Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гарделеген (;) – Германияның Саксония-Анхальт жерінде орналасқан қала. Ол Милде өзенінің оң жағалауында, Стендаль қаласынан батысқа қарай 20 шақырым жерде, Берлин-Хановер темір жолының басты желісінде жатыр.
Gardelegen (; ) is a town in Saxony Anhalt, Germany. It is situated on the right bank of the Milde, 20 m. W. from Stendal, on the main line of railway Berlin Hanover.
Тарих
Гарделегенде рим-католик және үш евангелистік шіркеу, 1285 жылы негісталған аурухана және жоғары сапалы мектеп бар. Мұнда айтарлықтай өндіріс орындары, әсіресе ауыл шаруашылығы техникасы мен түймелер шығарылады, сондай-ақ оның сырасы өте танымал. Гарделеген қаласы 10 ғасырда (бірінші рет 1196 жылы аталып өткен) негіз салынды. Исеншниббе қамалы 1378 жылдан 1857 жылға дейін Альвенслебен әулетінің меншігінде болды. Жақын орналасқан далада 1343 жылы Бранденбург маркграфы Людовик I Брансвик герцогы Отоға қарсы жеңіс одіс етті. 1358 жылы Гарделеген Ганза Одағының құрамына кірді. Ол Отыз жылдық соғыста қатты қиындықтарды бастан өткерді, ал 1757 жылы француздықтардың өртеуінен мүжілгендей болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия Ресей армиясынан ұсталған этникалық поляктар үшін арнайы тұтқын лагерін құрды, мақсаты – оларды үгіт-насихатпен әсер ету және Ресейге қарсы күресу үшін Германия бақылауындағы поляк армиясына қосу. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде, 1945 жылдың 15 наурызында әуе шабуылы салдарынан 52 адам қаза тапты. 1945 жылдың 13 сәуірінде Гарделегендегі Исеншниббе амбарында 1000-нан астам концлагерь тұтқындары, олардың көп бөлігі Польшадан, Кеңес Одағынан, Франциядан және басқа елдерден келгендер, СС, Вермахт, Халықтық шабуыл жасаушылар, басқа нацистік ұйымдар мен жергілікті тұрғындар тарапынан жазаланды. Қайтыс болғандардың көп бөлігінің кім екені белгісіз. Қазіргі таңда бұл орын ескерткіш ретінде сақталған. Суық соғыстың қатаң кезеңінде, 1964 жылдың 10 наурызында қаланың жанында АҚШ Әуе күштеріне тиесілі RB 66 барлау ұшағы советтік истребительдермен атып түсірілді. Ұшақтың экипажы парашютпен секіріп құтылып, кейіннен Кеңес әскерлері тарапынан Батыс Берлинге қайтарылды. 2009 жылы 5, 2010 жылы 6 және 2011 жылы 18 муниципалитет қосылғаннан кейін Гарделеген Германиядағы аумағы бойынша үшінші ірі қалаға айналды, Берлин мен Гамбургтан кейін. Бұл бұрынғы Шығыс Германиядағы аумағы бойынша ең үлкен муниципалитет. Дегенмен, халық саны шамалы, шамамен 22000 адамды құрайды.
Gardelegen has a Roman Catholic and three Evangelical churches, a hospital, founded in 1285, and a high grade school. There are considerable manufactures, notably agricultural machinery and buttons, and its beer has a great reputation. Gardelegen was founded in the 10th century (first named 1196). The castle Isenschnibbe was owned by the House of Alvensleben from 1378 until 1857. On the neighboring heath Margrave Louis I. of Brandenburg gained, in 1343, a victory over Otto the Mild of Brunswick. In 1358 Gardelegen became a member of the Hanseatic League. It suffered considerably in the Thirty Years' War, and in 1757 barely avoided being burned by the French. During World War I, Germany operated a special prisoner of war camp for ethnic Poles from the Russian Army, with the aim of subjecting them to propaganda and conscripting them into a planned German controlled Polish army to fight against Russia (Poland was partitioned between Germany, Russia and Austria at the time). During the final stages of World War II, on 15 March 1945, 52 people lost their lives during an air raid. On 13 April 1945, the Isenschnibbe Barn at Gardelegen was the site of a massacre of more than 1,000 concentration camp inmates, many of them from Poland, the Soviet Union, France and from other countries, perpetrated by members of the SS, the Wehrmacht, the Volkssturm, other Nazi Organisations and local civilians. The majority of the murdered is unknown. The site of the massacre is now a memorial. At the height of the Cold war, a USAF RB 66 reconnaissance aircraft was shot down by Soviet fighters near the town on 10 March 1964. The aircraft's crew bailed out and was rescued and eventually handed back to West Berlin by Soviet forces. After having incorporated 5 former municipalities in 2009, 6 in 2010, and 18 in 2011, Gardelegen is now Germany's third largest city by area, trailing only Berlin and Hamburg. It is actually the largest municipality in area in what was formerly East Germany. The population however is small, with only about 22,000.
