Кіріспе

Vaccinium angustifolium, әдетте жабайы lowbush көкжиек деп белгілі, шығыс және орталық Канадада (Манитобадан Ньюфаундлендке дейін) және АҚШ-тың солтүстік-шығысында өсетін көкжиек түрі. Ол Оңтүстікке дейін Ұлы Түтінді Тауларға, ал батысқа дейін Ұлы Көлдер аймағына дейін таралған. Vaccinium angustifolium – коммерциялық мақсатта қолданылатын жабайы көкжиектердің ең көп таралған түрі және "төмен тәтті" жидек деп есептеледі.

Этимология

Түрлік эпитеті angustifolium латын тіліндегі "angustum" – "тар" және "folium" – "жапырақ" деген сөздердің қосындысынан тұрады.

Сипаттама

Vaccinium angustifolium – биіктігі шамалы, төмен жайылатын, жапырақты түсетін бұта. Оның тамырсабалары 100 жылға дейін күйінде болуы мүмкін, ал жеткілікті мөлшерде күн сәулесі, топырақ ылғалы және оттегі болғанда олар өне бастайды. Жазда жапырақтары жылтыр көк-жасыл, ал күзде әртүрлі қызыл түстерге боялады. Жапырақ пішіні кеңтен эллипстікке дейін жетеді. Бүйрекшелер сабақ қойнауларында қоңыр-қызыл түсті болады. Гүлдері ақ немесе қызғылт, қоңырау тәрізді, ұзын. Жемісі – кішкентай, тәтті, қара-көк немесе қара түсті жидек, антиоксиданттар мен флавоноидтарға толы. Бұл өсімдік орманды аймақтарда, ескі тасталған шаруашылықтарда немесе жақсы дренаждалған қышқыл топырақты ашық жерлерде жақсы өседі. Кейбір аймақтарда ол табиғи көкжидек өсіретін жерлерді құрайды, онда ол ірі аумақтарды жабатын жалғыз түр болып табылады. Салауатты сабақта бірнеше бүйрекшелер болуы мүмкін, және әрбір бүйрекшеден бірнеше гүл ашылуы мүмкін. Толық жапқан көкжидек егістігінде бір акр жерге 150 миллионға дейін гүлдер келеді. Vaccinium angustifolium өсімдігі отқа төзімді, және орман өртінен кейін оның саны көбейеді. Көкжидек өсірушілер дәстүрлі түрде өрістерін әрбір бірнеше жылда бір рет өртеп, бұталарды жойып, топырақты тыңайтады. Акадиялық француз тілінде көкжидек өсіретін жер "brûlis" (brûlé – "күйген") деп аталады, себебі осы техника әлі де қолданыста.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Қызылжидек Канаданың орталық және шығыс бөліктерінде, сондай-ақ АҚШ-тың солтүстік-орталық және шығыс бөліктерінде табиғи түрде өседі. Табиғи өсіп-өнімді жерінде бұл өсімдік ашық қыратты ормандарда, ескі шабындықтарда, құмды немесе тасты жартастарда өседі.

Географиялық өзгерістер

Мұз дәуірінің мұздықтары Мэн аймағының ландшафтын жасап, ең өнімді Vaccinium angustifolium өсетін жерлердің пайда болуына себеп болды.

Экология

Көптеген жануарлар төменгі бұталы жидектің жемісі мен жапырақтарымен қоректенеді, олардың ішінде қара аюлар, ракундар, түлкілер, аққұйрықты бұғылар және құстар бар. сонымен қатар тікенекті геометр, арақанатты шыбын, көкжидек сұр шыбыны, бұрыштық шыбын, Caloptilia vacciniella, Андромеда төменгі қанаты, көлеңкелі қақпалар, екі нүктелі жебе, қара құрт шыбыны, шағылысқан құрт, әшекейлі соулу, пират бүлдіршіні, Норман жебесі, сұр семсер шөп шыбыны, қызғылт шеті бар күкірт көбелегі, қауырсын сфинкс шыбыны және көкжидек жапырақ орағышы шыбыны да осы жидекпен қоректенеді.

Өндіріс циклы

Vaccinium angustifolium екі жылдық өндіріс циклына ие. Бірінші жыл вегетациялық жыл деп аталады, ал екінші жыл жеміс беретін жыл деп аталады. Жыл сайын өнімді болу үшін көптеген шаруалар жерлерін жарты-жартылай бөліп, бір жартысын вегетациялық жылға, екінші жартысын жеміс беретін жылға арнайды.

Кесу

Мерейлі американдықтар көкжидек өндірісін арттыру үшін Мэн штатының шығысындағы ағаштар мен бұталарды жүйелі түрде өртеп тастаған. Қазіргі заманғы фермерлер осы мақсатқа жету үшін түрлі күйдіру немесе шабу әдістерін қолданады. Көкжидек өсірушілер өздерінің жерлерінде көкжидек өндірісін көтеру үшін әртүрлі тәсілдерді пайдаланады, мысалы, жерді өртеп жіберу немесе флейл кескіш, бұта кескіш, шөп кескіш сияқты құралдарды қолданып, өсімдіктерді жер бетін зақымдамай, мүмкіндігінше тамырына дейін кесіп тастау. Бұл шаралар топырақ астындағы тамырсабақтың таралуын ынталандыру үшін жасалады. Кейбір өсірушілер күзде егін жинағаннан кейін серпалы кескішпен өсімдіктерді кесіп, шамамен 1-2 дюйм сабақ қалдырады, содан кейін көктемде қалған өсімдіктерді жағып, отынды үнемдейді. Фермерлер егінін арамшөптер мен зиянкестерден қорғау үшін пестицидтермен өңдейді. Егістіктер содан кейін жылдың қалған бөлігінде жаңа өрмелердің өсуіне, дамуына және гүлдеуіне мүмкіндік береді.

Аңтану

Жеміс жинау немесе жеміс беретін жылы көкжидек өсірушілер өз егістіктерін тозаңдау үшін бал арасы ұяларын жалдап алады. Бұл ұялар әр гектарға 1-ден 8-ге дейін орналастырылады. Аралардың басқа жерге ұшпай, жеткілікті мөлшерде жем табуы үшін ұялар гүлдің 10-20% ашылған кезде егістікке орналастырылады. Аралар көкжидек егістігінде орташа есеппен 2 апта қалады, бұл оларға егістіктегі әртүрлі клондарды тозаңдатуға мүмкіндік береді, олардың барлығы екі апта ішінде әртүрлі уақытта гүлдейді. Кейбір өсірушілер тозаңдауды барынша арттыру үшін бұғы араларын да пайдаланады. Бұғы аралары бал араларына қарағанда суық және ылғалды ауа райында ұша алады, сондай-ақ олар бал араларынан өзгеше тозаңдайды. Бұғы аралары гүлді дірілдете алады, бұл гүлдің ішкі бөлігіндегі тозаңды шығарады. Бұл дірілдеп тозаңдау деп аталады. Көкжидек өсірушілер тозаңдау үшін көптеген жабайы араларға да сенеді, оның ішінде Андрена карлини және Colletes inaequalis сияқты жалғыз аралар да бар.

Мемлекеттік жемістер

Көкжиек (мөлдір жидек) – Мэн штатының мемлекеттік жемісі, ал жабайы көкжиек Новая Шотландия провинциясының жемісі болып табылады. Новая Шотландиядағы Оксфорд қаласы "Канаданың жабайы көкжиек астанасы" деп аталды. Мэн штатының десерті – жабайы көкжиекпен жасалған көкжиек пирогы.