Кіріспе

Британдық әскери шенеунік, Ватерлоо шайқасында шайқасқан гвардияның подполковнигі генерал-лейтенант сэр Уильям Стюарт, GCB (10 қаңтар 1774 – 7 қаңтар 1827) – британдық әскери офицер, атқыштар корпусының алғашқы командирі, Пиреней соғысында дивизия командирі және Ұлыбритания парламентінің Шотландиядан сайланған депутаты болды.

Ерте өмір

Уильям Стюарт 1774 жылдың 10 қаңтарында дүниеге келген. Ол Джон Стюарттың (1736–1806), Галлоуэйдің 7-графы, және оның екінші әйелі, Энн (1742/3–1830), сэр Джеймс Дэшвудтың 2-баронетінің қызы, төртінші (екінші тірі қалған) ұлы болған. Оның кіші інісі Чарльз Джеймс Стюарт Квебектің екінші епископы болды.

Парламент мүшесі

Ол 1795 жылдан 1796 жылға дейін Корнуолл графтығындағы Солташ округін, 1796–1802 жылдары Вигтауншир округін, 1803–1805 жылдары Вигтаун қалаларын және 1812–1816 жылдары қайтадан Вигтауншир округін өкілдік етті.

Ертедегі әскери табыстар

Стюарт 1786 жылы 42-ші пехота полкінің он екі жасар энсині ретінде британ армиясына қадам басқан. Оның алғашқы жауынгерлік қызметі 1793-94 жылдардағы Батыс Индия кампаниясында болды, онда ол жарақат алды. Батыс Индиядағы одан әрі қызметтен кейін, 1796-98 жылдары Сан-Домингода 67-ші пехота полкіне басшылық еткен Стюарт Еуропаға оралды және 1799 жылғы науқан кезінде Ұлыбританияның австриялық және орыс одақтастарымен бірге Италия, Швабия және Швейцарияда қызмет етуге рұқсат алды. Стюарт қару-жарақ пен тактикаға қатты қызығушылық танытты. 1799 жылы "жеңіл жаяу әскер" мен тирольдік және хорват сарбаздарының, қалыпты жаяу әскер бөлімшелері қабылдаған қатаң формацияларда соғыспағанын көргені, оны британ армиясына мылтықпен жабдықталған "жеңіл жаяу әскердің" тұрақты күшін қосу қажеттігіне жетеледі. Оның идеялары, әсіресе Батыс Индияда Стюартпен алғаш танысқан патшаның Экуериі, полковник Кут Мэннингхамнан қолдау тапты. 1800 жылдың наурыз айында тәжірибелік "Оқшылар корпусы" құрылды. Тамыз айында Стюарт Ферролға қарсы амфибиялық шабуылда оған басшылық етті, онда ол мылтықшыларын жартасқа көтеріп бара жатқанда кеудесінен ауыр жарақат алды. 1800 жылдың қазан айында Корпус ресми түрде құрылып, Мэннингхам полковник, ал Стюарт бірінші подполковник және командир болып тағайындалды. Стюарттың "Оқшылар корпусының ережелері", кейін атақты 95-ші пехота полкі (Оқшылар бригадасы) аталған, оның замандастарымен салыстырғанда тактикалық ойлаудың қаншалықты дамыған екенін көрсетті. Ол арнайы жаттығулар мен маневрлерді, ерлік пен жақсы мінез-құлық үшін медальдарды, ату