Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оқулықтардағы пікірқайшылық оқу бағдарламаларындағы пікірқайшылық – оқулықтардағы нақты немесе қабылданатын пікірқайшылықты білдіреді.
Bias in educational textbooks
Bias in curricula refers to real or perceived bias in the educational textbooks.
Мектеп оқулықтарының алалаушылығы
Мектеп оқулықтарының мазмұны көбінесе пікірталас тудырады, себебі олардың негізгі аудиториясы жастар, ал "әдемілеу" термині сынға ұшыраған немесе зиян келтіретін фактілер мен пікірлерді таңдап алып тастауды білдіреді. Тарихтағы әскери қылмыстар туралы хабарлау өте күрделі мәселе, мысалы Холокост (немесе Холокостты жоққа шығару) және Вьетнам соғысы бойынша "Қысқы әскер" тергеуі. Кез келген қоғамның кемшіліктері мен қателіктері көбінесе ұлттық немесе патриоттық көзқарасқа басымдық беру үшін көзге көрсетілмейді. Сонымен қатар, христиандар және басқа діндарлар кейде эволюция теориясын мектептерде оқытуға қарсылық көрсетуге тырысады, өйткені бұл теория олардың діни сенімдерімен қақтығысады; жаратылыс теориясын ғылым ретінде оқыту да көптеген мемлекеттік мектептерде тыйым салынған. Орта білім беру контекстінде фактілер мен тарихтың қалай ұсынылуы заманауи ой-пікірдің, көзқарастардың және әлеуметтенудің түсінілуіне зор әсер етеді. Таратылатын ақпаратты цензуралаудың бір заңды себебі – мұндай материалдың жасөсперімдерге жарамсыздығы. "Жарамсыз" деген айырмашылықты қолданудың өзі де даулы, себебі оны кең ауқымды және саяси мақсаттағы цензураны күшейту үшін пайдалануға болады.
The content of school textbooks is often the issue of debate, as their target audience is young people, and the term "whitewashing" is the one commonly used to refer to selective removal of critical or damaging evidence or comment. The reporting of military atrocities in history is extremely controversial, as in the case of the Holocaust (or Holocaust denial) and the Winter Soldier Investigation of the Vietnam War. The representation of every society's flaws or misconduct is typically downplayed in favor of a more nationalist or patriotic view. Also, Christians and other religionists have at times attempted to block the teaching of the theory of evolution in schools, as evolutionary theory appears to contradict their religious beliefs; the teaching of creationism as a science is likewise blocked from many public schools. In the context of secondary school education, the way facts and history are presented greatly influences the interpretation of contemporary thought, opinion and socialization. One legitimate argument for censoring the type of information disseminated is based on the inappropriate quality of such material for the young. The use of the "inappropriate" distinction is in itself controversial, as it can be used to enforce wider and more politically motivated censorship.
Дінге бейімделу
Көптеген елдер мен штаттарда білім берудегі жасайлыққа қарсы ережелер бар, бірақ олар әрқашан орындалмайды. Калифорния штатының Білім беру департаментінің ережелерінде (Код 60044) былай делінген: "Ешқандай діни сенім мен амал қысымға ұшыратылмайды және ешқандай діни топ кемсіз деп көрсетілмейді". "Діни сенімдер мен амалдарды түсіндіру немесе сипаттау оқушыны қандай да бір дінге сенуге немесе сенбеуге мәжбүрлемейді және ешқандай діни сенімді сіңіруді мақсат етпейді". Осы ережелерге сәйкес, 2005 жылы Калифорния штатының Білім беру кеңесі мектеп оқулықтарындағы индуизм, иудаизм және ислам туралы бұрмалауларды түзеді. Бұл бұрмалаулардың көпшілігі жасайлықты, қателікті немесе мәдени тұрғыдан кемсітуші деп сипатталды. Яһудилер ұсынған 500 өзгеріс, индуистер ұсынған ондаған өзгерістер және мұсылмандар ұсынған шамамен 100 өзгеріс қабылданды.
