Кіріспе

Илдефонс (сирек Илдефос немесе Илдефонс; испан тілінде San Ildefonso; шамамен 8 желтоқсан 607 ж. – 23 қаңтар 667 ж.) – өмірінің соңғы он жылдығында Толедо митрополиті қызметін атқарған ғалым және теолог. Оның готтық есімі – Хилдефунс. Эфиопия православиелік Тевахедо шіркеуінде оны өмірі туралы аңыздардың Геэз тіліне аудармасы бойынша Дексиус (ደቅስዮስ Daqsəyos) деп біледі. Оның еңбектері Испаниядан тыс жерлерде осылай көп әсер етпесе де, Илдефонс қанонизацияланды және Иберия түбегінде ғасырлар бойы маңызды тұлға болып қала берді. Испан және португал миссионерлері оның идеяларын бүкіл әлемге таратуға көмектесті.

Өмір

Ильдефонс Витерик патшалық құрған кезде Толедодағы белгілі вестготтар әулетінде дүниеге келді. Ильдефонстың өмірінің көп бөлігінде вестготтар мемлекетін азаматтық соғыстар қамшылады. Кейін Толедо епископы болған оның туысы Евгений, ізгі ниетті жасты тәрбиелеуді бастады. Ильдефонс шамамен 632 жылы Толедо епископы Эладий оны диакон қызметіне бекіткеннен кейін діни жолын бастады. Дегенмен, Ильдефонс отбасының діни мансабына қатысты жоспарларына бағынбай, қала сыртындағы Агали монастырінде монах болды. Әлі қарапайым монах бола тұрып, ол әйелдер монастырын құрып, оны қаржымен қамтамасыз етті. 650 жылы Ильдефонс Агали монастырінің абаты болып сайланды. Осы қызметінде ол Иберия шіркеуінің сегізінші және тоғызыншы Толедо соборларына қатысты. 657 жылы оның туысы Евгений II қайтыс болғанда, Ильдефонс оның орнына Толедо епископы болып сайланды. Патша Рекесуинт оны бұл лауазымды қабылдауға мәжбүр етті, өйткені Ильдефонс кейіннен өзінің шәкірті және мұрагері Барселона епископы Кирикусқа шағымданды.

Аңыздар

VIII ғасырдың соңында Толедо архиепископы Цисила өзінің ізашарының өмірбаянын әрлеп жазды. Ол Илдефонс бір күні Әулие Леокадияның қабір алдында дұға жасап отырғанда, шейіт қабірінен тұрып, Құдай анаға деген сенімі үшін оған алғыс айтты делінеді.

Өлім және мұра

Ильдефонс он жыл билік еткеннен кейін қайтыс болды және өзінің (және қаланың) базиликасында, Толедоның Санта-Леокадия шіркеуінде жерленді. Толедоның тағы бір кеңесі 18 желтоқсанды Мәриям мерекесі ретінде атап өтуге шешім қабылдады, оның көрінісін еске алу үшін, бірақ кейбір дереккөздер бұл мереке күні 10-шы кеңесте (Ильдефонс онда баяндамашы болып қызмет еткен) күнтізбеге қосылғанын айтады, сондай-ақ 25 наурыздағы Жариялану мерекесі де қосылды. Базилика мешітке айналған тіпті мұсылмандық билік кезінде де, аян болған жер қасиетті болып қалды және Құдай анаға арналды. Паломниктер Ильдефонстың көрінісінде Құдай ана басқан тасты көру үшін Толедоға сапар шекті. Кейінгі соғыстарда Ильдефонстың денесі Замораға көшірілді, онда ол Әулие Петр мен Ильдефонс шіркеуінде сақталған. Ильдефонстың «De perpetua virginitate» еңбегіне арналған Кирикус оның орнын басты. Оның кейінгі ізбасары Юлиан Ильдефонсты өзінің «De viris illustribus» еңбегіне қосылған өмірбаяндардың қатарына енгізді. Тағы бір ізбасары, Кисила, Ильдефонстың өмірбаянын жазды. 13 ғасырда доминикан Родриго де Серрато Ильдефонсты өзінің көрнекті тұлғалар галереясына қосты. Ильдефонс Толедо, Замора және бірнеше кішкентай қалалардың қасиетті қамқоршысы саналады. Оның мерекесі – 23 қаңтар, оның қайтыс болған күні. Олула-дель-Риода (Альмерия) мерекелер бұрынғы күні от жағумен және фейерверкпен басталады, содан кейін қасиеттінің бейнесімен салттық шеру өтеді, ал көрермендерге нан шашылады. Ибериялық миссионерлер Сан-Ильдефонсоны бүкіл әлемге таратты, соның ішінде Сан-Ильдефонсо түбегіне, Филиппиндегі Сан-Ильдефонсо (Булакан), Танайдың қасиетті қамқоршысы (Ризал), Сан-Ильдефонсо (Илокос-Сур), Гватемаладағы Сан-Ильдефонсо Иктауакан, Сальвадордағы Сан-Ильдефонсо, Сан-Висенте және Нью-Мексикодағы Сан-Ильдефонсо Пуэбло қалаларына жеткізді.

