі тілде шыққан басылымда ағылшын тіліндегі түпнұсқаға бетінен-бет қарама-қарсы етіп, француз тіліндегі аударма қарапайым L. D. қолтаңбасымен басылып шықты. Алайда, кітаптың басым бөлігі төрт ағылшын пародиясынан құралған. Дункомбтың «Кешкі ойлары» өзінің пародиясы «Бархэм Даун лагеріндегі түнгі ойлар» арқылы басталды, ол Дункомбтың өлеңі сияқты, мас күйшілердің тыныштықты бұзуымен толы болды. Сондай-ақ, Джернингхемнің «Монастыры» және J. T. R-дың «Ғибадатханадағы түнгі ойлар» кірді, соңғысы Лондондағы адвокаттардың қоршалған ауданында өтеді. Мұндай имитациясыз көп тілді басылымдар да Ұлыбританияда да, шетелде де пайда болды. Грейдің ағылшын, француз және латын тілдеріндегі Элегиясы 1788 жылы Кройдоннан жарияланды. Француз авторы Пьер Гуэдон де Бершэр (1746-1832) болды, ал латын аудармашысы (Грей және Ансти сияқты, Кембриджді бітірген) – Гилберт Вейкфилд. 1793 жылы Джузеппе Тореллидің (1721-81) төрт жырлы ұйқасты аудармасының итальяндық басылымы шықты, ол алғаш рет 1776 жылы жарияланған. Бұл Грейдің түпнұсқасымен қатар басылды және 1772 жылдан бері Мельхиорре Чезароттидің бос өлеңдегі және Джованни Костаның латын тіліндегі аудармаларымен жалғасты. Француздық басылым тапқырлықпен 1816 жылғы Пер-Лашез зиратының нұсқаулығына Элегияны қосып, Тореллидің итальяндық аудармасымен және Пьер Жозеф Шарриннің еркін «Ауылдық зират» аудармасымен бірге жариялады. Мұндай басылымдар көп тілді жинақтармен жалғасты, ең амбициялысы – Алессандро Торридің L'elegia di Tommaso Gray sopra un cimitero di campagna tradotta dall'inglese in più lingue con varie cose finora inedite (Верона 1819). Онда Кристофер Анстидің және Костаның аудармалары бар, сондай-ақ Торелли мен Чезароттидің бұрын жарияланған аудармаларымен қатар, прозадағы және терцинадағы итальяндық нұсқалары бар, сонымен қатар екі француз, екі неміс, бір грек және бір еврей тіліндегі аудармалар кірді. Жаңа 1843 жылғы басылымда одан да көп аудармалар қосылды. Сол кезде Джон Мартиннің 1839 жылғы суреттерімен толықтырылған басылымы да пайда болды, онда латын, грек, неміс, итальян және француз тілдеріне аудармалар бар, олардың тек Торелли нұсқасы бұрынғы жинақтарда жарияланған. Бұл қызметтен біз білетініміз, оның алғашқы жариялануының жүз жылдығына жақындағанда, Грейдің Элегиясына деген қызығушылық Еуропада тоқтап қалмады және оның жаңа аудармалары жасала берді.