Many countries and states have guidelines against bias in education, but they are not always implemented. The guidelines of the California Department of Education (Code 60044) state the following: "No religious belief or practice may be held up to ridicule and no religious group may be portrayed as inferior." "Any explanation or description of a religious belief or practice should be present in a manner that does not encourage or discourage belief or indoctrinate the student in any particular religious belief." On the basis of these guidelines, the Board of Education of California corrected in 2005 misrepresentations of Hinduism, Judaism and Islam in schoolbooks. Many of these misrepresentations were described as biased, erroneous or culturally derogatory. All 500 changes proposed by Jews, dozens by Hindus and about 100 changes proposed by Muslims were accepted.
Жыныстық бейімділік
ЮНЕСКО-ның 2020 жылғы білім беруді бақылау жөніндегі жылдық есебіне сәйкес, көптеген елдерде мектеп оқулықтарында әйелдер кейіпкерлері сирек кездеседі және көбінесе кемсітушілікке ұшырайды. Профессор Рая Блумбергтің айтуынша, мектеп оқулықтарында әйелдердің болмауы немесе олардың көбінесе бағынышты рөлдерде бейнеленуі гендерлік теңгерімсіздікті күшейтеді. Блумберг атап көрсетеді, миллиондаған балалар мектепке қатысуын тоқтатқанда, білім берудегі гендерлік қиылық мәселесі назардан тыс қалып, жаңалықтарға көрінбейді. Валерия Перассоның сөзіне қарағанда, гендерлік қиылықтың кең таралғандығы барлық континенттердегі бастауыш мектеп оқулықтарында байқалады. 2010-2016 жылдар аралығындағы жеті жыл ішінде 5 факультетте 523 000-нан астам студенттік сауалнамалар жинақталды. Деректер жиынтығында 2392 бірегей курс және 3123 жеке оқытушы тіркелді. Зерттеушілер мынадай қорытынды жасады: «Біз әйелдерге және ағылшыз тілінде сөйлейтін қызметкерлерге қатысты статистикалық тұрғыдан маңызды қиылықты анықтадық, бірақ бұл әсерлер барлық факультетте де байқалмайды. Мәдени фонның әсері туралы біздің тұжырымдарымыз жаңа және маңызды, себебі Австралияда халықтың мәдени әртүрлілігі жоғары, қазіргі саясат пен әкімшілік шаралар гендерлік қиылықты жоюға бағытталған, бірақ мәдени немесе нәсілдік қиылыққа көбірек назар бөлмейді. Біз факультеттегі ағылшыз тілінде сөйлейтін әйелдердің немесе қызметкерлердің үлесі қиылықпен теріс корреляцияда болуы мүмкін екенін көрсететін бірнеше дәлелдер таптық, яғни оқытушылар құрамының әртүрлі болуы қиылықты азайтуға көмектеседі. Сондай-ақ, осы потенциалды қиылықтардың масштабын ескере отырып, SET баллдары оқытудың сапасын бағалау үшін жеткіліксіз болуы мүмкін екенін анықтадық. Сонымен қатар, студенттердің жаңасалмалы қиылықтары білім деңгейіне байланысты өзгеретінін көрсететін ешқандай дәлел таппадық». Саяси оңшылдардың өкілі профессор Ларри Швайкарт кері пікір білдіреді: ол өзінің «Америка тарихы туралы 48 либералдық жалған» атты еңбегінде АҚШ тарихының білім беруі либералдық қиылыққа ұшыраған деп мәлімдейді. «Оқулықтардағы мәселелер» атты маңызды кітабында Гари Тобин мен Деннис Р. Ибарра кейбір американдық оқулықтарда еврей тарихы мен дінінің антисемиттік нұсқалары, әсіресе христиандық пен исламға қатысты қалай бейнеленгенін көрсетеді. Авторлар кейбір АҚШ оқулықтары «иудейлер мен Израиль жері арасындағы байланысты жоққа шығаратындығын» анықтады. Израиль аймақтағы соғыстарды бастаушы және отаршыл ретінде айыпталады. Яһудилер Исаны өлтіруде кінәлі деп танылады. Жалпы алғанда, оқулықтарда қайталап келтірілетін қате ақпараттар фанатизмге ұласады.