дағдысы бойынша жіктемелерді, сарбаздар үшін мектеп пен кітапхананы енгізіп, іске қосты, сондай-ақ әрбір Оқшы офицерінің өзінің әр сарбазын жеке тұлға ретінде тануын талап етті. Стюарт жиырма жеті жасқа толғаннан кейін көп ұзамай 895 сарбазға (114-і Оқшылар корпусынан, 781-і 49-шы полктен) басшылық етуге тағайындалды. Олар 1801 жылы Балтық теңізіне жіберілген флотта теңізшілер ретінде қызмет етті. Ол 1801 жылдың 2 сәуірінде Копенгаген шайқасында адмирал Нельсонның флагманы HMS Elephant-тің төртінші палубасында болды. Нельсон "Құрметті полковник Стюарт маған "Солпан" кемесіне көтерілуге мүмкіндік берді, ал ол өзі және оның басшылығындағы әрбір офицер мен сарбаз күннің ауыр еңбегі мен қауіп-қатеріне қуанышпен қатысты" деп мәлімдеді (Стюарт отряды 4 қаза тапқан және 6 жарақат алған сарбаздан құралды). Стюарт жеңіс туралы хабарламаны Лондонға жеткізу құрметіне ие болды және 1801 жылдың 16 сәуірінде Парламенттің алғысына есімі енгізілді. Алты күннен кейін ол Копенгаген шайқасы күнінен бастап полковник шеніне көтерілу туралы ресми хат алды. Нельсон Лорд Сент-Винсентке "Полковник Стюарт – өте жақсы және шаршамас жас жігіт, оған сеніңіз, ол біздің армиямыздың болашақ үміті" деп жазды. Нельсон Копенгаген мен Трафальгардағы өлімі арасындағы төрт жылда Стюартқа кем дегенде он бір хат жазды, олар Стюарттың жеке басылымда "Камлоден қағаздары" деп аталған қағаздарының жинағына енгізілді. 1802 жылы Оқшылар корпусы 95-ші (Оқшылар) полкі болып қайта аталды және 43-ші және 52-ші пехота полктерімен бірге сэр Джон Мур басқарған әйгілі Жеңіл бригаданы құрады. Стюарт 95-ші полктің алғашқы полковнигі болды, бірақ көп ұзамай бригадалық генерал болып тағайындалғандықтан операциялық басшылықты тапсыруға мәжбүр болды. Стюарттың жүрегі әлі де Оқшыларда болды, ал 1805 жылы ол "Британдық құрлық әскерлерінің жалпы реформасы жоспарының негіздерін" жариялады, онда ол 95-ші полкте енгізген көптеген жаңалықтарды жалпы қабылдауды ұсынды. Стюарт 1807 жылы Египетке және 1809 жылы Вальхеренге экспедицияларда маңызды міндеттерді орындады, содан кейін 1810 жылы Испанияға жіберілді. Стюарт генерал-майор ретінде кіші болғанымен, оған маңызды Кадис портының қоршауға алынған гарнизонына басшылық ету міндеті жүктелді және бастапқыда генерал Артур Уэлслидің, Веллингтонның 1-ші герцогының тікелей басшылығына бағынды. Бұл оны жарты аралдағы армияның 2-ші дивизиясына бригада басшысы болып тағайындауға әкелді, ал 1810 жылдың желтоқсан айында Стюарт 2-ші дивизияның командирі болды.