Басқа медиа
Элегияның көптеген басылымдарында суреттер кездеседі, олардың кейбіреулері өте құнды, мысалы, мырза Бентлидің алты өлеңі үшін жасаған дизайндары (1753). Бірақ екі көрнекті суретшінің еңбектері ерекше атауға лайық. 1777 және 1778 жылдары Уильям Блейк Джон Флаксменнен Грей өлеңдерінің суреттелген жинағын жасауды тапсырды, бұл оның әйеліне туған күніне сыйлық ретінде арналған еді. Бұл суреттер сумен боялған, олардың он екісі Элегияға арналған, ол томның соңында жарияланды. 1910 жылы Сидни Фарнсворт жеке кітап жасады, ол италдық әріптермен қолмен жазылған, ортағасырлық сәндік безендірумен және көбірек заманауи көрінетін кіріктірілген суреттермен безендірілген. 1846 жылы Оуэн Джонс тағы бір көрнекті жарық басылымды жасады, ол әр бетке бір декоративті әріппен қара әріптермен жазылған, оны оқу оңай. Хромолитография әдісімен жасалған оның 35 бетінің әрқайсысы түсті жапырақтар мен гүлдермен шеңберленген екі жартылай строфамен жеке-жеке безендірілген. Сонымен қатар, қалың қоңыр былғарыдан жасалған мұқабасы ағаштан ойылған бейнелерді еске түсіретіндей етіп жасалған. Одан бұрын кітапханашы Джон Мартин жауапты болған композициялық сурет жұмысы болды. Ол Джон Констеблге және басқа да ірі суретшілерге Элегияны суреттеу үшін эскиздер жасауды сұрағаннан кейін, олар 1834 жылы бірінші басылым үшін ағашқа ойылып жазылды. Кейбіреулері кейінірек шыққан басылымдарда, соның ішінде жоғарыда аталған 1839 жылғы көп тілді антологияда қайта пайдаланылды. Констеблдің 3-ші строфадағы «мыршалы матамен қапталған мұнараның» көміртегі және сумен жасалған эскизі Виктория және Альберт мұражайында, ал оның Сток Погс шіркеуінің акварельді эскизі де сол жерде сақталады, ал 5-ші строфадағы акварель, онда баяндаушы зиратты шолу үшін қабір тасына сүйенеді, Британ мұражайында сақталады (төменде қараңыз). Кристофер Невинсонның «Даңқ жолдары» (1917) картинасындағы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қырғынға қарсы айтылған мәлімдемесі, өзі сурет болмаса да, Элегияның басқа бір тармағынан – «Даңқ жолдары қабірге ғана жетелейді» деген сөздерді қабылдады. Бұл атауды екі жыл бұрын Ирвин С. Кобб сол соғыстың басындағы журналистік тәжірибесі туралы баяндамасында қолданған. Содан кейін ол 1935 жылы Хэмфри Коббтың соғысқа қарсы романында пайда болды, бірақ бұл жағдайда атаусыз қолжазбаға баспагер ұйымдастырған бәйгеде ұсынылған. Оның кітабы 1957 жылы шыққан Стэнли Кубриктің «Даңқ жолдары» фильмінің негізі болды. Бұл мысал – поэманың кейбір жолдарының бастапқы мағынасынан тыс, әлі де қиял-ойының айналымында жүргенін көрсететін көптеген мысалдардың бірі ғана. Өлеңнің ұзындығына байланысты, оған музыкалық қойылымдар аз болды. 1780 жылдары музыканттар тек бір бөлігін таңдауды жөн көрді. В. Тиндалдың дауыстарға арналған музыкалық қойылымы «Эпитафия» (1785) болды, ол, мүмкін, 1787 жылы Лондондағы жаңадан ашылған Роялти театрында өлеңді оқығаннан кейін үштік ретінде орындалған. Сол шамада Стивен Сторас өзінің «Колокол соғып тұр» шығармасындағы алғашқы екі строфаны дауыс пен клавиатураға арнады, соңында бірінші строфа қайталанды. Сол кезде мұндай шығармаларды көркем қол қимылдарымен орындау үшін нұсқаулар болды, және олар осы шығармаға да нұсқаулар қосты. Томас Биллингтонның (1754–1832) клавесин немесе арфаның сүйемелдеуімен әртүрлі үнділік орындарында «Грейдің музыкаға қойылған элегиясы» деп сипатталған шығармасы да бар, бірақ бұл да тек үзінді болуы мүмкін. Театр әлемінің өкілі Биллингтон «ағылшын өлеңдеріндегі күрделі және қараңғы үзінділерді қоюды ұнататын» деп еске алынды. 1830 жылы белгілі композитор Джордж Харгривс «Көптеген асыл тастар», Элегияның он төртінші строфасын төрт дауысқа арнады. Соңында, ғасырдың соңында Альфред Сельер бүкіл шығарманы 1883 жылы Лидс фестивалі үшін арнайы жазылған кантатаға қойды. Бұл жұмыс «Сток Парктегі миссис Коулманға арналды, ол осы элегияның оқиғасы болған жерде өткізген жағымды сәттердің естелігі ретінде». Гертруда Э. Квинтон осы уақытқа жуық кантатаны Musa elegeia деп жазды: Грейдің элегиясының музыкаға қойылымы (Лондон, 1885). Әнге қойылған Элегияның аудармасының әлі табылмаған жалғыз мысалы – Америкада Элла Бэкус Бехрдің (1897–1928) неміс тіліне аударған бірнеше жолдары.
