Кіріспе
Стивенс батареясы – Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз күштері үшін Америка Азаматтық соғысына дейін ұсынылған темір қапталды кемелердің ерте дизайны. Бір толық көлемді мысалы салынған, бірақ қаржы жетіспеуіне байланысты аяқталмады.
Өмірбаян
1841 жылы АҚШ Канадамен шекара мәселесіне байланысты Ұлыбританиямен соғыс қаупіне тап болды. Американдықтар 1812 жылғы соғыс кезінде британдықтардың теңіз арқылы АҚШ-қа басып кіргенін есінде сақтап, оның қайталануын болдырмау үшін президент Джон Тайлер және Әскери-теңіз министрі Абель П. Апшур жағалауды қорғау мақсатында АҚШ Әскери-теңіз күштерін кеңейтуді талап етті. Конгресс та осы пікірмен келісіп, кеңейтуді қаржыландыру үшін 8,5 миллион доллар (АҚШ доллары) бөлуге рұқсат берді. Осы орайда, Нью-Джерси штатының Хобокен қаласындағы полковник Джон Стивенстің ұлдары Роберт Л. Стивенс және Эдвин Август Стивенс 1841 жылдың 13 тамызында Әскери-теңіз министрлігіне жоғары жылдамдықты, бұрандалы пропеллерлермен және су сызығының астында орналасқан барлық механизмдері бар, революциялық бу машинасымен жұмыс істейтін темір кемені салу туралы ұсыныс жасады. Конгресс сол жылы Стивенс батареясы заңын қабылдап, президент Тайлер кеменің құрылысын қаржыландыруды бекітті. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің комиссарлар кеңесі 1842 жылдың қаңтарында Стивенс бауырларының кемеге қатысты нақты ұсынысын мақұлдады. 1842 жылдың 14 сәуірінде Конгресс Апшурға Стивенс жоспары бойынша, негізінен темірден салынатын, оқтан және снарядтан қорғалған пароходты салуға келісімшарт жасауға рұқсат берді. "Стивенс батареясы" деп аталған бұл кеме үкіметтік рұқсатпен салынған алғашқы кеме болды. Ол Нью-Йорк қаласының жағалау бекіністерін нығайтатын жылдам, қуатты, жақсы қорғалған және жылдам жылға қабілетті батарея ретінде қызмет етуге арналған еді. Стивенс бауырлары кеме құрылысына арналған орын ретінде Нью-Джерси штатының Хобокен қаласындағы отбасылық иеліктерін таңдады. Олар қатты тастан құрғақ док қазып, оны су басудан сақтау үшін үлкен сорғыларды орнатуға мәжбүр болды, және жобаның басынан-ақ кешігулер орын алды. Кемеге 600 000 доллар (АҚШ доллары) бюджет бөлінді, бұл бұрынғы ұқсас кемелерге негізделген, бірақ шындығында жаңа кеме тұжырымдамасы мен дизайны революциялық болды, сондықтан оны қалай салу керектігін және құны қанша болатынын ешкім білмеді.
1844 жылғы үлгі
Стивенстің кемеге жасаған алғашқы жобасы 1844 жылы аяқталды. Ол 76 метр (250 фут) ұзындығы, 12 метр (40 фут) ені және 1500 тонна салмағы бар кеме жасауды көздеді. Кеме палубадағы ашық казематтарда орналасқан алты ірі калибрлі, оқтан атуға арналған зеңбіректермен жабдықталуы керек еді. Зеңбіректерді негізгі палубаның астынан брондалған казематтармен қоршалған зеңбірек экипаждары жүктеуі тиіс болды, бұл қорғанысты одан әрі күшейту үшін көлбеу броняны пайдалану арқылы жүзеге асырылатын еді. Кеме сол кездегі АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қолданылатын ең ірі снарядтар – 64 фунт (29 килограмм) салмақты снарядтарға қарсы тұруға тиіс болды. Мұны іске асыру үшін кеме қалың темір пластиналармен жабылып, Стивенстің пікірінше, темір мен ағаштың осы қалыңдығы кез келген қарудың соққысына төтеп беруге жеткілікті болатын. Бұдан өзге, кеме жартылай суға батып, жаудың зеңбіректері үшін кішірек нысананы ұсыну үшін, өздігінен суға батып кетуге қабілетті болды. Оның бу машинасы 900 аталған ат күші (ич) қуат өндіріп, шамамен ең жоғары жылдамдыққа ие болуы тиіс еді. Осы кезең үшін өте жоғары жылдамдық және жақсы маневрлеу қабілеті кемені соққыға ұшыратуды қиын етуге бағытталған. Джон Эрикссонның 12 дюймдік (305 мм) Oregon зеңбірегімен жасаған тәжірибелері, ол 225 фунт (102 килограмм) салмақты снарядты 5 миль (8 км) қашықтыққа атуға қабілетті болды, көп ұзамай 4,5 дюймдік (114 мм) броняның жеткіліксіз екенін көрсетті. 1845 жылдың наурыз айында Роберт Стивенстің денсаулығы нашарлап, ол келесі екі жылды Еуропада емделумен өткізді. Оның болмауы және кеменің броня схемасын қайта қарау қажеттігі бірнеше жыл бойы кемеге жұмыс істеудің азаюына себеп болды. 1851 жылы Әскери-теңіз күштерінің хатшысы Джордж Банкрофт кеменің бронясының жеткіліксіздігіне байланысты оның құрылысын тоқтатуға бұйрық берді. Әскери-теңіз күштерінің құрылыс бюросының бастығы коммодор Чарльз В. Скиннер аяқталмаған кеменің материалдарын сату және оны жарамсыз ету ниетін білдірді.
