Сауда шарты мемлекеттер арасындағы өзара құқықтарды белгілейтін ресми келісім. Халықаралық құқық бойынша шарттардың ережелері Вена конвенциясында қарастырылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Сауда шарты – мемлекеттер арасындағы өзара құқықтарды орнату және сауда жағдайларын реттеу мақсатындағы ресми келісім. Бұл екіжақты акт, онда әрбір шарты жасасушы тарап екінші тарапқа қаратай нақты шаралар қабылдайды, бұл тек қана жеңілдіктер емес. Britannica мәліметінше, келісім – екі немесе одан көп халықаралық құқық субъектілері, яғни негізінен мемлекеттер мен халықаралық ұйымдар арасындағы міндеттемелерді белгілейтін міндетті ресми келісім, шарты немесе басқа да жазбаша құжат. Мемлекеттер арасындағы келісімдерді реттейтін қағидалар Вена келісімдер құқығы жөніндегі конвенцияда (1969 ж.) баяндалған, ал мемлекеттер мен халықаралық ұйымдар арасындағы келісімдерге қатысты ережелер Вена мемлекеттер мен халықаралық ұйымдар арасындағы немесе халықаралық ұйымдар арасындағы келісімдер құқығы жөніндегі конвенцияда (1986 ж.) көрсетілген. Қысқасы, келісім – тараптар арасында құқықтар мен міндеттерді тудыратын заңды күші бар құжат. Ол адалдықпен орындалуға тиіс және «pacta sunt servanda» (латынша «келісімдер орындалуға тиіс») принципіне сәйкес болуы керек, бұл халықаралық құқықтың ең ежелгі қағидаларының бірі саналады. Сауда келісімдерінің маңызды артықшылықтары бар екенін мойындау маңызды. Мысалы, Амадео еркін сауда келісімдері шетелдік инвестицияларға көмектесетінін түсіндіреді. Инвесторлар елге құя бастайды. Бұл жергілікті өнеркәсіптерді кеңейтуге және ұлттық бизнесті дамытуға капитал салуға мүмкіндік береді. Ол сонымен қатар бұрын оқшауланған көптеген елдерге АҚШ долларын жеткізеді (2022 ж.).
A commercial treaty is a formal agreement between states for the purpose of establishing mutual rights and regulating conditions of trade. It is a bilateral act whereby definite arrangements are entered into by each contracting party towards the other—not mere concessions. According to Britannica, a treaty is a binding formal agreement, contract, or other written instrument that establishes obligations between two or more subjects of international law, primarily states and international organizations. The rules governing treaties between states are outlined in the Vienna Convention on the Law of Treaties (1969), while those pertaining to treaties between states and international organizations are specified in the Vienna Convention on the Law of Treaties Between States and International Organizations or Between International Organizations (1986). In essence, a treaty is a legally binding document that creates rights and responsibilities among parties. It is expected to be executed in good faith, adhering to the principle of pacta sunt servanda (Latin for “agreements must be kept”), which is arguably the oldest principle of international law. It is important to recognize that trade agreements offer important advantages. For example, Amadeo explains that free trade agreements contribute to foreign investment. Investors will flock to the country. This adds capital to expand local industries and boost national businesses. He also contributes US dollars to many previously isolated countries (2022).
Мысалдар
Мысалы, Метюен шарты Португалия мен Англия арасындағы сауда шарты болды. Тағы бір мысал, 1815 жылғы Наполеон соғыстарының аяқталуы мен 1860 жыл аралығында Ұлыбританияның тарифтік жүйесі күрделі қорғаныстан іс жүзінде толық еркін саудаға ауыстырылды. 1786 жылы 18 ғасырдағы қатаң қорғаушы заңнаманы өзгертуге талпыныс жасалды. Сол жылы Питт Франциямен сауда шартын жасады, ол екі елде де баж салығын азайтуды көздейді. Бірақ Франциямен соғыс басталған соң, шарт күшін жойды, сондықтан 1815 жылы ескі жүйе әлі де қолданыста болды. Оны өзгертудегі алғашқы маңызды және кейбір жағынан шешуші қадам 1824 жылы Уильям Хаскиссон саясаты бойынша жасалды. Сол жылы және 1825 жылы шикізатқа, әсіресе жүнге, шикі жібекке, зығырға және темірге салынатын баж салығы едәуір төмендетілді, сондай-ақ өндірілген тауарларға салынатын баж салығы да төмендетілді. Өзгерістердің ең қызықты даулысы жібекке қатысты болды, оның импортына толығымен тыйым салынған еді, ал енді ол 30 пайыздық баж салығымен рұқсат етілді. Осылайша қорғаныс жүйесінде маңызды бұзушылық жасалды, және келесі онжылдықта, әсіресе 1833 жылы лорд Альторп кезінде, осы бағыттағы тағы бірнеше өзгерістер енгізілді. Бірақ 1830-1840 жылдары астық заңдары басты дау-дамайдың нысаны болды. 18 ғасырдың ортасынан бері халық санының өсуі Англияны астық импорттаушы елге айналдырды, әсіресе 19 ғасырдың басында өндірістің қарқынды дамуына байланысты. 1773 жылы астыққа баж салығын енгізетін алғашқы жүйелі заңдар қабылданды. 1816 жылдан бастап астықтың бағасын жоғары деңгейде ұстауға бағытталған бірқатар шаралар қабылданды. 1816 жылғы заңға сәйкес, бағасы төрт шиллингтен 80 шиллингке дейін төмендегенде бидай импортына тыйым салынды (бюшель үшін 2,50 доллар). 1822 жылы тыйым салу шегі 70 шиллингке төмендетілді. 