In 1830, a well known composer of glees, George Hargreaves, set "Full many a gem", the Elegy's fourteenth stanza, for four voices. And finally, at the other end of the century, Alfred Cellier did set the whole work in a cantata composed expressly for the Leeds Festival, 1883. The work was "dedicated to Mrs Coleman of Stoke Park, in memory of some pleasant hours at the very spot where the scene of the elegy is supposed to be laid." A nearly contemporary cantata was also composed by Gertrude E. Quinton as Musa elegeia: being a setting to music of Gray's Elegy (London, 1885). The only other example yet discovered of a translation of the Elegy set to music was the few lines rendered into German by Ella Backus Behr (1897–1928) in America.
Сыни жауап
Поэманың соңғы нұсқасына дереу оң жауап келді және Уолпол жұмыстан қатты ләззат алды. 1750 жылдың жазында Грей поэмаға байланысты көптеген оң пікірлер алды, бұл оны қатты алаңдатты, бірақ 18 желтоқсан 1750 жылы Уортонға жазған хатында оны хаттарында айтқан жоқ. Хатта Грей былай деді: «Мен сізге қоса беретін «Тәзілдер» мырза У-дің кінәсінен жұртқа жарияланды, олар үшін мұндай жағдай ешқашан болмауы керек еді, бірақ шағымдануға кеш. Оларға қатты мақтау айтылды, оны қайталау ұятты. Мен кішіпейілді болуым керек емес, бірақ олар туралы мұндай керемет нәрселер айтқандардың өкініші, мен оларды қайталай алмаймын. Сіздер мен тағы екі-үш адам ұнағанын білгенімде қуанышқа бөленер едім, бұл менің осы мәселедегі амбициямды толық қанағаттандырар еді. Поэманың әмбебап аспектілері үшін мақтаулар айтылды, Адам Смит 1763 жылы риторика бойынша 21-ші лекциясында поэзия «көңілдің тыныштығынан көп ерекшеленбейтін ой-сезімді» қарастыруы керек деді, «біз кішкентай көлемдегі бөлікті оқып, осыған жақын бола аламыз. Шіркеу ауласындағы немесе Итон колледжі бойынша мырза Грейдің өлеңдері сияқты. Горацийдің ең жақсылары (мырза Грейге қарағанда нашар) барлығы осы сияқты». Грейді білетін, бірақ оның поэзиясын ұнатпаған Сэмюэл Джонсон да кейінірек «Грейдің өмірі» (1779) еңбегінде «әр жүректе айна табатын бейнелермен және әр жүрек эхосын қайтаратын сезімдермен» толған поэманы мақтады. Төрт тармақ «Дегенмен, тіпті осы сүйектер» деген сөздермен басталады, мен үшін бұл жаңалық: Мен басқа еш жерде осындай ойларды көрген емеспін, бірақ оларды оқыған адам, ол оларды әрқашан сезінгенін өзіне сендіреді. Джонсонның жалпы сын-пікірлері көптеген басқаларды да пікірталасқа қатысуға итермеледі. Оның «Ақындардың өмірі» еңбегін сынға алған кейбір сыншылар және Грейдің көптеген редакторлары оның тым қатал болғанын ойлады. 1782 жылғы «Жылдық тіркелімдегі» мақала Элегияға қатысты: «Дәрігер [Грейге] қоғамдық пікір жалпыға бірдей тағайындаған мақтау дәрежесін беруге құштар емес екендігі жеткілікті түрде анық деп санаймыз», бірақ ол мұны «Грейдің әдемі элегиясына деген жақтастық оған жалпы артықшылықтарынан жоғары дәреже берді» деген пікірмен толықтырды. Грейдің еңбегі туралы пікірталастар 19 ғасырда да жалғасты, ал Викториялық сыншылар оның қалған бөлігіне сенбеді. Ғасырдың соңында Мэтью Арнольд өзінің 1881 жылғы сындық жазбалар жинағында жалпы жауапты былай деп қорытты: «Элегия ұнады, ол ұнамаудан басқа ештеңе істей алмады: бірақ Грейдің поэзиясы, тұтастай алғанда, оның замандастарын ұнатқанынан гөрі таң қалдырды; ол өте таныс емес, модадағы поэзияға ұқсамайды». 1882 жылы Эдмунд Госс Грейдің поэмасының қабылдануын былай деп талдады: «Милтон мен Вордсворттың арасында жазылған әлемдегі кез келген басқа поэмаларға қарағанда әдебиетте жоғары беделге ие болу және оны сақтау үшін тағайындалған осы өлеңнің алғаш рет таратылуының қарапайым және абайсыздығына ой жүгірту қызықты». Ол өлеңнің кеңінен танымал болғанын атап өтіп, былай деді: «Элегияның атағы барлық елдерге тарады және Даниядан Италияға дейін, Франциядан Ресейге дейін Еуропаның барлық поэзиясына әсер етті. Байрон мен Шекспирдің кейбір шығармаларын қоспағанда, ешқандай ағылшын поэмасы шетелде соншалықты танымал және еліктелмеген және бір ғасырдан астам уақыттан кейін біз оны бұрынғыдай жаңа деп табамыз, оның көшірмелері, тіпті