1854 жылғы үлгі
Стивенс ағайындары Конгрессті Банкрофт пен Скиннердің шешімін жоққа шығаруға көндіріп, Стивенс батареясын түбегейлі қайта жобалауға кірісті. Жаңа жоба 1854 жылдың қаңтарына қарай дайын болды. Ол кеменің өлшемдерін және қабілеттерін едәуір арттыруды көздеді. Кеменің ұзындығы 128 метр, ені 16 метр, ал суырылмасы 4683 тоннаға жететін болды. Ол 56,7 килограммдық снарядтарға төтеп беруге лайықты, 1 метр тереңдіктен бастап, су сызығынан жоғары қарай еңкейген 171 миллиметрлік темір пластиналармен жабылған, кеменің басты палубасына дейін созылатын және бастан аяғына дейін бүкіл қабырғасын қамтитын болатын. Кемеде теңізге жарамдылықты арттыру үшін, жаяу жүру кезінде төмендетілетін және жарыс кезінде нысананы кішірейтетін қоршаулар орнатылатын еді. Сонымен қатар, кеме жартылай суға батып, қақпақтарына дейін суға түсуге қабілетті болып, нысананы тағы да кішірейтетін еді. Оның қару-жарағына алдыңғы және артқы бөліктерде орналасқан екі 254 миллиметрлік (10 дюймдік) бұрандалы зеңбірек және брондалған казематтың үстіндегі палубада орналасқан бес 381 миллиметрлік (15 дюймдік) тегіс ұңғылы зеңбірек кіретін еді. Зеңбіректер 193 килограммдық снарядтарды атуға арналған. Казематтармен қорғалған зеңбірек экипажы төменнен, палубадағы қоршалған тесіктер арқылы зеңбіректерді зарядтайтын; зеңбірек түтігі тесікке бағытталған, ал бумен жұмыс істейтін цилиндр келесі оқ үшін зеңбіректі зарядтау үшін иінтірек қолданар еді, бұл оқ ату жылдамдығын арттыратын. Әр оқ атылғаннан кейін автоматты түрде су құйылып, зеңбіректі салқындатып, үлкен жылдамдықпен ұзақ атудан зақымдануын болдырмау үшін шара қолданылатын еді. Кемеде екі пропеллерді қозғалтатын сегіз бу машинасы орнатылып, сол уақыт үшін едәуір жылдамдыққа – максималды жылдамдыққа ие болатын еді. Ол көп мөлшерде көмірді тұтынатын, ал 1000 тонналық көмір сыйымдылығы оның өте шектеулі қана қанатын көрсететін еді. Бұл кемеде бірінші рет желдеткіш жүйесі орнатылып, төменгі палубалардан түтін мен ыстық ауаны шығару арқылы экипаждың жайлылығын арттыруға мүмкіндік берді. Стивенс ағайындары жаңа жобаланған кемеде 1854 жылдың қаңтарынан 1855 жылдың қыркүйегіне дейін маңызды прогресс жасады, бірақ содан кейін жұмыс қайтадан баяулады. Роберт Стивенстің 1856 жылдың сәуір айында қайтысымен жұмыс толығымен тоқтатылды және 1859 жылға дейін қайта басталмады. Осы кезде Әскери-теңіз күштері кемеге деген қызығушылығын жоғалтты. 1861 жылға қарай жобаға 500 000 АҚШ доллары жұмсалды, ал Стивенс отбасы тағы 228 435 АҚШ доллары жұмсады. Сол жылы Эдвин Стивенс және оның інісі Джон Стивенс кеменің аяқталуын өздері қаржыландыруға уада берді, егер Әскери-теңіз күштері кеме аяқталғаннан кейін және сәтті сынақтан өткеннен кейін оған ақы төлесе, бірақ Әскери-теңіз күштерінің комиссиясы жобадағы кемшіліктерді анықтағандықтан ұсынысты қабылдамады. Кеменің қашан аяқталары белгісіз болды, ал 1862 жылы Эдвин Стивенс кеменің іске қосылуы үшін тағы 730 484 АҚШ доллары қажет болады деп есептеді.
