Солтүстік Шотландия Су Электрлік Кеңесі (1943-1990)

Кіріспе

Ұлыбританияның гидроэлектрлік мемлекеттік органы (1943–1990)

Шотландияның Солтүстік гидроэлектрлік кеңесі (1943–1990) Шотландияның Таулы аймақтарындағы гидроэлектрлік жобаларды жобалау, салу және басқару мақсатымен құрылды. Бұл шотланд саясаткері Томас Джонстонның 1945 жылдан 1959 жылға дейін кеңес төрағасы болған маңызды жетістіктерінің бірі деп есептеледі.

Өмірбаян

1930 жылдары Шотландияның солтүстігінде су электр энергиясын дамыту үшін бірнеше схемалар ұсынылды. Бұл схемаларға жер иелері, спортпен айналысушылар және көмір өндіруші индустрия қарсылық көрсетті, себебі бәсекелестік тудырады деп ойлады. Ресми тараптардан да қарсылық болды. Алюминий өнеркәсібі үшін Кинлохлевенде электр стансасы салу жоспарлары Инвернесс округтік кеңесі Спей және Лаган өзендерінен суды Аргилширге өткізуге рұқсат бермеген соң тоқтатылды. 1938 жылы Каледония су электр энергиясы туралы заң жобасы Парламентте қабылданбады. Бұл жеке компанияға Таулы аймақта су электр схемаларын салуға рұқсат бермек еді, және оның жеңілісі Инвернесс курьеры газетімен құттықталды, оның редакциялық мақаласы былай деді:
[Заң жобасының] қарсыластары су электр энергиясын дамытуға және өнеркәсіптің барлық түрлерін енгізуге қарсы екендігі туралы жалған мәлімдеме жасады. Бұл шындықтан мүлдем алыс. Біздің талабымыз – Үкімет Таулы аймақтың су ресурстарын қалай дамыту керектігін зерттеу үшін комитет құрғанша, су электр ресурстарын одан әрі дамыту тоқтатылуы керек. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, 1920 жылдан бері Парламент мүшесі болған Том Джонстон Шотландиядағы азаматтық қорғаныс жөніндегі аймақтық комиссар болып тағайындалды. 1941 жылы Уинстон Черчилль Джонстонды Лондонға қызметке көндіре алмағаннан кейін, оны Шотландия мемлекеттік хатшысы болуын сұрады. Ол келісті, бірақ бұрынғы бес мемлекеттік хатшының барлығынан тұратын Мемлекеттік кеңес құру шартымен, егер олар Шотландияға қатысты мәселеде келісе алса, Джонстон Черчилльтің жоспарды қолдауын күтетін еді. Соғыс кезінде ол лауазым үшін жалақы алғысы келмеді. Инвернесс курьеры сияқты, Джонстон жеке кәсіпкерліктің ұлттық ресурстарды басқаруына қарсы болды және 1938 жылы Каледония су электр энергиясы заң жобасына қарсы дауыс берген. 1941 жылдың қыркүйегінде Глен Аффриктегі су электр схемасы үшін тағы бір заң жобасы ұсынылып, қабылданбады, содан кейін Джонстон үкіметтің Таулы аймақтағы су энергиясын дамыту бойынша өз жоспарлары бар екенін мәлімдеді. Қазан айында Шотландияда су электр энергиясын дамыту жөніндегі комитет құрылды, бірақ ол төрағасы Лорд Купердің атымен Купер комитеті деп белгілі болды. Комитет мүшелерінің арасында 1920 жылдары Ұлыбританияның ұлттық электр желісін жоспарлауға көмектескен инженер Уильям Дуглас Уэйр; Шотландия кооперативтік көтерме сауда қоғамының төрағасы Нил Битон; 1930 жылдары Галлоуэйдегі су электр схемаларына қатысқан инженер Джеймс Уильямсон; және Шотландия жер сотының өкілі Джон А. Камерон болды. Комитет отырысына дейін Купер оның мақсаттарына күмәнмен қарады, Шотландиядағы мүмкін су электр схемаларының көпшілігі 1918 және 1921 жылдар аралығында өткен Снелл комитетімен зерттелгенін сенді. Глен Аффрик және Батыс Таулы аймақ схемаларын қоспағанда, екеуі де парламенттік мақұлдау алмады, жалғастырылатын жалғыз схемалар шағын және тиімді болмауы мүмкін