According to fourth edition of annual Global Education Monitoring Report of UNESCO, 2020, depiction of female characters are less frequent and often discriminatory in school text books of many countries. According to Prof Rae Lesser Blumberg women are either absent in school textbooks or usually depicted in subservient roles, perpetuate gender imbalance, Blumberg says when millions of children are dropped out of schools, issue of gender bias in education remains on back burner and does not make headline. According to Valeria Perasso endemic Gender bias is endemic in primary school textbooks across continents. The dataset of more than 523,000 individual student surveys across 5 different faculties spanned a seven year period 2010 2016. There were 2,392 unique courses and 3,123 individual teachers in the dataset. The researchers concluded, "We detected statistically significant bias against women and staff with non English language backgrounds, although these effects do not appear in every faculty. Our findings on the effect of cultural background is novel and significant because in Australia, where the population is culturally diverse, current policy and administrative actions have focussed on addressing gender bias, but less on cultural or racial bias. We found some evidence that the proportion of women or staff with non English language backgrounds in a faculty may be negatively correlated with bias, i. e., having a diverse teaching staff population may reduce bias. We also found that due to the magnitude of these potential biases, the SET scores are likely to be flawed as a measure of teaching performance. Finally, we found no evidence that student’s unconscious bias changes with the level of their degree program." On the political right, professor Larry Schweikart makes the opposite case: he alleges in his 48 Liberal Lies About American History that United States history education has a liberal bias. In a landmark book called "The Trouble with Textbooks," Gary A. Tobin and Dennis R. Ybarra show how some American textbooks contain anti Semitic versions of Jewish history and faith, particularly in relation to Christianity and Islam. The authors found that some U. S. textbooks "tend to discredit the ties between Jews and the Land of Israel. Israel is blamed for starting wars in the region and being colonialist. Jews are charged with deicide in the killing of Jesus. All in all, there are repeated misrepresentations that cross the line into bigotry."
Таяу Шығыс
Палестиналық оқулықтары Израильге қарсы бағытталғандығы үшін бірнеше рет сыналып келді. Вашингтондағы Джордж Вашингтон университетінің профессоры Нейтан Браун жүргізген тәуелсіз зерттеуде Палестина Ұлттық Басқармасы жазған кітаптар Палестинаның ұлттық ерекшеліктеріне қатысты қырқыстардан қашып, өте ұлтшыл болғанымен, жеккөрушілікке, зорлық-зомбылыққа және антисемитизмге ұлтамайтыны анықталды. Бұл оқу бағдарламасын "бейбітшілікке бағытталған" деп те айтуға болмайды, бірақ оған тағылған айыптаулар көбінесе әлдеқайда жоғарылатылып немесе қате берілген. 2000 жылы Бейбітшілік әсерін бақылау орталығының (CMIP) жүргізген талдауында Израиль оқулықтарында арабтарға қарсы идеологиялық әсер ету, исламды жағымсыз бейнелеу болмағаны анықталды. Алайда 2012 жылы Иерусалимдегі Еврей университетінің тіл және білім беру профессоры Нурит Пелед Эльханан "Израиль мектеп кітаптарындағы Палестина: Білім берудегі идеология және насихат" атты зерттемесін жариялады. Зерттемесінде Израиль мектеп кітаптарының расизмді және арабтарға қатысты жағымсыз бейнелерді таратып, Израиль балаларын міндетті әскери қызметке дайындайтыны анықталды.
