Қазіргі Ежел Мысыр дінінің практикасы

Кіріспе

Ежелгі Мысыр дінінің қазіргі заманғы практикасы

Кеметизм (сондай-ақ Кеметизм; кейде Нетеризм деп аталады – "құдайлық"), немесе Кеметикалық пұтқа табынушылық, – неопагандық дін және ежелгі Мысыр дінінің қайта жаңғыруы, сонымен қатар классикалық және соңғы антикалық дәуірлердегі осы діннің байланысты көріністері. Бұл дін 1970 жылдары пайда болды. Кеметик немесе Кеметикалық пұтқа табынушы – Кеметизмді ұстанатын адам. Негізгі топтар бірнеше, олардың әрқайсысы эклектикалықтан реконструкционистікке дейін әртүрлі сенімдерді ұстанады. Дегенмен, олардың барлығы үш бағытқа жатады: қайта құрылған Кеметизм (филологиялық және ғылыми тәсілді қабылдайды), синкретикалық тәсіл және монотеизмге ұмтылатын жаңа синтез – Кеметикалық православие.

Кеметизм және Кеметика

Қозғалыстың атауы Мысырдың эндоними Кеметке (иероглифтік жазудың дәстүрлі дауыстылуы км.t) негізделген. Кейде бұл сөз толық түрі tꜣ km.t-ден "Такемет" деп те жазылады. Мысыр тілінен аударғанда бұл "қара" (немесе толық түрінде "қара жер") деген мағынаны білдіреді, бұл Нил өзенінің жыл сайынғы тасқыны кезінде әкелген құнарлы лайдың қара түсінен туындаған (қазір Асван бөгетінің салдарынан бұл құбылыс тоқтатылған). Кеметтіктер ежелгі Мысыр құдайларын Нетеру, Нетеру немесе Нетжер деп атайды. Кеметтіктер әдетте құдайларды ежелгі Мысырша атауларын қолданады, мысалы, Горус – Херу, Тот – Джехути, Анубис – Анпу деп атайды. Кеметтіктер өздерін ежелгі Мысыр дінінің тікелей ұрпақтары деп есептемейді, бірақ оны қайта жаңғырту немесе қалпына келтіру туралы үнемі айтады. Кейбір кеметтіктер немесе герметиктер Рим императоры Теодосий I-нің 392 жылы пұтқа табынушылықты тыйым салғаннан бері, немесе 535 жылы император Юстинианның Филе аралындағы Изида құдайының соңғы функционалды Мысыр ғибадатханасын жапқаннан бері үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан құпия қоғамдармен тікелей байланысты екенін мәлімдейді. Дегенмен, бұл мәлімдемелер әзірге тарихи тұрғыдан дәлелденбеген және мифтік сипатта.