еді. Ол бастапқыда Хиллери есебін әуесқойлық деп есептеді, бірақ оны мұқият зерттегеннен кейін, одан кейін шаралар қолдануға болатынына көнді. Соғыс жағдайына қарамастан, комитет 1942 жылдың бірінші жартысын қолданыстағы құжаттаманы зерттеуге және Орталық электр энергиясы кеңесі, Электр энергиясы комиссиясы, балық шаруашылығы басқармалары, жергілікті билік органдары, иеленушілер және тіпті Корольдік шотландтық автомобиль клубы сияқты көптеген ұйымдармен кеңесуге арнады. Комитет есебін 1942 жылдың 15 желтоқсанында жариялады, ол өте керемет болды, әсіресе оның айқындығы мен түсініктілігі үшін. Ол жүйелі, талдамалық және реалистік болды, Джонсонды Палатада «жалпы келісім бойынша, шеберлікпен жасалған және қысқа, конструктивті және батыл сызбаның үлгісі» деуге итерді. Ол мемлекеттік саясаттың жиырма жылдан астам уақыт бойы жеке кәсіпкерлікті Таулы аймақтың су ресурстарын дамытудан алға тартқанын және өзінің стратегиясын жасауға сәтсіз болғанын, нәтижесінде аймақтың тереңдеп бара жатқан депрессиясы күшейгенін көрсетті. Ол ұсынған жалғыз нақты шешім – Солтүстік Шотландия су электр энергиясы кеңесі деп аталатын жаңа мемлекеттік орган, ол электр энергиясын тарату желісі жоқ аймақтарда электр энергиясын таратуды қоса алғанда, жобаларды бастау және дамыту үшін. Джонсон есептің жақсы қабылдануын қамтамасыз ету үшін көп жұмыс істеді. Ол саяси спектрдің көптеген адамдарымен сөйлесіп, ықтимал қарсыластарын қарусыздауға тырысты. Шотландия кеңсесі үшін жұмыс істейтін мемлекеттік қызметкерлер де схемаға қарсылықтың ықтимал себептерін түсінуге тырысты, ең ықтимал қарсыластың Көмір иелері қауымдастығы екенін атап өтті, олар Парламентте үлкен ықпалға ие болды. Парламентке ұсынылған кезде Джонстон Канцлер Уинстон Черчилль сияқты сегіз Кабинет министрінен көппартиялық қолдау алды. Палатадағы екінші оқылысында Джонстон заң жобасы Таулы аймақтың ауруына «жартылай ем» екенін мәлімдеді, ол сыртқа көшіп кеткенінің салдарынан «тез қан тоқтатуда». Ол артық қуат ұлттық желіге сатылатынын, шалқары ауылдық аймақтарда тарату шығындарын өтеу үшін, және жаңа кеңес Таулы аймақтың үлкен бөлігінің экономикалық дамуы мен әлеуметтік жақсартуына жауапты болатынын атап өтті. Бастапқы есептің айқын көзқарасына қарамастан, іске асырудың әр кезеңінде парламенттік мақұлдауды талап ететін көптеген тексерулер заң жобасына қосылды, сондықтан Шиғыс Файфты ұсынып тұрған Либералды-ұлттық партияның өкілі Джеймс Хендерсон Стюарт кеңеске осы бюрократиялық араласудан құтылуға тырысу үшін түзету ұсынды, егер Парламент кеңеске жұмысын істеуіне сенбесе, оны құрудың қажеті жоқ екенін айтты. Оның түзетусі Лорд адвокаттың пікірсайыс кезінде көтерілген наразылықтарға негізделген заң жобасын түзетуге келіскеннен кейін алынып тасталды. Заң жобасы Лорд Алнесс ұсынған Лордтар палатасында ынтамен қабылданды. Шараларға кең қолдау көрсетілді, әсіресе Том Джонсонға мақтау айтылды. Лорд Эйрли жылдамдық маңызды екенін айтты, себебі аймақтың экономикалық депрессиясымен тұрғындар ұзақ уақыт қанағаттанбайды. Соңында Лорд Ловат жобалар іске асырылғанда, соғыстан оралған Таулы дивизиядан шотланд жұмысшыларын пайдалану керектігін, ирландтық жұмысшыларды емес, деп шақыруға шақырды. Қажетті құқықтық өкілеттіктер 1943 жылғы Су электр энергиясын дамыту (Шотландия) заңымен (6 & 7 Geo. 6. c. 32) берілді, ол 1943 жылдың 5 тамызында қабылданды.