Palestinian school text books have come under repeated criticism for anti Israeli bias. An independent study of Palestinian textbooks by Professor Nathan Brown of George Washington University in Washington, DC, found that Palestine National Authority authored books avoid treating anything controversial regarding Palestinian national identity, and while highly nationalistic, do not incite hatred, violence and anti Semitism. It cannot be described as a “peace curriculum”either, but the charges against it are often wildly exaggerated or inaccurate. An analysis of Israeli textbooks in 2000 by the Center for Monitoring the Impact of Peace (CMIP), found that there was no indoctrination against the Arabs as a nation, nor a negative presentation of Islam. However in 2012, Nurit Peled Elhanan, a professor of language and education at the Hebrew University of Jerusalem, published Palestine in Israeli School Books: Ideology and Propaganda in Education, an account of her study of the contents of Israeli school books, finding that Israeli school books do in fact promote racism against and negative images of Arabs, and prepare Israeli children for compulsory military service.
Үндістан
1982 жылы Ұлттық білім беру ғылыми-зерттеу және оқыту кеңесі (NCERT) оқулықтарды қайта жазу жөніндегі нұсқаулар шығарды. Онда: «Орта ғасырлық кезеңді индустар мен мұсылмандар арасындағы қақтығыс кезеңі ретінде сипаттауға тыйым салынады» делінген. 1989 жылдың сәуір айында Батыс Бенгалияның орта білім беру басқармасы мектептерге және оқулық баспагерлеріне «Мұсылман үкіметіне ешқандай сын емес, мұсылман билеушілері мен басқыншыларының ғибадатханаларды қиратуы туралы ескертулер болмауы керек» деген нұсқау берді. Мектептер мен баспагерлерге ислам дініне күштеп көшу туралы айтуды елемеу және жою тапсырылды. Кейбір ғалымдар бұл «өзгерістердің» саяси мақсатта жасалғанын және цензура екенін айтты. Арун Шори оқулықтардағы бұл өзгерістерді сынап, былай деді: «Аурангзебтің дін саясаты» тарауында ең көп жойылған мәліметтер тіркелген. Оның индустарға, олардың ғибадатханаларына, исламның ықпалын таратуға қатысты барлық әрекеттері туралы мәліметтерді кітаптан алып тастау бұйырылды. «Бір сөзбен айтқанда, күштеп дінге көшу, жаппай қырғын, ғибадатханаларды қирату болмайды. Сол кездегі мұсылман тарихшылары тозаққа жіберілген «кәпірлердің» үйіндісіне риза болды. Мұсылман тарихшылары билеушіге ол қиратқан ғибадатханалар үшін мақтау айтты. Барлығы ақталды. Объективті тарих үшін объективті ақтау. Ал бүгін егер біреу осы оқулықтарға шындықты қайтаруға тырысса, олар «Тарихты діни мақсатта қайта жазу» деп айқайлайды».
In 1982 the NCERT (National Council of Educational Research and Training) issued guidelines for the rewriting of schoolbooks. It stipulated that: "Characterization of the medieval period as a time of conflict between Hindus and Muslims is forbidden." In April 1989 the West Bengal Board of Secondary Education had issued instructions to schools and publishers of textbooks that "Muslim rule should never attract any criticism. Destruction of temples by Muslim rulers and invaders should not be mentioned." Schools and publishers have been asked to ignore and delete mention of forcible conversions to Islam. Some academicians have felt that these "corrections" were politically motivated and that they are censorship. Arun Shourie criticized these changes in schoolbooks and claimed: The most extensive deletions are ordered in regard to the chapter on "Aurangzeb's policy on religion". Every allusion to what he actually did to the Hindus, to their temples, to the very leitmotif of his rule – to spread the sway of Islam – are directed to be excised from the book. "In a word, no forcible conversions, no massacres, no destruction of temples. Muslim historians of those times are in raptures at the heap of Kafirs [sic] who have been dispatched to hell. Muslim historians are forever lavishing praise on the ruler for the temples he has destroyed, Law books like The Hedaya prescribe exactly the options to which these little textbooks alluded. All whitewashed away. Objective whitewash for objective history. And today if anyone seeks to restore truth to these textbooks, the shout, "Communal rewriting of history.""