Ламартиннің ең танымал көшірмелері, сарқылып, ластануда». Ол өлеңнің ағылшын поэзиясындағы орнын нығайта отырып, былай деп қорытындылады: «Онда теңдесі жоқ бақыттың әсемдігі, әр құлаққа тартымды әуеннің әурелігі, әрбір ұрпаққа тартымды моральдық сенімділігі және әр жолда шеберлік жариялайтын метрикалық шеберлігі бар. Элегияны ағылшын поэзиясының, поэмалардың поэмасы деп қарастыруға болады; бұл біздің тіліміздегі ең жарқын немесе түпнұсқа немесе терең лирика емес, өйткені ол әдемі поэзиялық әсерді туғызатын барлық қасиеттерді басқаларға қарағанда теңдестірілген кемелділікпен біріктіреді». Ол былай деп жалғастырды: «Шіркеу ауласындағы бейнелердің шынайылығы, бұл стильге жалпыға бірдей және жеке емес сипат береді, салыстыру арқылы қоғамның әділетсіздігін өлімнің сөзсіздігін қабылдағанымыздай қабылдауымыз керек деп мәлімдейді». Т. С. Элиоттың 1932 жылғы очерктер жинағында элегияны метафизикалық поэзиядағы сезіммен салыстыру болды: «Ауылдық шіркеуде (Теннисон мен Браунинг туралы айтпағанда) білдірілген сезім, сезімталдық, «Қорқыт әулеттегіге» қарағанда қарапайым». Кейінірек, 1947 жылы Клиант Брукс атап көрсетті, «Грейдің поэмасында бейнелер шынымен поэтикалық болып көрінеді; тақырыбы рас, «мәлімдемесі» күмәнді емес және ирониядан бос». Поэманың әртүрлі аспектілерін және күрделіліктерін сипаттағаннан кейін Брукс поэманың соңына қатысты өз пікірін былай білдірді: «оқырман меніңше, поэманы жабатын эпитаф жеткілікті емес, мен толығымен сенімдімін. Бірақ оның мақсаты анық және поэманың құрылымы болса, оны поэзиялық өткелдердің жиынтығы деп есептемеу керек». 1950-ші және 1960-шы жылдардағы сыншылар Элегияны күшті деп санады және оны ағылшын поэзиясының ұлы туындыларының бірі ретінде бағалады. 1955 жылы Р. У. Кеттон Кремер былай деді: «Грей өзінің ең ұлы поэмасының соңында өзін қандай адам деп есептейтінін, әлемде қалай өтті және мәңгіліктен нені үміттенедінін қарапайым және әсерлі түрде сипаттады». Поэманың мәртебесіне қатысты Грэм Хау 1953 жылы былай түсіндірді: «ешкім оның ұлылығында күмәнданған емес, бірақ оның ұлылығы неден тұратынын түсіндіруге көптеген адамдар тырысты. Оның ойының жалпыға ортақ екенін, сөздері мен бейнелерінің дұрыс, асыл болғанын, бірақ түпнұсқа емес екенін көрсету оңай, және ұлылық қайда сытылып кеткенін білу қиын». 1963 жылы Мартин Дэй поэма «ағылшын тіліндегі ең көп цитаталанған қысқа поэма» екенін айтты. Фрэнк Брэди 1965 жылы былай деді: «Грейдің Элегиясына соншалықты танымал және әртүрлі жолдармен түсіндірілген ағылшын поэмалары аз». Патриция Спэкс 1967 жылы поэмадағы психологиялық сұрақтарға назар аударды және «осы жасырын сұрақтарға соңғы эпитаф жеткілікті жауап бермейді; бұл поэманың толыққанды қорытындысы емес болуының себебі болуы мүмкін» деді. Ол поэманы мақтап, былай деді: «Грейдің ақын ретіндегі күші, қақтығыстың сөзсіздігі мен өздігінен туындайтын қақтығысты жеткізу қабілетіне байланысты». 1968 жылы Герберт Старр поэманың «ағылшын тіліндегі ең танымал поэма» екенін атап көрсетті. 1970-ші жылдардағы кейбір сыншылар поэманың жолдарының есте қаларлық және танымал болғанын атап көрсетті, ал басқалары поэманың ағылшын поэзиясының үлкен дәстүріндегі орнына назар аударды. У. К. Уимсатт 1970 жылы былай деді: «Біз тек Грей Хаммонд пен Шенстоуннан асып түсіп, оларды жеңіп шығатынымызды айтуға тырысамыз, өйткені ол біздің поэзиялық сапаны талдауға үйренген барлық жолдармен бай, толық, дыбысты және есте қалатын жол жазады». 1971 жылы Чарльз Кадворт элегияның «ағылшын тіліндегі кез келген басқа мәтінге қарағанда, тіпті Гамлетке де қарағанда, бірлік өлшемге артық атақты цитаталарды қамтитын туынды» екенін мәлімдеді. Грейдің Элегиясы дәстүрлі элегия емес екенін сипаттаған Эрик Смит 1977 жылы былай деді: «Дегенмен, поэма осылай көптеген тұста дәстүрлерді сақтамаса, неліктен біз оны мұнда қарастырып отырмыз? жауабы бір бөлігі...».