In the 1930s several schemes were proposed to develop hydro electric power in the north of Scotland. These met with opposition by landowners, sporting interest and the coal mining industry on the grounds of competition. There was also opposition from official sources. Plans to build a power station at Kinlochleven for the benefit of the aluminium industry were shelved when Inverness County Council refused to allow water from the River Spey and River Laggan to cross the county border into Argyllshire. In 1938, the Caledonian Water Power bill was defeated in Parliament. This would have allowed a private company to build hydro electric schemes in the Highlands, and its defeat was welcomed by the Inverness Courier, whose editorial proclaimed:
The opponents of [the Bill] have been falsely represented as being opposed to the development of water power and the introduction of industry in every shape and form. Nothing could be further from the truth. What we maintain is that there shall be no further development of the water power resources of the Highlands until a Committee is set up by the Government to enquire into [how] these water resources should be developed for the benefit of the Highlands. When World War II broke out, Tom Johnston, who had been a member of Parliament since the 1920s, was appointed as Regional Commissioner for Civil Defence for Scotland. In 1941, Winston Churchill, who was by then Prime Minister, having failed to convince Johnston to accept a post in London, asked him to be Secretary of State for Scotland. He agreed, providing that he could form a Council of State consisting of all five of the former Secretaries of State who were still alive. If they could agree on an issue affecting Scotland, Johnston would look to Churchill to support the plan. He also did not want to receive any payment for the post, while the war lasted. Like the Inverness Courier, Johnston did not want private enterprise to be managing national resources, and had voted against the Caledonian Water Power bill in 1938. When another bill for a hydro electric scheme in Glen Affric was put forward in September 1941, it was defeated, and Johnston announced that the government had its own plans for water power in the Highlands. In October, the Committee on Hydro Electric Development in Scotland was set up, although it was generally known as the Cooper Committee, after its chairman Lord Cooper. Other members of the committee were William Douglas Weir, an engineer who had helped to plan Britain's national power grid in the 1920s; Neil Beaton, chairman of the Scottish Co operative Wholesale Society; James Williamson, a civil engineer who had been involved with hydro electric schemes in Galloway in the 1930s; and John A. Cameron of the Scottish Land Court. Prior to the committee meeting, Cooper was sceptical of its aims, believing that most of the feasible hydro electric schemes in Scotland had been explored by the Snell Committee, which met between 1918 and 1921. With the exception of the Glen Affric scheme and the West Highland scheme, both of which had failed to gain parliamentary approval, the only schemes left to pursue were small and unlikely to be viable. He initially dismissed the subsequent Hilleary Report as amateurish, but careful study of it convinced him that some action could be taken. Despite the wartime conditions, the committee devoted the first half of 1942 to researching existing documentation and consulting with a wide range of organisations, including the Central Electricity Board, the Electricity Commission, fishery boards, local authorities, estate owners and even the Royal Scottish Automobile Club. The committee published their report on 15 December 1942, and it was quite remarkable, not least for its clarity and lack of ambiguity. It was systematic, analytical and realistic, causing Johnson to tell the House of Commons that it was 'by common consent, a masterly production and a model of terse, constructive and courageous draftsmanship.' It argued that state policy had for over twenty years discouraged or prohibited private enterprise from developing the water resources of the Highlands, and had failed to produce its own strategy, resulting in deepening depression gripping the region. It suggested that the only realistic solution was a new public body called the North of Scotland Hydro electric Board to initiate and develop schemes, including the distribution of power in areas where there was no existing supply network. Johnson worked hard to ensure that the report would be well received. He talked to many people across the political spectrum, attempting to disarm potential opponents. Civil servants working for the Scottish Office also worked to understand potential opposition to the scheme, noting that the most likely group to oppose it would be the Coal Owners Association, who had a powerful influence in Parliament. By the time it was put before Parliament, Johnson had obtained cross party support from eight Cabinet Ministers, including the Chancellor of the Exchequer, Sir Kingsley Wood. At its second reading in the House of Commons, Johnson stated that the bill was a 'partial remedy' for the malaise of the Highlands, which was 'rapidly bleeding to death' as a result of outward migration. He emphasised that surplus power would be sold to the national grid, to defray the costs of distribution in remote rural areas, and that the new Board would be responsible for economic development and social improvement of large swathes of the Highlands. Despite the clear vision of the original report, large numbers of checks were added to the bill, requiring parliamentary approval at every stage of implementation, to the extent that James Henderson Stewart of East Fife, who represented the Liberal National Party, moved an amendment to attempt to free the Board from such bureaucratic interference, arguing that if Parliament was not going to trust the Board to do its job, then they should not set it up in the first place. His amendment was later withdrawn when the Lord Advocate agreed to amend the bill at its committee stage, based on the objections raised during the debate. The bill was received enthusiastically in the House of Lords, where it was presented by Lord Alness. There was widespread support for the measures, and particular praise for Tom Johnson. Lord Airlie stated that speed was important, as residents were unlikely to remain content with the economic depression of the region for long. Finally, Lord Lovat appealed that when projects were implemented, they should use Scottish workers from the Highland Division when they returned from war, rather than Irish navvies. The necessary legal powers were granted by the Hydro Electric Development (Scotland) Act 1943 (6 & 7 Geo. 6. c. 32), which was passed on 5 August 1943.