Пәкістан
Білім берудегі жағдайлық көзқарас көптеген Оңтүстік Азия елдерінің оқу бағдарламаларында жиі кездесетін құбылыс. Вагмардың сөзіне қарағанда, Шығыс қоғамдарының көпшілігінде ұлттық сезімнің күшті болуы және империялық кезеңнен кейінгі психологиялық мәселелер бар, онда мемлекеттік идеология эклектикалық тарихи тұжырымдамаларды жоққа шығарады. Пәкістанның зұлымдыққа шақыру, тарихты бұрмалау сияқты мәселелері халықаралық ғалымдарды субконтиненттің ортақ тарихын жазу үшін тарихшылардың үйлесімді күш-жігерін қажет етуге алып келді. Пәкістандық оқулықтарда үндістерге, индуистерге және басқа да діни азшылықтарға қатысты жағдайлық көзқарас байқалады. Алайда, Нельсон кез келген білім беру реформасының жергілікті қоғамдардың қажеттіліктеріне негізделуі керектігін атап өтеді. Пәкістандық оқулықтардағы жағдайлық көзқарасты Рубина Сайгол, Первез Худбой, К. К. Азиз, И. А. Рахман, Мубарак Али, А. Х. Наяр, Ахмед Салим, Иветта Россер және тағы басқалар зерттеді. Наяр мен Салимнің 2003 жылы Пакистанның білім беру жүйесінің 30 сарапшысымен бірлесіп жүргізген зерттеуі оқулықтарда индуистерге қарсы зұлымдық сезімін тудыруға бағытталған мәлімдемелер бар екенін көрсетті. Сондай-ақ, джихад, шаһадат, соғыстар және әскери қаһармандарға ерекше назар аударылды. Зерттеуде оқулықтарда гендерлік стереотиптердің көп екені де айтылды. Баяндамада Пәкістандық оқулықтардағы кейбір мәселелер мынадайлар деп көрсетілген: "Ұлттың діни әртүрлілігіне сезімталдық танытудың жетіспеуі"; "Джихад пен шаһадатты насихаттауды қоса алғанда, зорлық-зомбылыққа және жауынгерлікке шақыру"; "соғысты дәріптеу және күш қолдану"; "тарихтағы нақты оқиғалардың мәнін бұрмалайтын фактілердің қателігі мен жою"; "әсіресе әйелдерге және діни азшылықтарға, сондай-ақ басқа ұлттарға қатысты жағдайлық көзқарас, зұлымдық және кемсітушілікке ұқсас көзқарастарды қалыптастыру"; және "оқушылардың өзіндік талдау қабілетін дамытуға көмектесетін ұғымдарды жою". Бұл мәселелер әлі де сақталып отырған сияқты: 2003 жылдың желтоқсан айында Федералды білім министрлігінің оқу бағдарламасы бөлімі екі маңызды кемшілік болғандықтан бір оқулықты қабылдаудан бас тартты: оқулықта мұсылман емес адамның хаты болды, және оқулықта күйеу мен әйелдің екеуі де жұмыс істеп, үй шаруасын бірге атқаратын отбасы туралы әңгіме жазылған. 2004 жылдың ақпан айында оқу бағдарламасы бөлімі джихад туралы жеткілікті материал болмағандықтан бір оқулықты мақұлдамады. Пәкістандық оқулықтар 1972 жылға дейін салыстырмалы түрде жағдайлық болды, бірақ Бхутто және әсіресе Зияның (1977–88) билігі кезінде қайта жазылып, толығымен өзгертілді. Пәкістандық оқулықтардағы жағдайлық көзқарас туралы Иветта Россер (2003) да мәлімдеме жасады. Ол "соңғы онжылдықтарда Пәкістанның әлеуметтік зерттеулер оқулықтары Пәкістан саясаткерлері өздерінің индус көршілеріне жек көру сезімін сіңіруге тырысқан алапат ретінде пайдаланылып келді" деп жазды және соның салдарынан "Пәкістанның идеологиясымен тәрбиеленген Пәкістандықтардың ұрпақтарының санасында жек көру мен күдіктің іздері қалды" деді. Пәкістан саясатын немесе сыбайлас жемқорлықты сынаған профессорлар кейде кемсітілуі мүмкін. Пәкістан саясатын сынаған доктор Парвез Худбой МТИ физика кафедрасында лекция оқу үшін елден кетуде қиындықтарға тап болды, өйткені оған шетелге сапарға шығуға қажетті NOC (No Objection Certificate) сертификаты берілмеді. Пәкістандық оқулықтарда "Гибралтар" операциясы туралы ештеңе айтылмаған. Лахорға Үндістан армиясының шабуылына себеп болған "Гибралтар" операциясы тарих оқулықтарында көрсетілмейді. Пәкістандық оқулықтарға сәйкес, Лахорға Пәкістан армиясының ешқандай шарасыздықсыз шабуыл жасалды.