1=The Stanza's, which I now enclose to you have had the Misfortune by Mr W:s Fault to be made publick, for which they certainly were never meant, but it is too late to complain. They have been so applauded, it is quite a Shame to repeat it. I mean not to be modest; but I mean, it is a shame for those who have said such superlative Things about them, that I can't repeat them. I should have been glad, that you & two or three more People had liked them, which would have satisfied my ambition on this head amply. The poem was praised for its universal aspects, Adam Smith, in his 21st lecture on rhetoric in 1763, argued that poetry should deal with "A temper of mind that differs very little from the common tranquillity of mind is what we can best enter into, by the perusal of a small piece of a small length an Ode or Elegy in which there is no odds but in the measure which differ little from the common state of mind are what most please us. Such is that on the Church yard, or Eton College by Mr Grey. The Best of Horaces (tho inferior to Mr Greys) are all of this sort." Even Samuel Johnson, who knew Gray but did not like his poetry, later praised the poem when he wrote in his Life of Gray (1779) that it "abounds with images which find a mirror in every breast; and with sentiments to which every bosom returns an echo. The four stanzas beginning Yet even these bones, are to me original: I have never seen the notions in any other place; yet he that reads them here, persuades himself that he has always felt them." Johnson's general criticism prompted many others to join in the debate. Some reviewers of his Lives of the Poets, and many of Gray's editors, thought that he was too harsh. An article in the Annual Register for 1782 recognised, with relation to the Elegy, "That the doctor was not over zealous to allow [Gray] the degree of praise that the public voice had universally assigned him, is, we think, sufficiently apparent"; but it went on to qualify this with the opinion that "partiality to [Gray's] beautiful elegy had perhaps allotted him a rank above his general merits." Debate over Gray's work continued into the 19th century, and Victorian critics remained unconvinced by the rest of it. At the end of the century, Matthew Arnold, in his 1881 collection of critical writings, summed up the general response: "The Elegy pleased; it could not but please: but Gray's poetry, on the whole, astonished his contemporaries at first more than it pleased them; it was so unfamiliar, so unlike the sort of poetry in vogue." In 1882, Edmund Gosse analyzed the reception of Gray's poem: "It is curious to reflect upon the modest and careless mode in which that poem was first circulated which was destined to enjoy and to retain a higher reputation in literature than any other English poem perhaps than any other poem of the world written between Milton and Wordsworth." He continued by stressing the poem's wide acceptance: "The fame of the Elegy has spread to all countries and has exercised an influence on all the poetry of Europe, from Denmark to Italy, from France to Russia. With the exception of certain works of Byron and Shakespeare, no English poem has been so widely admired and imitated abroad and after more than a century of existence we find it as fresh as ever, when its copies, even the most popular of all those of Lamartine, are faded and tarnished." He concluded with a reinforcing claim on the poem's place in English poetry: "It possesses the charm of incomparable felicity, of a melody that is not too subtle to charm every ear, of a moral persuasiveness that appeals to every generation, and of metrical skill that in each line proclaims the master. The Elegy may almost be looked upon as the typical piece of English verse, our poem of poems; not that it is the most brilliant or original or profound lyric in our language, but because it combines in more balanced perfection than any other all the qualities that go to the production of a fine poetical effect." He continued: "the truism of the reflection in the churchyard, the universality and impersonality this gives to the style, claim as if by comparison that we ought to accept the injustice of society as we do the inevitability of death." T. S. Eliot's 