Кіріспе
Жапон тіліндегі бұл сөз "Қандай ысырап!" деп аударылады. Жеделдетілген патенттік тексеру бағдарламасы, сондай-ақ PPH 2.0 деп белгілі, – ысырапқа кешірім сезімін білдіретін немесе бір нәрсеге лайық емес екендігіңді, себебі ол тым жақсы екендігін көрсететін жапон тіліндегі фраза. Бұл сөзді ағылшын тіліне "Қандай ысырап!" немесе "Ысырап қылма, мұқтаж болма" деген ежелгі мақал ретінде аударуға болады. Жапон экологтары бұл терминді адамдарды "азайту, қайта пайдалану және қайта өңдеуге" шақыру үшін пайдаланған. Кениялық эколог Вангари Маатаи БҰҰ-да осы терминді қоршаған ортаны қорғауды насихаттау үшін ұран ретінде қолданды.
is a Japanese phrase conveying a sense of regret over waste, or to state that one does not deserve something because it is too good. The term can be translated to English as "What a waste!" or the old saying, "Waste not, want not." Japanese environmentalists have used the term to encourage people to "reduce, reuse and recycle". Kenyan environmentalist Wangari Maathai has used the term at the United Nations as a slogan to promote environmental protection.
Этимологиясы, қолданылуы және аудармасы
Көпшілікке ең беделді деп саналатын жапон сөздігі – Кодзиен, моттанай сөзінің үш анықтамасын келтіреді: (1) құдайға, буддаға, асыл адамға немесе басқаларға қатысты дұрыс емес немесе кінәлі; (2) қызығушылық тудыратын және лайықсыз/ лайық емес, алғыс айту үшін қолданылады; (3) бір нәрсенің толық құндылығы тиісті пайдаланбағандықтан жоғалғанына өкініш білдіру. Қазіргі жапон тілінде моттанай көбінесе бір нәрсені қажетсіз тастауды немесе мұндай жағдайға өкінуді білдіру үшін қолданылады. Нагано университетінің профессоры, Кодзиендегі (3) анықтама қазіргі жапондықтар ең көп қолданатынын атап өтті. Екінші мағынасы жапон газеттерінде императорлық отбасының мүшелерінің осындай оқиғаға қатысқандығы туралы айтылғанда көрінеді, бұл ысырапшылықты емес, алғыс сезімін немесе құрметті білдіреді. , тағы бір жапон сөздігі осы анықтамалардың ұқсас ретін ұсынады. Хасегава бұл мағынаның (3) жиілігінің артуын тарихи мағыналық өзгеріске байланыстырады, онда бастапқы мағына, яғни (1), маңыздылығын жоғалтқан. Киото университетінің жапон әдебиеті ғалымын сілтеме келтіре отырып, Хасегава бұл сөздің Камакура дәуірінде жаргон ретінде пайда болғанын және 15 ғасырдың ортасына қарай (2) және (3) мағыналарын алған болуы мүмкін екенін мәлімдейді. Жапон тіліндегі сөздікте "моттанай" терминінің қолданылуы 13 ғасырға дейін жетеді. Кодзиен мен Дайгенкай екеуінде келтірілген моттанаши сөзінің ерте қолданылуының екі жиі сілтеме жасайтын мысалы – Генпей Жосуики және Тайхейки. Мотайна (モタイナ) сөзінің бір түрі 14-шы ғасырдың соңында немесе 15-шы ғасырдың басындағы Но пьесасында кездеседі, бұл (1) мағынасына жақын. Моттанайдағы наи сөзі жапон тіліндегі теріс сөздерге ұқсас ("моттаи жоқ"), бірақ бастапқыда күшейткіш ("құдайға шүкір моттаи") ретінде қолданылған болуы мүмкін. Моттай – 1444 жылы жарық көрген сөздікте кездесетін есім. Дайгенкай бутай сөзін баламалы оқу ретінде көрсетеді және ол 勿, 物體, 勿體, 物体 немесе 勿体 канжилерімен жазылған. Бұл (i) нәрсенің пішіні/формасы немесе (ii) әсерлі немесе таңғажайып нәрсе (モノモノシキコト; monomonoshiki koto) дегенді білдіреді. Жапон тілінде моттай деп айтылатын қосылыс қытай-жапон сөздіктерінде (ii) мағынасындағы қытай сөзі ретінде кездеседі, бірақ моттанаши емес, өйткені ол жапон тіліне тән сөз. 18-шы ғасырдың Кокугаку филологы Мотоори Норинага 1798 жылғы "Тамаараре" трактатының алғы сөзінде ("Мұз кристалдары (асыл тастар сияқты)"; 玉あられ) адамдарды шынайы жапондық емес, өздерінің қабылдаған әдет-ғұрыптарына мойынсұнудан ояту мақсатымен, сөзді алғыс білдіру үшін қолдануды сынады. Ол оның осындай мақсатта қолданылуын (осореои және осореои сияқты) қытай риторикасы мен сәлемдесу формаларын еліктеуден туындаған түпкілікті шығу тегімен бұзған деп есептеді. 1934 жылы жазған "Нихон сейшин то Буккё" атты мақаласында буддолог Като Тоцудо (加藤咄堂; 1870-1949) "жапондықтардың негізгі мінез-қалпының" бірі деп санайтын "ысырапқа қарсылықты" (моттанай) қосты.
Жапондық экологиялық саясаты
2002 жылдың қарашасында ағылшын тіліндегі Look Japan журналы "Жапонияны жаңарту: "Моттайнай" рухын қайта ояту" деген тақырыпта мақала жариялады. Мақалада Жапониядағы "ойыншық ауруханасында" жұмыс істейтін еріктілердің арасында "балалардың мүліктеріне деген құрмет сезімін қалыптастыру" ниеті, үй шаруаға техникасын немесе балалар киімдерін жөндеуге маманданған шеберханалардың қайта ашылуы, полиэтилентерефталат (ПЭТ) бөтелкелер және басқа материалдарды қайта өңдеу, тамаққа жарамды қалдық майды жинау және, жалпы алғанда, қолдануға жарамсыз болған нәрсені тастау тенденциясын тоқтатуға жасалған күш-жігер, яғни "моттайнай" рухын қайта жаңғырту туралы айтылды. "Моттайнай рухы" – бізді қоршаған адам ресурстары мен табиғат деп қарастырылады. Мизуэ Сасаки айтқандай, 2009 жылы БҰҰ-ның Климат өзгеруі жөніндегі саммитінде ол: "Тіпті жеке деңгейде, біздің барлығымыз азайтуға, қайта пайдалануға және қайта өңдеуге қабілеттіміз, бұл Жапонияда "моттайнай" деп аталады, бұл ұғым бізді алғыс айтуға, құрметтеуге және ысыраптан сақтануға шақырады".
At the 2009 United Nations Summit on Climate Change, she said, "Even at personal level, we can all reduce, re use and recycle, what is embraced as Mottainai in Japan, a concept that also calls us to express gratitude, to respect and to avoid wastage."
Пайдаланылған әдебиеттер
Синиавер, Эико Маруко (2014). «Жүректің шаттығы: ысырапшылдық және мыңжылдық Жапониядағы мағына іздеуі». Азия зерттеулері журналы. 73 (1): 165 – Perusall арқылы.