Кіріспе

Психологиялық қорғаныс механизмі. Проективті сәйкестендіру – Мелани Клейн енгізген, кейіннен психоаналитикалық психотерапияда кеңінен қолданылған термин. Проективті сәйкестендіру қорғаныс механизмі ретінде, қарым-қатынас құралы ретінде, қарым-қатынастың алғашқы түрі ретінде немесе психологиялық өзгеріске қол жеткізу жолы ретінде пайдаланылуы мүмкін; өзіне қажетсіз нәрселерден құтылу үшін немесе басқа адамның санасы мен денесін бақылау үшін қолданылады. Американдық Психологиялық Ассоциацияның мәлімдемесіне сәйкес, бұл ұғымның екі мағынасы бар: Психоанализде проективті сәйкестендіру – бұл адамның өзіне қабылдағысы келмейтін қасиеттерін басқа адамға жобалауы, ал сол адам жобаланған қасиеттерді қабылдап, өзінің оларға лайықты және дұрыс екенін сезінуі. Мелани Клейннің объектілермен қарым-қатынас теориясында проективті сәйкестендіру – бұл адамның өзінің эгосының бір бөлігін бөліп, оны объектіге шығарып, зиян келтіру немесе қабылдамайтын бөлігін қорғау мақсатымен қиялдауы. Тығыз қарым-қатынаста, мысалы, ата-ана мен бала, жандар немесе терапевт пен пациент арасында, өзінің бөліктері санасыз қиял арқылы екінші адамға күштеп енгізілуі мүмкін. Бұл Фрейдтің психологиялық проекция тұжырымдамасына негізделгенімен, проективті сәйкестендіру одан бір қадам жоғары тұр. Р.Д.Лейнгтің айтуынша, "Бір адам екіншісін тек проекцияларды ілуге арналған құрал ретінде ғана пайдаланбайды. Ол екіншісінде проекцияның өзін табуға немесе оны осылай болуға итермелеуге тырысады". Саналы түрде қол жеткізе алмайтын сезімдер қорғаныс ретінде басқа адамға жобаланады, осылайша оның ойларын немесе сезімдерін оятуға мүмкіндік береді.

Тәжірибе

Дегенмен, саналы ой үшін қабылдау қиын түсінік болғанымен, оның алғашқы табиғаты оның жұмысын немесе түсіндіруін ғылымнан гөрі сиқыр немесе өнерге ұқсатады, проективті сәйкестендіру бәрібір адамдар арасындағы қарым-қатынастың қуатты құралы болып табылады. Проекцияны қабылдаған адам, екінші адамның қиялына батып, оның әсеріне түскенде өзінің жеке басын да, түсінігін де жоғалтуы мүмкін. Мысалы, бір терапевт былай дейді: "Мен оның ішкі анасының маған теориялық тұрғыдан емес, шын мәнінде қалай біртіндеп еніп жатқанын сезіндім. Дауысымның интонациясы өзгеріп, ерекше "Ур-муттер" сипатымен көтерілді". Бірақ, егер адам проекцияны қабылдап, түсіне алса, проекциялаушы туралы көп мәлімет алады. Проективті сәйкестендіру қарапайым проекциядан айырмашылығы, проективті сәйкестендіру өзіндік орындалатын болжамға айналуы мүмкін, яғни адам екінші адам туралы жалған нәрсеге сене келе, осы проекцияны іске асыруға оның үстінен ықпал етеді немесе мәжбүрлейді. Ең нашар жағдайда, қабылдаған адам өзінің нағыз бейнесін жоғалтып, сыртқы проекциялардың жалғыз пассивті тасымалдаушысы болып қалуы мүмкін, тіпті олардың құрбанындай сезінуі мүмкін. Бұл құбылыс газлайтингте (Introjection § Gaslighting қараңыз) байқалады.

Жобаланған нысандар

Проективті сәйкестендіруде көрінетін нысандар (сезімдер, көзқарастар) алуан түрлі: жақсы да, жаман да, идеалды да, жек көрінетін де. Клиент үмітін өзі саналы түрде сезіне алмай қалғанда терапевтіне жүктеуі мүмкін; сондай-ақ, бұл (психикалық) өлімнен қорқу болуы да мүмкін. Агрессия жүктелуі мүмкін, нәтижесінде жүктеушінің тұлғасы әлсіреп, кеміп қалады; немесе бұл құштарлық болуы мүмкін, бұл жүктеушіні жыныссыз сезінуге әкеледі. Тұлғаның жақсы / идеалды жақтары жүктелуі мүмкін, бұл сәйкестендіру нысанына тәуелділікке соқтырады; сондай-ақ, қызғаныш немесе өсекқорлық жүктелуі мүмкін, мысалы, терапевт клиентке.

Интенсивтілігі

Проективті сәйкестендіру әр түрлі қарқынмен жүзеге асуы мүмкін. Аз бұзылған жеке тұлғаларда проективті сәйкестендіру сезімдерден құтылудың ғана емес, сонымен қатар оларға көмек табудың да жолы болып табылады. Нарциссизмде өте күшті проекциялар орын алып, өзі мен басқа арасындағы шекараны жояды.

Психотерапияда

Трансференс және контртрансференс сияқты проективті идентификация терапиялық түсініктің маңызды кілті болуы мүмкін, әсіресе терапевт пациенттің өзіне жат, теріс аспектілерін уақыт өте келе төзуге және қабылдауға қабілетті болғанда. Транзакциялық талдау терапевттің "Ересегінің" (шынайылықты объективті бағалауға бағытталған эго жағдайы) бұзылмауының қажеттігін атап көрсетеді, егер клиенттің проективті идентификациясының тәжірибесін тиімді түсіну қажет болса. Бұрынғы зерттеулер кеңесшілердің клиенттің проективті идентификациясын қалай анықтайтынын және клиникалық тұрғыдан қалай қолданатынын көрсетті. Сонымен қатар, зерттеуде бөліну және проективті идентификация бірден соң бір орын алатыны нақтыланды. Трансференс, контртрансференс және проективті идентификацияның үш байланысты құбылысы терапевттің өзін емдеу құралы ретінде табысты қолдануының негізі ретінде қарастырылады. Бұл емдеудің уақытын анықтаудың маңыздылығын көрсететін үш кезеңді емдеу процедурасы.

Жарақат алған жұп

Қарым-қатынас проблемалары бір жұптың эмоционалдық еңбегінің бөлінуімен байланысты, яғни проективтік идентификация арқылы, бір серіктес екіншісінің ішкі сезімдерін өз мойнына алып жүреді. Осылайша, бір серіктес қарым-қатынастағы барлық агрессияны немесе барлық құзыреттілікті, ал екіншісі барлық осалдықты көтереді. Юнгшілер осы динамиканы "жаралы жұп" деп аталатын ерекшелік ретінде сипаттайды – проективтік идентификация екі серіктің де өзара ең идеалды немесе ең алғашқы жағын алып жүруін қамтамасыз етеді. Екі серіктес бастапқыда бір-бірінің жанында болуға, бір-бірінің ішкі сезімдерін мойнына алуға дайындықтары үшін таңдалып алынуы мүмкін; бірақ проекцияланған ішкі қақтығыстар / бөліністер кейін серіктестіктің өзінде қайталанады.

Жауаптар

Мұндай проективтік идентификацияға саналы қарсылықтың бір жағынан проекцияны орындаудан бас тартқаны үшін өкініш сезімін, екінші жағынан проекцияның тоқтатылуына қатысты ащы ашуды тудыруы мүмкін.