Веллингтонның дивизия командирі

1811 жылғы 16 мамырда Альбуэра шайқасында Стюарт 2-дивизияны басқарды, ол маршал Николас Соулттың қанаттық шабуылының күшіне тосқан еді. Ол подполковник Джон Колборнның бригадасын Соулттың үлкен француз колоннасының сол қанатына шабуылға жіберді. Алғашқыда маневр сәтті болды, себебі британдық мушкеттер француз жаяу әскерін қиратты. Бірақ, польшалық атты найзашылар мен француз гусарларының күтпеген шабуылынан Колборнның үш полкі қырғынға ұшырады, 1250 сарбазынан айырылды; тек 400-і ғана құтыла алды. Сол шайқаста Стюарттың қалған екі бригадасы да француздың жақыннан атылған зеңбірек пен мушкет оқтарынан ауыр қаза тапты, бірақ мұның кінәсі Стюартта емес еді. Эпикалық күрес барысында оның дивизиясының аман қалғандары француздарды 4-дивизия көмекке келгенге дейін тоқтата алды. Пиреней соғысының тарихшысы Гловер: «Батальон командирі ретінде Стюартты Мурдан басым түскені жоқ; генерал ретінде ол қауіпті еді» деп жазды. Веллингтон оның жайлы: «Стюарттың ерекше бақылауда болуы қажет» деп мәлімдеді. Альбуэрадан кейін Веллингтон осы «біреуді» генерал-лейтенант Роуланд Хилл тұлғасында тапты. Соғыстың қалған бөлігінде Стюарт және оның 2-дивизиясы көбінесе Хиллдің тиімді басшылығымен қызмет етті. Ол 1812 жылдың күзінде Бургос жорығында және 1813 жылы Витория шайқасында Хилл корпусында шайқасты. 1812 жылғы 15 қарашада Соулттың 80 000 французы Веллингтонның 65 000 ағылшын-португалдық әскерімен Саламанка маңында кездесті. Соулт шабуылға өтпегендіктен, Веллингтон Португалияға шегінуге бұйрық берді. Шегіну кезінде Стюарт (уақытша 1-дивизияның басшысы) және тағы екі дивизия командирі өздерінің командирінің бұйрығына бағынбады. Веллингтон Стюарт туралы: «Мен және басқа бірнеше генералдар менің бұйрықтарыма бағынып, белгілі бір жолмен жүру-жоқ деген шешімді қабылдау үшін соғыс кеңесін өткізді. Ол [Стюарт] алда тұрып, олар бағынбайтынына шешім берді. Олар қайда баратынын білмейтін жолмен жүрді. Таңертең мен оларды тапқанда, олардың жағдайы өте шатас болды, қайда бару керектігін және не істеу керектігін білмейді» деп жазды. Пиреней шайқасының бастапқы күнінде Майя өткелінде Стюарт француздар шабуыл жасамайды деген қорытындыға келді, содан кейін он шақырым артқа шегінді. Шабуыл басталғанда, оның 2-дивизиясы тәжірибесіз бригада командирінің басшылығымен таң бойы күресіп, 1347 сарбазын жоғалтты. Хилл корпусында болған Стюарт 1814 жылы Веллингтонның Оңтүстік Францияға басып кірген кезде Нив, Ортез және Тулуза шайқастарында шайқасты.

Сыйлықтар, алғыс және зейнетке шығу

Жарым аралдағы қызметі үшін Стюарт екі таспасы бар Алтын крест, португалдық Тауэр және Қылыш ордені, сондай-ақ испандық Сан-Фернандо орденін алды. 1815 жылғы 2 қаңтарда (Баня орденінің кеңейтілуіне байланысты) ол G. C. B. орденін алды. Стюарт 1795 жылы Салташ округінен, ал 1796 жылдан бастап Вигтоншир округінен парламент депутаты болды. 1814 жылғы 24 маусымда спикер оның орнында, парламент атынан, Витория және Ортес жеңістеріне, сондай-ақ аралық операцияларға қосқан үлесі үшін оған алғыс айтты. Стюарт одан кейін қызмет өткермеді. Оның денсаулығы он жеті науқанда алған алты жара және төрт соққыдан сынып, 1816 жылы парламенттегі өкілдігінен бас тартты. 1818 жылғы шілдеде ол сол кездегі Rifle бригадасының 1-ші батальонының полковнигі болып тағайындалды. Ол Уигтон және Кирккдбригшир шекарасындағы Камлоденде қоныстанды. Ол 1827 жылғы 7 қаңтарда сол жерде қайтыс болды және Минигафф қаласына жерленді.

Отбасы

1804 жылы Стюарт Мортон графының екінші ұлы Джон Дугластың қызы Франсиске үйленді. Олардың Хорацио есімді мылтық бригадасының капитаны ұлы және Луиза есімді қызы болды.