Кіріспе

"А Bundle of Letters" – Генри Джеймстің 1879 жылы The Parisian журналында жарияланған комикстік әңгімесі, оқиға да сол жылдары орын алады. Бұл Джеймстің хат арқылы баяндалатын туындыларының санатындағы сирек жұмыстарының бірі. Джеймс, әдеттегідей, әсіресе карьерасының бастапқы кезеңдерінде, бұл әңгімені өзінің халықаралық тақырыбының аясына енгізді: оның хат жазушылары түрлі елдерден шыққан адамдарды бейнелейді. Кейбір кейіпкерлер таныс стереотиптерге ұқсағанымен – қатыгез француз, ұсақ-түйекке көңіл бөлгіш және агрессивті ұлтшыл неміс, мақтанқор ақсүйек ағылшын туыстар – Джеймс олардың көпшілігіне оқырманды қызықтыратын мінездік ерекшеліктер мен күрделіліктер сыйлайды. Бір кейіпкердің тіпті өзін-өзі сықақтап көрсеткені де айтылады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Париж пансионатының бірнеше тұрғыны үйдегі достары мен туыстарына хат жазады; олардың негізгі тақырыбы – бір-біріне деген реакциялары. Басты кейіпкер – Миранда Хоуп, Мэн штатының Бангор қаласынан келген, бірақ ұнаған янки қызы, сол дәуірдегі жас әйел үшін батыл түрде Еуропаға жалғыз сапар шегеді. Ол анасына хаттарда Еуропаның көрікті жерлерін көру туралы айтады, бірақ Ескі әлемнің әйелдерге деген қарым-қатынасын ұнатпайды, «бұл менің өте қатты сезінетін тұсым». Оның Уильям Платпен, яғни Мэн штатында оның күйеуі болуы мүмкін, деген пікірлері өте бейжай да қызықты. Ол әдетте оқиғаның ең аз әсер еткен және ең жанашыр кейіпкері болғанымен, кейіпкерлердің көпшілігі бір-бірін (оның ішінде өзін де) жек көретінін білмеуі оны біршама наив көрінеді. Осы арада Нью-Йорктегі қоғам қыздары Вайолет Рей досына, Миранда, ол провинциал деп санайды, «әрине, өте қорқынышты» деп жазады. Тағы бір қонақ, көркемдікке ұмтылған Луис Леверет (Жеймс өзін-өзі сатиралық етіп бейнелеген болуы мүмкін) өзінің хатында «өте керемет нәрсе – өмір сүру, білесіз бе?» деп, жақсы, шынайы және әдемі туралы көптеген құнды сөздердің арасында жазады. Ағылшын бортшысы Эвелин Вэйн Луи әрқашан аспанның түсі туралы сөйлейтінін, бірақ ол оны терезе әйнегі арқылы көргеніне күмәнді екенін айтады, ал неміс Левереттің «деградациясын» ағылшын тілді әлемнің әлсіз және оны басып алуға дайын екендігінің тағы бір дәлелі ретінде қарастырады. Француз Леон Вердье өзінің хатында пансионаттағы қыздардың сұлулығы туралы әңгіме қозғап, олардың сыртқы келбетіне баса назар аударады. Неміс профессоры – ағылшын тілін меңгергендердің бір-біріне деген жеккөрушілігін түсінуге жеткілікті циникалық және ақылды кейіпкер. Алайда, ол да оқиғаның ең жағымсыз кейіпкері. (Джеймс Германия мен оның мәдениетін ұнатпады.) Басқа кейіпкерлер бір-бірін көбінесе жеке себептермен немесе мәдени түсініспеушіліктерден қорлайтын болса, Герр профессор олардың барлығын ұлттық қасиеттері мен жалпы адамдық деңгейіне байланысты жек көреді (ол француздарды «маймыл» деп атайды). Ол өзінің неміс досына жазған хатында бір мезгілде өзінің білімділігімен мақтанады және осы басқа ұлт өкілдерінің әлсіздігі «Отанның терең дем алатын балалары үшін» жарқын болашақты болжайды деп мәлімдейді!

Негізгі тақырыптар

Нью-Йорк басылымының алғы сөзінде Джеймс бұл жеңіл, өте күлкілі әңгімені бір отырыста жазғанын айтады: "еңбектің ерекше түрақтылығы". Дегенмен, әңгімеге көп еңбек жұмсалмаған сияқты, себебі Джеймс өзінің хаттарындағы өткірлік пен көзжарықтан ойдағы хат алмасушыларының хаттарына да сіңірді. Әңгіме ұлттық ерекшеліктерді көбінесе оңай қамтиды, бірақ доктор Стаубтың, "Deutschland über alles" фанатының, соңғы хаты қорқынышты шындыққа ұқтырады. Джеймс Стаубтың ашулы сөздерін және Германияға деген өзінің қатал көзқарасын жұмсарту үшін Мирандадан соңғы хат жазады. Бірақ бүгінгі оқырмандар Стаубтың сөздерінің 20 ғасырдың бірінші жартысында қанды орындалғанын еске түсіре алмайды. Соңында, шығармадағы әзілдің көп бөлігі кейіпкерлердің бір-бірінің жалғандығы мен мақтанғанын әшкерелеуінен туындайды, ал олардың ешқайсысы басқалары туралы жазылып жатқанын білмейді. Оқырман ғана не болып жатқанын көреді, бұл шығарманың ойын-сауық құндылығын арттырады.

Санаткерлік бағалау

Бұл оқиға Джеймс заңды кітапты баспадан шығаруға үспей тұрып, заңсыз нұсқада көшіріліп таралды, бұл оның қаншалықты танымал және сатуға қолайлы екенін көрсетеді. Оның юморы дереу және айқын, сондай-ақ көптеген сыншылар Джеймстің шебер суреттелген кейіпкерлерінің тартымдылығына қарсы тұра алмады. Бұл, мүмкін, Джеймстің драма үшін жазуға ең тиімді жолы болды, ол ұзақ жылдар бойы армандаған нәрсе. Ол сахналық қойылымдарды ұмытып, кейіпкерлерін хаттар арқылы ашуға мүмкіндік алды. Көптеген сын-пікірлер неміс дәрігері доктор Стаубқа арналған. 1945 жылы соғыс уақытында жазған Клифтон Фадиман Стаубтың неміс халқының қатігездігін көрсеткенін айтты. Бірақ төрт онжылдық өткен соң, жағдай басырлып, Эдвард Вагенкнехт Джеймстің догмалық педанттың бейнесін ұлтшылдыққа және әділетсіздікке бой алдырған деп мәлімдеді. Оқырман бұл пікірлерге қалай қарайтынына қарамастан, Стаубтың хатының қалғандарынан өзгеше екені және оның мазмұнымен қатты алаңдату фактісі даусыз.