Діни іс-әрекет

Маат қағидасының тұжырымдық мазмұны құдайларға, мүмкін ғаламдық құдайлық күшке, ритуалды құлшылық етудің маңызды қажеттілігін білдіреді. Ежелгі Мысырдың жеке құдайларына табынудың ең көп таралған нысандары – негізінен Ра, Амон, Изида және Озирис, Тот, Сехмет, Бастет, Хатор, бірақ әрине, басқа да нысандарға тап болуы мүмкін. Өздерінің табиғатын айқындау кезінде қазіргі кеметистер белгілі мифологиядағы ежелгі дәстүрді ұстануда біршама дәйекті, ал қазіргі мифологиялық және теологиялық еңбектер әлі де сирек кездеседі. Кеметизмде теориялық және болжамды теология жоқ, бұл бір жағынан ежелгі Египет діни ой-пікірінің (көбінесе үстірт көрінетін) сипатын ескере отырып, түсінікті, екінші жағынан, Кеметизм қазіргі қоғамның проблемалық аспектілеріне жауап беруге тырыспайды. Діни рәсімдер мен діни өмірдің басқа да көріністері әр түрлі қауымдастықтарда әртүрлі. Оның басты бөлігі, ежелгі египет дініндей, әдетте құлшылық бейнесі болып табылады, көбінесе мүсін немесе басқа бейнелеу түрінде ғибадат етілген құдайдың бейнесі бейнеленген. Оның құлшылықтағы рөлін әртүрлі ағымдар ғана емес, әртүрлі адамдар да әртүрлі тұжырымдай алады, әртүрлі көзқарастар арасында нақты шекаралар жоқ. Схемалық айырмашылықта, қазіргі кездегі ең кең таралған модернисттік Кеметизм, әдетте, құлшылық бейнесіне көбірек символикалық мән береді, оны Кеметистерге Құдайға (немесе құдайлық күшке) құлшылық етудің тиісті нысаны ретінде жақсырақ назар аударуға мүмкіндік беретін құрал ретінде түсінеді. Азшылықты салтқа бағындырушы ағым құлшылық бейнесін адам әлеміндегі құдайлық болмыстың шынайы бейнесі ретінде түсінеді. Сондықтан ежелгі Мысыр дәстүріне сәйкес оны арнайы қасиетті ыдыста сақтауды ұсына алады, одан оны тек мүмкіндігінше дәл сипатталған және қатаң сақталатын діни рәсім барысында ғана алуға болады, оның ең маңызды бөлігі құрбандық ұсыну болып табылады. Міндетті ілімнің болмауы кезінде, жеке Кеметистер осы аспектілердің кез келген үйлесімін таңдай алады. Тіпті бұл жағдайда да діни құрмет көрсетіліп отырған нәрсе, бейне ретінде, тікелей табыну мүсініне емес, оған ерекше түрде қатысқан құдайға тиесілі, бірақ монотеистикалық діндер осы жағдайда жалған тәңірлерге табынуға қарсылық білдіреді. Алайда, Кеметизм оны орынсыз деп санайды, өйткені оның шеңберінде бұл ұғымға нақты сәйкес келетін ештеңе жоқ. "Египеттіктер (әрине) психикалық пен физикалық әлемнің айқын ажыратылуын сезінбеді (осы себепті) материалдық заттар әлемі де құдайлық күшпен қамтылуы мүмкін. Олар рухани күштердің материалдық деңгейде көрініс беруі үшін тиімді құрал ретінде қызмет ете алады. Исраилдіктер тәңір мүсіндерін жаратқанға дейін бұл түсінік қалыптасқан жоқ". Степан Квирк атап өткендей, Мысырда кез келген зат арнайы рәсім арқылы жай ғана зат болып қалмай, "тұрақты өмір сүре алады, осылайша осы дүние мен құдайлар әлеміне жол ашады. Мұнда мәйіті мумияланған, табынуға арналған құдайдың бейнесі, патшаның немесе қайтыс болған ақсүйектің мүсіні – барлығы жансыз заттар, ауыздарын ашқанда олар тірі күшке айналады, немесе, нақтырақ айтқанда, біз өмір деп атайтын көзге көрінбейтін және жасырын күштің ыдыстарына айналады".

The conceptual content of the principle of maat implies the vital necessity of ritual worship of gods, possibly a universal divine force. The most common objects of veneration from the individual Old Egyptian gods today are mainly Ra, Amun, Isis and Osiris, Thoth, Sekhmet, Bastet, Hathor, but of course one can also encounter others. In defining their nature, contemporary Kemetists are fairly consistent in adhering to the ancient tradition contained in the known mythology, modern mythological and theological works are as yet rare. In particular, there is hardly any theoretical and speculative theology in Kemetism, which is understandable on the one hand given the (more superficially seen) character of ancient Egyptian religious thought, on the other hand, thus Kemetism hardly formulates answers to problematic aspects of modern society. The practice of religious ritual and other manifestations of religious life varies from individual associations. Its centrepiece, as in the original Old Egyptian religion, is usually a cult image, most often in the form of a statue or other representation depicting the likeness of the worshipped god. Its role in the cult may be conceptualized differently not only by different currents, but also by different individuals, with no precise boundaries between the different attitudes. In a schematic distinction, the most widespread modernist Kemetism today generally attaches a more symbolic meaning to the cult image, understanding it as a means of enabling Kemetists to better focus on God (or divine power) as the proper object of veneration Consequently, there is no need to strictly observe a particular ritual procedure. The minority traditionalist current understands the cult image as a real representation of the divine being in the human world. Therefore, in accordance with ancient Egyptian tradition, it may recommend its preservation in a special sacred container nau, from which it is to be removed only in the course of a religious ritual, described as precisely as possible and strictly observed, of which the presentation of sacrifices is the most essential part. S in the absence of a binding doctrine, however individual Kemetists may choose any combination of these aspects. Although even in this case the religious reverence shown does not belong directly to the cult image as a physical thing, but to the worshipped god who is present in it in a special way, monotheistic religions raise the objection of idolatry in this context. Kemetism, however, regards it as inappropriate, since there is nothing within its framework that realistically corresponds to this notion. "The Egyptians (in fact) did not experience any marked separation of the psychic from the physical realm (and therefore) the world of material objects could also be imbued with divine power These could serve as effective mediums through which spiritual forces manifested themselves on the material plane In ancient Egypt there was no such thing as idols, because the ancient Egyptian mentality could perceive no such thing. It was not until the Israelites created the idea of idols." In Egypt, as Stephan Quirke notes, any object could become more than a mere physical object by performing a special ceremony: it could "live permanently and thus open the way between this world and the world of the gods. The mummified body in a coffin, the cult image of a god, the statue of a king or a deceased nobleman, were all soulless objects that opening the mouth transformed into living forces, or, more precisely, into receptacles for the invisible and elusive force we call life."