Конституция

1943 жылдың қыркүйегінде кеңестің бес мүшесінің тағайындалғаны жарияланды. Төрт мүше Шотландияның мемлекеттік хатшысы мен Отын және электр энергиясы министрінің бірлескен тағайындауымен белгіленді. Бесінші мүше – Орталық электр энергиясы кеңесінің ұсынушысы және оның құрамына кіретін адам болды. Кеңестің төрағасы Дэвид Огилви, Эйрли графы болуға тиіс еді. Ол Джонсонмен азаматтық қорғаныс саласында жұмыс істеген, ал 1943 жылғы заңның ауқымы тым шектеулі болғандықтан бастапқыда оны сынға алған. Төрағаның орынбасары және бас атқарушы директоры – Эдвард Макколл, гидроэлектрлік жобалар мен электр энергиясын тарату желілерінде мол тәжірибесі бар инженер еді. Бұл – штаттық жұмыс орны болды. Нил Битон бұрын Купер комитетінің мүшесі болған, Хью Маккензи Инвернесс қаласының провизоры болды, ал соңғы мүше – Орталық электр энергиясы кеңесінің ұсынушысы Уолтер Уигам, ол сонымен қатар Англия банкінің директоры да болды. Денсаулығының нашарлауына байланысты ол көп ұзамай инженер сэр Дункан Уотсонмен алмастырылды. Кеңес құрылғаннан кейін көп өтпей, Отын және электр энергиясы министрі майор Гвилим Ллойд Джордж Ұлыбританияда электр энергиясын ұтымды ету жолдарын қарастырған комитетке жетекшілік етті. Джонсон оның ұсыныстары 1943 жылғы заңның қағидаларын жоятынын айтты және ақырында Гидроэлектрлік кеңестің олардан шығарылуын қамтамасыз етті. Заңға сәйкес, бастапқы жұмыстардың бір бөлігі мемлекеттік қызметкерлермен жүзеге асырылды, бірақ кеңес 1944 жылдың қаңтарында қызметке кірісіп, бірнеше аптадан кейін Эдинбургтағы Ротсей террасасындағы тұрақты кеңсесіне көшті. Макколл жаңа ұйымдарды құрудың жолдарын білген және өзінің айналасына ынталы инженерлер тобын жинады, олардың барлығы салыстырмалы түрде жас болды. Бұл шағын команда еді және олар үнемі жұмыспен жүрді. Содан кейін Макколл заңның мақсаттарын қалай іске асыруды қарастыру үшін ірі инженерлік консалтингтік фирмалардан шақырылған бес инженерді шақырды. Осылайша Техникалық кеңесшілер тобы құрылды және олар он бес жыл бойы кеңестің маңызды және тұрақты бөлігі болды. Кеңестің штаб-пәтері, Эдинбургтағы Ротсей террасасында, кеңестің жұмыс аймағынан тыс жерде орналасқан еді. 1943 жылғы заңда басқару кеңесінің құрамына төраға және кемінде төрт, ең көптеген сегіз мүше кіруі керек екені көрсетілген. 1958 жылғы кеңес құрамына Томас Джонстон (төраға), сэр Хью Маккензи (төрағаның орынбасары), сэр Джон Эрскин, сэр Джордж Макглашан, А. И. Маккензи, А. Макрей, И. А. Дункан Миллер, Уильям Хьюз және Джон Джардин кірді.

