Кіріспе
Джек Вэнстің 1966 жылғы романы
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Кугельді саудагер Фианостер қымбат сыйлықтарға толы Иукунудың сарайына тонауды ұсынады. Иукуноның тұзағына түсіп, Кугель бостандық үшін, сиқыршының қолындағы сиқырлы "Көктемнің көзі" деп аталатын кішкентай қызғылт шыны жарты шарды қайтарып алуға келіседі. Фиркс деп аталатын, кішкентай, сезімтал, қармаулы және ілгектерден тұратын шетелдік тіршілік Кугельдің бауырына "үзіліссіз адалдық, құлшыныс және мақсаттылықты" қамтамасыз ету үшін бекітіледі. Фиркс өзінің иесімен байланыс құрудың жалғыз жолы – егер Фиркс Кугельдің миссиясынан және үйге оралуынан айнып қалғанын сезінсе, оның бауырына ауырсыну тудыру. Содан кейін Иукуну сиқырлы сөздерді қолданып, Кугельді ұшатын жын арқылы өте алыс жердегі Куцтың оқшауланған аймағына жеткізеді. Онда Кугель екі ерекше ауылды табады: біреуінде сиқырлы қызғылт линзаларды кигендер, екіншісінде линза кигендердің атынан жұмыс істейтін шаруалар, олардың қатарына өсуді үміттенеді. Линзалар оларды кигендерге өздерінің қарапайым қоршаған орталарын емес, Көктемді көруге мүмкіндік береді – шындықтың әлдеқайда жоғары нұсқасы, онда лашық – сарай, қарапайым тағам – керемет дастархан, ал шаруа әйелдері – ханшайымдар. Дүниеге қызғылт көзілдірік арқылы қараудың үлкен масштабы. Халық Кугельге көзді жай ғана беруге дайын емес, ол көп жылдық күту тізіміне қосылуын талап етеді. Кугель көзді алдау арқылы алады және Куцтан қашып құтылады. Содан кейін ол Иукунуға қайтудың қиын жолына шығады, сиқыршыны жол бойы қарғып, осының бәрі кітаптың негізгі бөлігін құрайды. Кугель таулар, шөлдер мен сулар арқылы саяхаттайды, ерекше сенімдері мен әдет-ғұрыптары бар есімдермен кездеседі. Ол қарақшылар, арбақтар және қорқынышты жаратылыстар сияқты көптеген қиындықтарға тап болады. Макиавеллилікке негізделген ойлау арқасында, ол кездесетін адамдарды алдап немесе сатқылап өмір сүреді. Ол діни сектаға қосылады және оларды кең шөлді кесіп өтуге алдайды, бұл оның көптеген серіктерінің өліміне әкеледі. Кугель басқалардың алдауының құрбаны болады, мысалы, оны көл жағалауындағы қаладағы күзет мұнарасына жабылып қоюға немесе зұлым Тышқан адамдардың үңгіріне қамауға алдауға. Соңында ол сиқырлы түрде үйіне қайтаратын сиқырлы сөздерді табады. Көптеген қауіптерден, сәтсіздіктерден және қашқаннан кейін, оның ішінде миллион жыл бұрын уақытқа кері саяхат, Фиркс жүйесінен шығарылып, алғыс айтқан сиқыршы оны үйге оралу үшін сиқырмен жылдамдатып жібергеннен кейін, Кугель Иукунудың сарайына оралады, онда сиқыршының еркі Фиркске ұқсас тіршілікке түскенін біледі. Кугель шетелдікті жоюға, сиқыршыны бағындыруға және сарайдағы оңай өмірден ләззат алуға тырысады, содан кейін Иукуну мен Фианостерді (өзі Кугельден ұрлауға келген) сиқыршы оған қолданған сиқырмен қууға тырысады. Бірақ Кугельдің тілі мақтаншақтық әрекетінен шығып, ұшатын жын оны ұстап алып, бұрынғыдай оқшауланған жерге жеткізеді. Автор Майкл Ши "Симбилиске ізденіс" (DAW Books, NY, 1974) атты рұхсат етілген жалғасын жазды. Вэнстің өзінің Кугельге арналған жалғасы 1983 жылы "Кугель сагасы" деген атпен жарық көрді.
a vast desert, which leads to many of his comrades dying. Cugel also falls victim to the trickery of others, such as when he is fooled into being locked in a watchtower in a lakeside town or when he is lured into imprisonment in a cave by the devious Rat People. Finally, he gets a spell that magically returns him home. After many pitfalls, setbacks, and harrowing escapes, including a voyage back in time a million years, ending in the eviction of Firx from his system, and a grateful wizard speeding him by a spell back home, Cugel returns to Iucounu's manse, where he finds the wizard's volition has been captured by a twin to Firx. Cugel manages to extirpate the alien, subdue the magician, and enjoy the easy life in the manse, until he tries to banish Iucounu and Fianosther (who himself has come to pilfer from Cugel) with the same spell that the magician had used on him. But Cugel's tongue slips in his hubristic attempt to utter the incantation, and the flying demon seizes him instead, delivering him to the same isolated spot as before. Author Michael Shea wrote an authorized sequel, A Quest for Simbilis (DAW Books, NY, 1974). Vance's own Cugel sequel was published as Cugel's Saga in 1983.