Дін

Кеметизмді ұстанатындар әдетте бірнеше құдайға (Maat, Bastet, Anubis, Sekhmet немесе Thoth сияқты) табынады, бірақ барлық құдайлардың бар екенін мойындайды. Бұл ғибадат көбінесе дұға ету, құрбандық шалу және тұғырлар орнату түрінде болады. Тұғырлар көбінесе бір немесе бірнеше құдайдың мүсінінен немесе екі өлшемді бейнесінен жасалады, себебі олар ғибадаттың орталық нүктесі болып табылады. Сонымен қатар, шамдар, құрбандықтар, дұғаға арналған моншақтар, құмыралар және тағамдық құрбандықтарға арналған бір немесе бірнеше ыдыстар да болады. Көптеген кеметиктер дәстүрді сақтап, ежелгі египеттіктер ұсынған заттармен ұқсас немесе бірдей құрбандықтар береді. Ғибадат кезінде кеметиктер ғибадат пен құлшылықты білдіретін дуа (𓀃) ишаратымен дұға етеді – бұл ежелгі египеттік иероглифтердің бірі.

Құдай/құдайлар туралы идея

Кеметистік ілімнің икемділігін Кеметистік діни құрметтің нысанына анықтама берген арқылы жақсы түсіндіруге болады. Мысыр діні көпқұдайлы дін болғанымен (бірақ қазіргі египтологиялық зерттеулердің азшылық пікірі, монотеизм әрқашан табынылатын құдайлардың көптігінің аясында жасырын болған деген тұжырымды қабылдамайды) және Кеметистер бұл формальды көпқұдайлықты жоққа шығармайды, оны әртүрлі ағымдар әртүрліше түсіндіруі мүмкін. Бүгінде бұл мәселеге қатысты азшылық көзқарас – мифтер мен аңыздардағы өзара әрекеттесу мен ықпалдарда көрінетін жеке құлшылықпен толыққандай жеке тұлғалар ретіндегі құдайлардың дәстүрлі түсінігі. Ежелгі Мысыр тұжырымына сәйкес, кез келген құдайды құдайлардың «жоғары» немесе «күшті» деп санауға болады, бұл қазіргі культте қолданылатын мифологиялық контекстке байланысты. Егер жалпы бір құдай туралы ұғым қолданылса, онда ол абстрактілі мағынаға ие және философиялық жыныс ұғымына жақын: ол жеке тіршілік иелері емес, «бір түрдің тіршілік иелерінің тобын анықтайтын» белгілі бір құдайлық сапаның белгісі. Қазіргі Кеметизмде кең таралған, бірақ ежелгі Мысырлық түсініктерден біршама алшақ, жалғыз әмбебап құдайлық күштің әртүрлі формаларда көрінуі туралы идея бар, олар – құдайлар, сондықтан олар біршама бөлек, бірақ оның жай ғана аспектілері ретінде түсініледі. Бұл жағдайда Кеметистер, мысалы, Серапис пен Изида (алғашқыда ежелгі Мысыр Изидасы) немесе неоплатонизмдегі философиялық көзқарас сияқты, сондай-ақ басқа неопагандық қозғалыстар сияқты, христиан монотеизмінің батыстық тәжірибесі мен оның Ағарту дәуірінен басталатын қазіргі ойдағы көрінісіне де ден қояды. Монолатрия – Кеметизмнің тағы бір түрі, бірақ ол да сол дереккөздерге негізделген. Бұл тұжырымдамаларда, ежелгі Мысыр мәдениетінен алынған сыртқы ерекшеліктерді және Мысыр мифологиялық контекстін ескермей, Кеметизм көп жағынан, мысалы, Викка дініне ұқсас; бұл, мүмкін, оның негізінен англосаксон дәстүрі бар аймақтарда дамығанымен байланысты. Кеметизмдегі діни құрметтің нысанына қатысты осы мүмкін болатын дуалистік түсінікті ескере отырып, әрбір адам өз дінін практикалауда абстрактілі құдайлық күшке көбірек назар аударуды немесе жеке құдайларды құлшылық етуді артық көруді шешуіне болады. Кемет жерінің ғибадатханасы туралы жалғыз чех веб-сайты: «Бұл біз жалғыз әмбебап құдайдың бар екенін жоққа шығарамыз дегенді білдірмейді, бірақ ол монотеистер ойлағандай емес деп санаймыз және бұл құдайлардың көптігін жоққа шығаруды білдірмейді. Жеке құдайлар мен құдайшалар осы құдайлық сапаны біз сияқты адамдар бір жалпы «адамдыққа» ие болғандай бөліседі. Құдайлар белгілі бір энергия түрлерін және сапаларды көрсетеді. Бір тәңірге сенетіндердің жалпыға ортақ «бір құдайы» осылай болуы мүмкін емес». Бұл бейнеде құдайлық күш жалпы және жеке өмірдің барлық көзі ретінде қарастырылады.