Азамат соғысы және USS Naugatuck
1861 жылы Америкада Азамат соғысы басталғанда Эдвин Стивенс Стивенс батареясының аяқталуы Конфедерация күштеріне қарсы шешуші әсер ететінін мәлімдеді. Пікірін дәлелдеу үшін ол темір корпусты бу кемесін сатып алып, оны АҚШ Әскери-теңіз флотына Стивенс батареясы үшін ойдағы принциптерін көрсету үшін, жоғары маневрлік қабілеті, лайықты жоғары жылдамдығы, жартылай суға батыру мүмкіндігі және негізгі палубадағы үлкен, жылдам атуға қабілетті, палуба астынан зарядталатын, бронямен қоршалған зеңбіректермен жабдықталған соғыс кемесіне айқайлады. Нәтижесінде пайда болған «Наугатук» кемесі 1861 жылдың күзінде АҚШ Салықтық теңіз флотының құрамына кірді, бірақ жақын арада Әскери-теңіз флотына берілді. 1862 жылдың мамырындағы шайқаста оның бас зеңбірегі жарылып кетті. Стивенс жоспарлағандай, броня зеңбірек экипажын жарылыстан қорғады, бірақ Әскери-теңіз флоты бұл конструкцияға көнбеді, ал «Наугатук» көп ұзамай Салықтық теңіз флотына қайта оралды. Азамат соғысы кезінде Әскери-теңіз флотының ірі темір кемелерді құрылыс бағдарламасы болғанмен, Стивенс батареясы оған логикалық түрде сай келетіндей болды, бірақ Әскери-теңіз флотының комиссиясы кемеде көптеген кемшіліктер тапты және оған қосымша қаражат жұмсамауға шешім қабылдады. 1862 жылдың 17 шілдесінде Конгресс Стивенс батареясына қатысты барлық меншік құқықтарды Стивенс отбасына беруге дауыс берді, ал кеме Азамат соғысының барлық кезеңін құрғақ докта өткізді.
1869 жылғы үлгі
Эдвин Стивенс 1868 жылы қайтыс болды, Стивенс батареясын және оны Нью-Джерси штатына аяқтау үшін 1 000 000 доллар (АҚШ доллары) қалдырды. Нью-Джерси губернаторы Теодор Ф. Рэндольф бақылау комиссиясын тағайындады, ал Азамат соғысының басында Потомак армиясының қолбасшысы болған генерал-майор Джордж Б. Макклеллан бас инженер болып тағайындалды. Макклеллан кемені тағы да қайта жобалады. 1866 жылғы Лисса шайқасы, онда тарану тактикасының маңызды екені дәлелденді, 40 жыл бойы кеме құрылысына үлкен әсер етті, ал оның 1869 жылғы жобасы кемеде темір мүйізбен соққылайтын шаншулы мұрын болуын көздеді. Сондай-ақ кеменің корпусы ауыррақ болуы тиіс еді. Казематтарда орналасқан зеңбіректердің орнына, Стивенс батареясы енді USS Monitor кемесі сияқты айналмалы мұнарада зеңбіректерді орналастыруға тиіс болды, бірақ зеңбіректердің түрі мен калибрі ешқашан анықталған жоқ. Оның машиналары алынып, орнына он үлкен диаметрлі қазандық және екі Модсли мен Филд тік бу машинасы орнатылды, олар Стивенс батареясына жоғары жылдамдық беруі керек еді.
Соңы
1874 жылға қарай кеме құрылысына жұмсалған барлық қаржы таусылып, Стивенс отбасы 1841 жылы жобаны ұсынғаннан бері 2 миллион доллар (АҚШ) жұмсағанына қарамастан, кеме тіпті суға түсіруге дайын болмады. Макклелланның есебуынша, оны суға түсіруге қолайлы жағдайға жеткізу үшін тағы 450 000 доллар (АҚШ) қажет болды, ал одан кейін жабдықтауға одан да көп қаржы керек болар еді. Стивенс отбасынан қосымша қаржы түспеді, Роберт пен Эдвин Стивенс екеуі де қайтыс болды, ал жобадан пайда табудың соңғы үміті – кемені сату еді. Пруссияға сату әрекеті сәтсіз аяқталды, ал басқа да ықтимал сатып алушылар табылмады. Кеменің көп бөлігіндегі механизмдер 1874 және 1875 жылдары сатылды, ал кеме 1881 жылы аукционда металл тескіштерге сатылды. Оның корпусын бөлшектеу үшін тескіштер жарылыс шараларын қолданды. Стивенс батареясы 1841 жылы ұсынылған кезде көп жағынан өз заманынан озып кеткен, және сол кездегі нормадан асып түсетін әлеуетті мүмкіндіктері бар революциялық дизайн болып қала берді. Бірақ оның алғашқы жобасы қару-жарақ технологиясының дамуына байланысты жеткіліксіз болып шықты, екінші жобасының құрылысы тым ұзаққа созылды және АҚШ Әскери-теңіз күштерінен қолдау таппады, ал үшінші жобасы, модернизацияланғанымен, қаржы таусылғаннан кейін жобаны құтқаруға тым кеш болды. Егер Стивенс батареясы 1840, 1850 немесе 1860 жылдары теңізге шығарылған болса, ол сол кездегі кеме құрылысының жаңа стандартын белгілеген болар еді.