Bias in education has been a common feature in the curriculum of many South Asian countries. According to Waghmar, many of the oriental societies are plagued by visceral nationalism and post imperial neurosis where state sanctioned dogmas suppress eclectic historical readings. Issues such as the preaching of hatred and obscurantism and the distortion of history in Pakistan have led the international scholars to suggest the need for coordinated efforts amongst the historians to produce a composite history of the subcontinent as a common South Asian reader. Bias against Indians and Hindus, as well as other religious minorities, have been found in Pakistani schoolbooks. However, Nelson here stresses the need for any educational reform to be based at the needs of the level of local communities. The bias in Pakistani textbooks was studied by Rubina Saigol, Pervez Hoodbhoy, K. K. Aziz, I. A. Rahman, Mubarak Ali, A. H. Nayyar, Ahmed Saleem, Yvette Rosser and others. A study by Nayyar & Salim (2003) that was conducted with 30 experts of Pakistan's education system, found that the textbooks contain statements that seek to create hate against Hindus. There was also an emphasis on Jihad, Shahadat, wars and military heroes. The study reported that the textbooks also had a lot of gender biased stereotypes. Some of the problems in Pakistani textbooks cited in the report were: "Insensitivity to the existing religious diversity of the nation"; "Incitement to militancy and violence, including encouragement of Jehad and Shahadat"; a "glorification of war and the use of force"; "Inaccuracies of fact and omissions that serve to substantially distort the nature and significance of actual events in our history"; "Perspectives that encourage prejudice, bigotry and discrimination towards fellow citizens, especially women and religious minorities, and other towards nations" and "Omission of concepts that could encourage critical selfawareness among students". These problems still seem to persist: The Curriculum Wing of the Federal Ministry of Education rejected a textbook in December 2003 because of two serious objections: The textbook contained the text of letter of a non Muslim, and it contained the story of a family were both husband and wife worked and were sharing their household chores. In February 2004, a textbook was disapproved by the Curriculum Wing because it didn't contain enough material on jihad. Pakistani textbooks were relatively unbiased up to 1972, but were rewritten and completely altered under Bhutto's and especially under Zia's (1977–88) rule. The bias in Pakistani textbooks was also documented by Yvette Rosser (2003). She wrote that "in the past few decades, social studies textbooks in Pakistan have been used as locations to articulate the hatred that Pakistani policy makers have attempted to inculcate towards their Hindu neighbours", and that as a result "in the minds of generations of Pakistanis, indoctrinated by the 'Ideology of Pakistan' are lodged fragments of hatred and suspicion." Professors who have been critical of Pakistani politics or corruption have are sometimes discriminated against. Dr. Parvez Hoodbhoy, who was also a critic of Pakistani politics, had troubles leaving the country for a lecture in the Physics department at MIT, because he was denied a NOC (No Objection Certificate) necessary for travels abroad. One of the omissions in Pakistani textbooks is Operation Gibraltar. Operation Gibraltar, which provoked the Indian Army attack on Lahore, is not mentioned in most history textbooks. According to Pakistani textbooks, Lahore was attacked without any provocation on the part of the Pakistani army.