The looseness of the Kemetist doctrine is best captured just by defining the object of Kemetist religious veneration. Although the Egyptian religion was a polytheistic religion (though there are scholarly Egyptologies now no longer accepted distinctly minority views that monotheism was always covertly present in the background of the plurality of worshipped gods) and Kemetists do not deny this formal polytheism, it can be interpreted differently by different currents. Today, the minority definition of this problem is the traditionalist notion of individual gods as wholly individual beings with a separate cult that enter into the interactive relationships and agencies described in myths and legends. In accordance with the ancient Egyptian concept, any of the gods can be considered as the "supreme" or "most powerful" of the gods, analogically according to the mythological context that is currently referred to within the cult. The notion of a universal single god, if used at all, has a rather abstract meaning and is close in meaning to the philosophical notion of gender: it is a designation of a particular divine quality forming "the defining feature of a group of beings of the same kind" – gods rather than individually existing beings. In contemporary times, one can encounter within Kemeticism the prevalent, but somewhat more distant from the original ancient Egyptian conception, idea of a single universal divine force manifesting itself in various forms, which are the gods themselves, so that they are understood as somewhat separate but nevertheless mere aspects of it. In this case, the Kemetists follow the late antique henotheism as manifested, for example, in the cults of Serapis and Isis (originally the ancient Egyptian Isiss) or in the philosophical outlook in Neo Platonism, but like other neopagan movements, undeniably also to the Western experience of Christian monotheism and its reflection in modern thought starting with the Enlightenment. Another variant of modernist Kemetism is monolatry, but based on the same sources. In these conceptions, leaving aside the external features derived from ancient Egyptian culture and the use of Egyptian mythological context, Kemetism in many respects bears a strong resemblance to, for example, the religion of Wicca; perhaps this is related to the fact that it is developed in areas with a predominantly Anglo Saxon tradition. Given this possible dualistic understanding of the object of religious veneration in Kemeticism, it is ultimately up to the individual to decide whether to focus more on an abstractly conceived divine power in the practice of their religion, or whether to prefer the more original worship of individual gods. Virtually the only Czech Kemet website Temple of the Land of Kemet notes: "This does not mean that we deny that there is one universal deity, but we argue that it probably does not exist in the way monotheists imagine it, and that this does not necessarily imply a denial of a plurality of gods. Individual gods and goddesses in their multiplicity share this divinity in the same way that we humans share one universal 'humanity'. The gods represent certain types of energies and qualities. The universal 'one god' of the monotheists can hardly be present in a similar way." is considered to be an analogous image of the divine power as the universal source of every single existence and of all existence in general.