1932 collection of essays contained a comparison of the elegy to the sentiment found in metaphysical poetry: "The feeling, the sensibility, expressed in the Country Churchyard (to say nothing of Tennyson and Browning) is cruder than that in the Coy Mistress." Later, in 1947, Cleanth Brooks pointed out that "In Gray's poem, the imagery does seem to be intrinsically poetic; the theme, true; the 'statement', free from ambiguity, and free from irony." After describing various aspects and complexities within the poem, Brooks provided his view on the poem's conclusion: "the reader may not be altogether convinced, as I am not altogether convinced, that the epitaph with which the poem closes is adequate. But surely its intended function is clear, and it is a necessary function if the poem is to have a structure and is not to be considered merely a loose collection of poetic passages." Critics during the 1950s and 1960s generally regarded the Elegy as powerful, and emphasised its place as one of the great English poems. In 1955, R. W. Ketton Cremer argued, "At the close of his greatest poem Gray was led to describe, simply and movingly, what sort of man he believed himself to be, how he had fared in his passage through the world, and what he hoped for from eternity." Regarding the status of the poem, Graham Hough in 1953 explained, "no one has ever doubted, but many have been hard put to it to explain in what its greatness consists. It is easy to point out that its thought is commonplace, that its diction and imagery are correct, noble but unoriginal, and to wonder where the immediately recognizable greatness has slipped in." Following in 1963, Martin Day argued that the poem was "perhaps the most frequently quoted short poem in English." Frank Brady, in 1965, declared, "Few English poems have been so universally admired as Gray's Elegy, and few interpreted in such widely divergent ways." Patricia Spacks, in 1967, focused on the psychological questions in the poem and claimed that "For these implicit questions the final epitaph provides no adequate answer; perhaps this is one reason why it seems not entirely a satisfactory conclusion to the poem." She continued by praising the poem: "Gray's power as a poet derives largely from his ability to convey the inevitability and inexorability of conflict, conflict by its nature unresolvable." In 1968, Herbert Starr pointed out that the poem was "frequently referred to, with some truth, as the best known poem in the English language." During the 1970s, some critics pointed out how the lines of the poems were memorable and popular while others emphasised the poem's place in the greater tradition of English poetry. W. K. Wimsatt, in 1970, suggested, "Perhaps we shall be tempted to say only that Gray transcends and outdoes Hammond and Shenstone simply because he writes a more poetic line, richer, fuller, more resonant and memorable in all the ways in which we are accustomed to analyze the poetic quality." In 1971, Charles Cudworth declared that the elegy was "a work which probably contains more famous quotations per linear inch of text than any other in the English language, not even excepting Hamlet." When describing how Gray's Elegy is not a conventional elegy, Eric Smith added in 1977, "Yet, if the poem at so many points fails to follow the conventions, why are we considering it here? the answer is partly that no study of major English elegies could well omit it. But it is also, and more importantly, that in its essentials Gray's Elegy touches this tradition at many points, and consideration of them is of interest to both to appreciation of the poem and to seeing how [ ] they become in the later tradition essential points of reference." Also in 1977, Thomas Carper noted, "While Gray was a schoolboy at Eton, his poetry began to show a concern with parental relationships, and with his position among the great and lowly in the world [ ] But in the Elegy Written in a Country Churchyard these longstanding and very human concerns have their