Кугельдің кейіпкері
Кугель – классикалық Вэнс анти-геройі; ол өзін әсемдік іздеуші және айналасындағылардан жоғары тұрған тұлға деп есептейді, бірақ іс-әрекеттерінде жалғаншы, алдаушы, кәдімгі ұры, шарлатан, өзімшіл, ашкөз, қатыгез және тағы басқалар. Дегенмен, Кугель әрқашан кедейлікте өмір сүрген және осы қасиеттер оның тірі қалуы үшін жиі қажет болған. Вэнс оны «көптеген қабілеттері бар, бір мезгілде икемді де, жарыққан мінезді адам» деп сипаттайды. Оның ұзын аяқтары, шебер қолдары, нәзік саусақтары, жұмсақ тілі болған. Оның жылдам қарауы, ұзақ бойлы қызығушылықпен қарауы және әдемі аузы оның сүйекті, арық бетіне көтеріңкілік, шыншылдық және мейірімділік береді. Ол көптеген сынақтардан өтті, соның нәтижесінде икемділік, сақтық, батылдық және жасырын өнерді меңгерді. Кугель көбінесе кек алу жағдайында қалады және оны пайдаланғандардан өш алуға тырысады, оны алдағанда шағымданады, оларға зиян келтіргенде қарғыс айтады немесе оның хитролықтарын әшкерелейді. Бірақ көбінесе Кугель жеңіске жетеді, артында өртті із және хаос қалдырады. Оны бір мезгілде Өлі Жердің ең жақсы және ең жаман тағдыры бар адам деуге болады. Кугель өзін әйелдерді баурап алушы деп санайды, бірақ оның сүйкімділігі көбінесе өзіне және оны пайдалануға ниеттенген әйелдердің белгілі бір тобына ғана көрінеді. Оның көрсеткіштері жақсы емес: ол біреуін, оны қала билігінен айырғаннан кейін (ол оны манипуляциялағаннан кейін), бандиттерге қауіпсіз өту үшін саудаласады; екіншісін «Магнац» деген құбыжыққа қарсы тұрып, суға батып кетуге мәжбүр етеді және оның ауылының жойылуына ештеңе істемейді (оның мәңгілік махаббат туралы уәдесін бұзғаннан кейін); үшіншісінің ауылын қорқыныштан тастап кетуге мәжбүр етеді (жергілікті діншіл фанатиктерге өтірік айтып, оларды оған күш қолдануға итергеннен кейін). Оның еркектерге деген қанағаттануы да одан артық емес. Мысалы, ол дін қызметкерін, өзінің барлық құнды сиқырлық заттарымен, елу паломникті бекер саяхатқа салу үшін алдайды, қауіпті шөлді кесіп өтуін күзету үшін пара береді – тек он бес адам аман қалады. Екінші жағынан, Кугель ең жомарт паломниктерге шынайы құрмет көрсетеді, кітаптың негізі болып табылатын «басқалармен қалай қарым-қатынас жасағың келсе, солай істе» деген қағиданы көрсетеді.
Аудармалар
1974 жылы Мюленхофф баспасында голланд тілінде "Оген ван де Оверверверлд" аудармасы жарық көрді. Француз тіліндегі аудармасы, Cugel l'Astucieux, J'ai Lu баспасында алғаш рет 1976 жылы жарық көрді, содан кейін 1984 және 2000 жылдары қайта басылды. Неміс тіліндегі аудармасы, Das Auge der Überwelt, 1976 жылы Pabel Moewig Verlag баспасында, "Терра" ғылыми-фантастикалық сериясының 277-ші нөмірі ретінде жарық көрді. Испан тіліндегі аудармасы, Los ojos del sobremundo, 1986 жылы Ultramar Editores баспасының Grandes Éxitos de Bolsillo жинағында жарық көрді. Итальян тіліндегі аудармасы, Cugel l'astuto, 1994 жылы Editrice Nord баспасынан "La terra morente" ("Өлі Жер") романымен бірге жинақ түрінде жарық көрді. Кітап сонымен қатар орыс тіліне де аударылды (Глаза чужого мира).