Кезектілігі

Кеметизмнің тағы бір маңызды қағидасы – маат, тәртіп. Бұл ұғым ежелгі египеттіктердің (тек қана емес) діни ой-пікірлерінің іргетасы болды. Оны сақтау әлемнің тұрақтылығын және оның реттелген жұмысын қамтамасыз етуі керек еді. Оның маңыздылығы тіпті фараонның өзі, белгілі бір мағынада, құдайлық (яғни адам дүниесінің ережелерінен бос) деп түсінілгенімен айқын көрінеді. Ежелгі Египет дініндегі осы ұғымның бейнесі – Маат есімді әйел құдайы және оның символы – страустың қауырсыны. Маат сөзін аудару қиын, өйткені оның күрделілігі шындық, үйлесім және тұрақтылық сияқты ұғымдарды, немесе жай ғана дұрыс іс-әрекетті біріктіреді. Ол – барлық нәрсенің дұрыс және қажеттілігін білдіреді. Бұл – адамзат және құдайлар әлемінің өзара байланысы мен өзара тәуелділігін қамтитын, ғаламдық өзгермейтін ғаламдық тәртіп. Мааттың құдайлар әлеміндегі көрінісі негізінен мифтер мен аңыздарда, ал ғаламдық мағынада ол тұрақты, өзгермейтін және адам тұрғысынан мәңгілік табиғи циклдерде (әсіресе күн мен ай циклдерінде) көрінеді. Сондықтан египет құдайлары Ра мен Тотты Маат Иесі деп атаған. Адам әлемінде мемлекеттің болуы мен оның институттарының дұрыс жұмыс істеуі, әлеуметтік ережелерді сақтау және ең кеш дегенде Жаңа Империядан бастап жеке адамгершілік маңызды. Нәтижесінде, египеттік тұжырымдамада, әрбір адамның барлық түрдегі ережелерді құрметтеуі ғаламдық тәртіпті қолдау және сақтаумен біріктірілді, ал оларды сақтамау (әсіресе билеуші, бірақ тек ол ғана емес) оның бұзылуына әкелуі мүмкін. Мааттың құлдырауы әлемнің жойылуына және хаостың жеңісіне (египеттік исфет) әкелер еді. Осы мағынада Кеметикалық қозғалыс жалпыға бірдей дәстүрлі этикалық идеяларға, «жақсы мінез-құлықтарға» немесе әдет-ғұрыптарға қатысты, онда «маат» адам әлемінде табиғи және аздап күмәнсіз көрінеді. Адеп нормаларын анық белгілейтін міндетті мәтін жоқ. Керісінше, Кеметистер ежелгі египеттік жазбалардан шабыттанған адам мінез-құлқына қатысты маат ұғымын түсіндіруде ресми түрде міндетті емес. Маатты жалпы әлеуметтік мағынада түсінудің ең көрнекті (бірақ жалғыз емес) көзі – ежелгі египеттік Өмірге арналған дана кеңестер кітабы. Өлгендер кітабының 125-тарауында ғана, онда өлген адамның жер асты сотының алдындағы куәлігі бар, ол өзінің моральдық тазалығын өзі жасамаған істерді (негативтік мойындау деп аталатын) тізімдеу арқылы дәлелдейді. Бұл көне мәтіндердің барлығы тек қана жағдаяттық сипатта болғандықтан, тіпті Кеметизмде (әлі) жалпыға бірдей қалыптасқан моральдық мінез-құлық теориясы жоқ. Кемет жерінің богемиялық ғибадатханасы осы тұрғыда тек қана шеттен ғана былай дейді: «Ешқандай шамадан тыс жағдайларға ұшырамай, ‘орта жолды’ таңдаңыз және «егер сіз құдайлардың мүдделерін қадағаласаңыз, олар сіздің мүдделеріңізді қадағалайтынына күмәндануға болмайды». Бұл рухта, оны ежелгі перғауындардың кейбір атақтары мен басқа да атрибуттарын қолданатын билік (қазіргі Тамара Сиуда) басқарады. Ол – қазіргі кездегі патшалық ка, Хора рухының алтын бейнесі, қоғамның рухани көшбасшысының адам түрінде бейнеленген құдайлық аспектісі ретінде қарастырылады. Кеметистік қоғамдардың арасында «Тірі Нухати» және француздық «Та Нутри» бар.