most affecting expression." In 1978, Howard Weinbrot noted, "With all its long tradition of professional examination the poem remains distant for many readers, as if the criticism could not explain why Johnson thought that "The Church yard abounds with images that find a mirrour in every mind". He continued by arguing that it is the poem's discussion of morality and death that is the source of its "enduring popularity". By the 1980s, critics emphasised the power of the poem's message and technique, and it was seen as an important English poem. After analyzing the language of the poem, W. Hutchings declared in 1984, "The epitaph, then, is still making us think, still disturbing us, even as it uses the language of conventional Christianity and conventional epitaphs. Gray does not want to round his poem off neatly, because death is an experience of which we cannot be certain, but also because the logic of his syntax demands continuity rather than completion." Also in 1984, Anne Williams claimed, "ever since publication it has been both popular and universally admired. Few readers then or now would dispute Dr. Johnson's appraisal In the twentieth century we have remained eager to praise, yet praise has proved difficult; although tradition and general human experience affirm that the poem is a masterpiece, and although one could hardly wish a single word changed, it seems surprisingly resistant to analysis. It is lucid, and at first appears as seamless and smooth as monumental alabaster." Harold Bloom, in 1987, claimed, "What moves me most about the superb Elegy is the quality that, following Milton, it shares with so many of the major elegies down to Walt Whitman's Call this quality the pathos of a poetic death in life, the fear that one either has lost one's gift before life has ebbed, or that one may lose life before the poetic gift has expressed itself fully. This strong pathos of Gray's Elegy achieves a central position as the antithetical tradition that truly mourns primarily a loss of the self." In 1988, Morris Golden, after describing Gray as a "poet's poet" and places him "within the pantheon of those poets with whom familiarity is inescapable for anyone educated in the English language" declared that in "the 'Elegy Written in a Country Church yard,' mankind has felt itself to be directly addressed by a very sympathetic, human voice." He later pointed out: "Gray's 'Elegy' was universally admired in his lifetime and has remained continuously the most popular of mid eighteenth century English poems; it is, as Gosse has called it, the standard English poem. The reason for this extraordinary unanimity of praise are as varied as the ways in which poetry can appeal. The 'Elegy' is a beautiful technical accomplishment, as can be seen even in such details as the variation of the vowel sounds or the poet's rare discretion in the choice of adjectives and adverbs. Its phrasing is both elegant and memorable, as is evident from the incorporation of much of it into the living language." Modern critics emphasised the poem's use of language as a reason for its importance and popularity. In 1995, Lorna Clymer argued, "The dizzying series of displacements and substitutions of subjects, always considered a crux in Thomas Gray's "Elegy Written in a Country Churchyard" (1751), results from a complex manipulation of epitaphic rhetoric." Later, Robert Mack, in 2000, explained that "Gray's Elegy is numbered high among the very greatest poems in the English tradition precisely because of its simultaneous accessibility and inscrutability." He went on to claim that the poem "was very soon to transform his life – and to transform or at least profoundly affect the development of lyric poetry in English". While analyzing the use of "death" in 18th century poetry, David Morris, in 2001, declared the poem as "a monument in this ongoing transformation of death" and that "the poem in its quiet portraits of rural life succeeds in drawing the forgotten dead back into the community of the living."