1828 жылы жылжымалы баға белгіленді, онда астықтың бағасы төмендегенде баж салығы жоғарылап, баға өскенде төмендеді. 1830 жылдан кейін Кобден мен Брайт басқарып жүргізген үлкен қарсылық осы астық заңына қарсы бағытталды. Бірақ көп уақыт бойы астық заңына қарсы күрес, ерекше шеберлікпен және ынтамен жүргізілгеніне қарамастан, нәтиже бермеді. Алайда 1842 жылы сэр Роберт Пил жылжымалы бағаны өзгерту арқылы алғашқы маңызды жеңілдік жасады, ал оның қарсыласы лорд Джон Расселл өткен жылы бір төрт шиллингтік баж салығын ұсынған еді. 1845-46 жылдардағы жаман егін және Ирландиядағы ашаршылықты ескере отырып. 1846 жылы Пил бас тартты және 1846 жылы астықтың импортына бір шиллингтік баж салығын ғана енгізуді ұсынды, ол тіркеу алымы ретінде қарастырылды. Бұл өзгеріс қабылданды, бірақ Пил өзінің партиясының бір бөлігін ғана өзімен бірге алып кете алды, сондықтан ол көп ұзамай отставкаға кетуге мәжбүр болды. Астық заңдары үлкен саяси күшке ие болды, себебі олар жер иелерінің мүдделерін қорғайтын, олардың парламенттегі ықпалы әлі де өте зор болды. Бірақ Ұлыбританиядағы жалпы экономикалық жағдай, өндірістік халықтың қарқынды өсуі және азық-түлікке өте қажеттілік, оларды жоюды қажет етті. Ғасырдың ортасына дейін, көрінеу қарсы тұра алмаған қолдаумен сақталғаннан кейін, олар ерекше нашар егін жинау кезеңінің салдарынан кенеттен құлдырады. Олардың сақталуы да, соңғы кенеттен жойылуы да британдық тарифтік тарихтың жалпы бағытынан кейбір жағынан өзгеше.
For example, the Methuen Treaty was a commercial treaty between Portugal and England. Another example, between the close of the Napoleonic Wars of 1815 and the year 1860, the tariff system of United Kingdom was changed from elaborate protection to practically complete free trade. An attempt had indeed been made in 1786 to modify the rigidly protective legislation of the 18th century. In that year Pitt concluded a commercial treaty with France, providing for large reductions of duties in both countries. But the treaty was swept away with the outbreak of the wars with France, and accordingly the old system was still in force in 1815. The first important step, and in some respects the decisive step, towards modifying it was taken in 1824, under the policy of William Huskisson. In that year, and again in 1825, great reductions were made in the duties on raw materials, especially on wool, raw silk, flax, and iron, while considerable reductions were also made in the duties on manufactured goods. The most sharply contested of the changes was in regard to silks, which had been completely prohibited, and were now admitted at a duty of 30 per cent. A considerable breach was thus made in the protective system; and some further changes in the same direction were made in the next decade, especially under Lord Althorp in 1833. But in the decade from 1830 to 1840 the Corn Laws were the chief subject of contention. The great increase in population since the middle of the 18th century had made England a corn importing country, especially with the rapid growth of manufactures in the early years of the 19th century. The first systematic Corn Laws imposing duties on grain had been passed in 1773. From 1816 onwards a series of measures were passed, all designed to maintain the high price of grain. The Act of 1816 prohibited the importation of wheat when the price was less than 80 shillings a quarter (=$2.50 a bushel). In 1822 the prohibitive point was lowered to 70 shillings. In 1828 the sliding scale was introduced, under which the duty went up and down as the price of grain went down and up; and it was against this form of the Corn Law that the great agitation led by Cobden and Bright was directed after 1830. For a long time the anti Corn Law agitation seemed to have no effect, although conducted with extraordinary skill and enthusiasm. In 1842, however, Sir Robert Peel made the first important concession, by modifying the sliding scale, his opponent, Lord John Russell, having proposed in the previous year a fixed duty of 8 shillings a quarter. In view of the bad harvest of 1845–46, and the famine in Ireland. In 1846, Peel surrendered, and proposed in 1846 the admission of grain with only a fixed duty of one shilling a quarter as a registration fee. This change was carried, but Peel, being able to carry only a fraction of his party with him, was compelled shortly afterwards to resign. The Corn Laws had great political strength, serving as they did the interests of the landowners, whose hold on parliament was still very strong; but the general economic situation in Great Britain, from the rapid growth of the manufacturing population and the imperative need of more food, made the abolition inevitable. After having been maintained till the middle of the century, apparently with irresistible support, they suddenly collapsed under the strain of a season of exceptionally short crops. Both their continued maintenance and their final sudden abolition are in some respects divergent from the general course of British tariff history.