Another important principle of Kemeticism is maat, order. This concept was one of the cornerstones of (not only) religious thought of the Ancient Egyptians – its observance was supposed to ensure the stability of the world and its orderly running. Its importance is already evident from the fact that even the pharaoh, who was in a certain sense himself understood as a divine (i. e. exempt from the rules of the human world) being, was, from the end of the Old Kingdom at the latest, overridden by this principle; the main task of the ruler was to bear responsibility and to contribute to the observance of the maat by all his actions. The epitome of the concept in Ancient Egyptian religion was the eponymous goddess Maat and its symbol—the ostrich feather. The word maat itself is difficult to translate due to its complexity and combines concepts such as truth, harmony, and stability, or simply right action. It represents all that is right and necessary for the right course of things. It is the universal unchanging cosmic order encompassing the world of men and the world of gods and their interconnection as well as their interdependence. The expression of the functioning of the maat in the world of the gods is mainly myths and legends, in cosmic sense it is manifested in regular unchangeable and from human point of view eternal natural cycles (especially in solar and lunar cycles. Therefore, the Egyptian gods Ra and Thoth were referred to as Lord Maat), in the human world in the existence of the state and in the proper functioning of its institutions, in the maintenance of social rules and, at the latest since the time of the New Empire, in personal human morality. As a result, in the Egyptian concept, the respect of rules of all kinds by each individual was merged into one with the support and maintenance of the cosmic order, while their non observance (especially by the ruler, but not only by him) could lead to its disruption. The collapse of the maat would lead to the demise of the world and the victory of chaos (egypt isfet). In this sense, the Kemetic movement refers to the generally prevailing traditional ethical ideas, to the "good manners" or customs in which "maat" in the human world naturally and more or less unquestionably shows itself. There is no explicitly binding text codifying moral norms. Instead, Kemetists are formally non binding in their interpretation of the concept of maat in relation to human conduct, inspired by ancient Egyptian scriptures. The most prominent (though by no means the only) source for understanding maat in a more general social sense is the ancient Egyptian Books of Wise Advice for Life. Only chapter 125 of the Books of the Dead, containing the testimony of the deceased before the underworld court, by which he proves his moral purity by listing the deeds he did not commit (the so called negative confession), is of a somewhat normative nature. Since all these ancient texts are exclusively casuistic in nature, even Kemeticism does not (yet) contain any generally formulated theory of moral conduct. The Bohemian Temple of the Land of Kemet rather only marginally notes in this context: "Do not be subject to any extremes and choose the 'middle way and "do not doubt that if you look after the interests of the gods, they will look after your interests." Entirely in this spirit, it is headed by an authority (currently Tamara Siuda) using some of the titles and other attributes of ancient pharaohs. She is conceived as the present incarnation of the royal ka, gold embedded in the spirit of Hora, an aspect of divinity embodied in the human form of a spiritual leader of the community. Other Kemetist societies include The Living Nuhati, and the defunct French Ta Noutri.

Чехиядағы кеметизм

Чехияда Кеметизмнің мүшесі екенін мәлімдейтін бір ғана қоғам бар, ол Ішкі істер министрлігі тіркеген "Per Djoser Achet" азаматтық бірлестігі.

Атонисттік кеметизм

Атонисттік Кеметицизм (немесе Атониялық Кеметицизм) – Атенизмнен шабыттанған Кеметикалық қозғалыс. Бұл египет дінінің түрі тек Ахенатонның қысқа ғана билігі тұсында болды, оның билігі кезінде басқа барлық египеттік культтер тыйым салынды және тек Атонға ғана табынуға рұқсат берілді.