Теология және жазбалар

Кейбіреулер Ильдефонсты испан тілінде Марияны "Құдай анамыз" емес, "Кыз" деп атаудың бастау көзі деп санайды, француз тіліндегі "Біздің ханым" немесе итальян тіліндегі "ханым" сияқты. Ильдефонстың ең маңызды еңбегі – "Марияның мәңгілік тазалығы туралы үш күдікке қарсы" (De perpetua virginitate Mariae contra tres infideles) еңбегі, ол Иеронимнің бұрынғы еңбегін үлгі етіп, испандық Мария тануының орталығына айналды. Үш еретик Ильдефонс теологиялық тұрғыдан келіспеген Элигийдің Мария ілімін бейнелейді. Ильдефонс Исидордың "синоним әдісін" (немесе Цицеронның синонимдерін) теологиялық мақсаттарда пайдаланады, онда ол әрбір сөз тіркесін бірнеше рет, әртүрлі, бірақ бірдей деп есептелетін түрінде қайталайды. Бұл анықтамалар аргументтерді риторикалық тұрғыдан күшті етіп көрсетеді, ал лексикографтар Ильдефонстың қолданған синонимдерін зерттейді. Ильдефонс, мүмкін, "Аспанға көтерілу" (Ascension) вестготтық литургиясын да жазған болуы мүмкін, ол Христианның берген пайдасының оның жасаған кереметтерінен артық екенін түсіндіреді, мысалы, "көмексіз бұлттарға көтерілуі". Теологиялық тұрғыдан Ильдефонс Никеялық сенімді құтқарылу үшін жеткілікті білім (sufficientem scientiam salutarem) және сенуші мен Құдай арасындағы келісім (foedus) деп қарастырды. Ильдефонс, Севильялық Исидор сияқты, сенімді Құдай мен сенуші арасындағы "екі келісімді" құрайды деп есептеді: біреуі – шайтаннан бас тарту, екіншісі – сенімнің өзі. Ильдефонс жиі қасиетті тағамды қабылдауға шақырды, бұл қалыпты тәжірибенің сирек екенін көрсетеді және көптеген адамдарды ынталандырған дайындыққа баса назар аударды. Ильдефонстың "Танымал адамдар туралы" (De viris illustribus) еңбегі – Исидордың сол аттас еңбегінің он үш бөлімнен тұратын жалғасы. Кітапта Киелі кітаптан тікелей үзінділер жоқ, бірақ әйгілі жазушылардың өмірбаяндарын кеңейтіп, шіркеу мен мемлекеттегі көрнекті тұлғаларды, тіпті Исидордың өзін де қамтиды (дегенмен Ильдефонс Сарагосалық Браулионың Исидор туралы жақсы өмірбаянынан хабарсыз болған сияқты). Ильдефонстың басылымында Толедоның бұрынғы епископтарының монахтық өміріне ерекше назар аударылды (жеті өмірбаян қосылды). Дегенмен, қазіргі редакторлар оның пасторлық қамқорлығын және уағыз айтуға (praedicatio) баса назар аударғанын атап өтеді. Ильдефонстың жалғасы 6 және 7 ғасырлардағы Толедо тарихына қатысты маңызды дереккөз болып табылады. Ильдефонс сондай-ақ Исидордың еңбектерінің антологиясын дайындады, бірақ "Леудефредке хатты" (Epistula ad Leudefredum) қоспады. "Шомылудың мәні туралы" (De cognitione baptismi) еңбегінде Ильдефонс осы құрметті діни рәсімнің Киелі кітаптағы бастауын, сондай-ақ испандық шомылу рәсімдерін және маңызды дұғаларды түсіндірді. Бұл еңбек Августиннің Забурлар туралы баяндамасына, Григорий Зордың моральдық ілімдеріне және Исидордың Этимологиясына негізделген. Соңғысына қатысты Ильдефонс соңғы рәсімдерін орындамаған өлгендерге арналған миссаға қатысты Исидормен келіспейтін болды. Толедолық Юлиан өзінің "Болжамдарында" (Prognosticum) Ильдефонстың пікірін қолдап, мұндай миссалардың әлі де тиімді болуы мүмкін екенін айтты. Ильдефонс сондай-ақ "Рухани шөлдің дамуы туралы" (De progressu spiritualis deserti) еңбегінде осы тақырыптарды кеңінен зерттеп, шомылуды Қызыл теңізден өткен израильдіктерге және жеке рухани саяхаттың басталуына теңеді. Ильдефонстың Барселоналық Кирикке жазған бірнеше хаттары сақталған. Толедолық Юлиан "Ильдефонстың мадақтауында" (Elogium Ildefonsi) Ильдефонстың жоғалған екі еңбегін атап өтеді: "Өзінің әлсіздігінің бейнесі" (Liber Prosopopoeia Imbecillitatis Propriae) және "Әке, Ұл және Құдіретті Рухтың ерекшеліктері туралы кішкентай еңбек" (Opusculum de proprietate personarum Patris, et Filii et Spiritus Sancti). Бірінші трактат (өзінің әлсіздігі туралы) ықтимал, жеке монолог немесе диалог болған, және Валериус Биерцо оны үлгі ретінде пайдаланған болуы мүмкін. Екіншісі сол кездегі ересі – монотелитизм туралы айналысады. Оның "Кыздың тәжі" (Libellus de Corona Virginis) еңбегі жақында (2021) Роберт Никсон OSB аударған және католик баспасы TAN Books-та "Құдай Тағаланың Тажы: Мариямның сұлулығы, ізгілігі және қасиеттілігі туралы ежелгі медитация" деген атпен жарияланған.