Көрікті жерлер
Негізгі көшеде (Эрнст Телманн Штрассе) және Николаистрасседе, сондай-ақ ортағасырлық қала қабырғасының бір бөлігі сақталған, оларды көруге тұрарлық. Тарихи орталықтың солтүстік бөлігінде орналасқан Санкт-Георг – 1362 жылы алғаш рет аурухананың бір бөлігі ретінде еске алынған көрнекті готикалық шапель. 1734 жылы ол қайта жаңартылып, кеңейтілді, қазір көрмелер мен концерттер үшін пайдаланылады. Орта ғасырларда аурухана қала сыртында, орлармен және қабырғалармен қоршалған жерде орналасқан, себебі онда жұқпалы аурулармен ауыратын адамдар емделген. Бастапқыда Гарделеген ортағасырлық қала қабырғасымен қоршалғанда үш қақпаға ие болған. 1565 жылы салынған Сальцведель қақпасы солтүстікте жақсы сақталған, оңтүстік-шығыста Стендал қақпасының бір бөлігі қалған, ал оңтүстік-батыстағы Магдебург қақпасы толығымен бұзылған. 14 ғасырға жататын Қасиетті Николай шіркеуі 1945 жылғы 15 наурызда бомбадан қатты зақымдалған. Нефтері әлі қираған күйде, ал мұнарасы қайта жаңартылған. Нефтерді концерт залына айналдыру жоспарлануда. Сент-Спиритус – 1591 жылға дейін салынған Ренессанс стиліндегі ғимарат, ол 1319 жылы алғаш рет аталған монастырға тиесілі болған. Бұл аурулар мен қарттарға күтім көрсетілген аурухана еді. Қасиетті Мария шіркеуі шамамен 1200 жылы роман стилінде бес нефпен салынды және 14 ғасырда кеңейтілді, ал Ратуша 1526-1522 жылдар аралығында салынған әсерлі барокко стиліндегі құрылыс.
There are various well preserved half timbered houses in Main Street (Ernst Thälmann Straße) and Nicolaistraße as well as a part of the medieval city wall which deserve a visit. In the northern part of the historical centre, St. Georg is a sightworthy gothic chapel which was mentioned for the first time in 1362 as a part of a hospital. It was renovated and enlarged in 1734, and today it is used for exhibitions and concerts. In the Middle Ages, the hospital was outside the town, which was surrounded by moats and walls, as people with infectious diseases were treated there. Originally, Gardelegen had three gates when it was surrounded by a medieval town wall. Salzwedel Gate dating from 1565 is a well preserved gate in the north, a part of Stendal Gate is left in the southeast but Magdeburg Gate in the southwest was demolished completely. St. Nicolai Church dating from the 14th century was heavily damaged by bombs on 15 March 1945. The nave is still in ruins, and the tower was renovated. There are plans to transform the nave into a concert hall. St. Spiritus is a renaissance building dating from 1591 which belonged to a monastery that was mentioned for the first time in 1319. It was a hospital where sick and elderly people were looked after. St. Mary's Church was built around 1200 in a romantic style with five naves and enlarged in the 14th century, and the Town Hall is an impressive baroque structure which was built from 1526 1522.
Қаламен байланысты
Ричард Сонненфельдт (1923–2009), американдық инженер және жазушы, Гарделеген қаласында өсті. Ол Нюрнберг сот процесінде АҚШ-тың бас аудармашысы болды. Гельмут Сонненфельдт (1926–2012), американдық үкімет шенеунігі, Гарделеген қаласында өсті. Ол Генри Киссинджермен жақын қарым-қатынаста болды.
Richard Sonnenfeldt (1923–2009), American engineer and author, grew up in Gardelegen. He was the chief U. S. interpreter at the Nuremberg Trial. Helmut Sonnenfeldt (1926–2012), American government official, grew up in Gardelegen. He was closely associated with Henry Kissinger.