In September 1943, the names of the five board members were announced. Four were jointly appointed by the Secretary of State for Scotland and the Minister of Fuel and Power. The fifth was a nominee of the Central Electricity Board, and a member of that board. The chairman was to be David Ogilvy, the Earl of Airlie. He had worked with Johnson when they had been in charge of civil defence, and had initially been critical of the 1943 act because its scope was too limited. The deputy chairman and chief executive was Edward MacColl, an engineer with wide experience of hydro electric projects and electrical distribution networks. His was the only full time post. Neil Beaton had previously been a member of the Cooper Committee, Hugh Mackenzie was the Provost of Inverness, and the final member was the Central Electricity Board nominee, Walter Whigham, who was also a director of the Bank of England. Ill health led to him being replaced by the engineer Sir Duncan Watson soon afterwards. Shortly after the conception of the board, Major Gwilym Lloyd George, the Minister for Fuel and Power, led a committee which considered how electricity supply could be rationalised in Britain. Johnson argued that his proposals would destroy the principles of the 1943 act, and eventually ensured that the Hydro Electric Board was excluded from them. Some initial work under the act was carried out by civil servants, but the board took office in January 1944, and moved into a permanent office in Rothesay Terrace, Edinburgh a few weeks later. MacColl knew how to build up new organisations, and assembled a group of enthusiastic engineers around him, all of whom were relatively young. It was a fairly small team, and they were always over worked. MacColl then invited five engineers, drawn from major engineering consultancies, to consider how the aims of the act could be implemented. This constituted the Panel of Technical Advisers, and they became an important and permanent part of the board's activities for fifteen years. The headquarters of the board in Rothesay Terrace, Edinburgh were located outside the board's operating area. The 1943 act specified the management board was to comprise a chairman and not less than four and not more than eight members. The board in 1958 comprised Thomas Johnston (chairman), Sir Hugh Mackenzie (deputy chairman), Sir John Erskine, Sir George McGlashan, A. I. Mackenzie, A. Macrae, I. A. Duncan Millar, William Hughes, and John Jardine.

Тарату аймағы

Тұтынушыларға 13 тарату аймағы арқылы жабдықтау жүзеге асырылды. Аймақтардың жабдықтау қуаты және 1956 жылғы негізгі деректер төмендегідей:
+Шотландияның солтүстігі Гидроэлектрлік Кеңесінің тарату аймақтары Тарату аймағы Жабдықтау (генерациялық) қуаты, МВт Ең жоғары жүктеме, МВт 1956 жылы сатылған жалпы электр энергиясы, ГВт Тұтынушылар саны Абердин 57.2 57 238.75 274,479 Ковал 2.9 26.0 (су электр) 10.56 36.65 15,308 Далриада 3.1 2.4 (су электр) 6.65 23.95 37,451 Дунди 45.6 80.97 277.29 566,086 Льюис 7.6 4.73 13.07 97,285 Лохабер 3.5 0.75 (су электр) 3.66 12.73 53,628 Лорн және аралдар 1.5 2.0 (су электр) 6.36 21.89 35,539 Солтүстік Каледония 0.12 (су электр) 70.88 210.65 563,289 Оркни 5.0 3.93 11.40 85,123 Перт (қала) Импортталған электр энергиясы 13.6 47 318 113,725 Шетланд 6.2 3.46 59.75 64,651 Скай және Лохалш 0.9 2.85 (су электр) 2.57 7.81 4,121 Оңтүстік Каледония 75 + 30 + 6.4 + 15 + 48 + 34 (су электр) 70.19 326.95 657,050

1949-1989 жылдардағы операциялық деректер

Шотландияның солтүстігіндегі Гидроэлектрлік басқарманың негізгі операциялық деректері кестеде жинақталған. Солтүстік Шотландияның Гидроэлектрлік басқармасының негізгі операциялық деректеріЖылЖалпы орнатылған генерациялық қуат, МВтЕң жоғары сұраныс, МВтКлиенттер (мыңдаған)ҚызметкерлерКапиталдық шығындар (млн фунт стерлинг)Таза пайда (млн фунт стерлинг)1949251216222245313.40.09719591047861384303813.0–0.0291969181599245438607.8–1.399197118301045473383211.30.093197218211289482364114.4–3.207197318321339488358816.1–2.474197421501456477367316.9–2.725197521501498486374532.2–2.274197621601486498380870.10.103197721761614510379677.25.888197821091576520391063.51.794197921161691528405947.62.065198021161695536414642.72.473198121251637543411541.511.214198225511740549400532.513.217198331731443556392041.918.358198431791495563384038.912.191198532591552571383038.3–6.075198632591502578376744.55.930198732621660585379554.717.298198832651486590386154.015.741198932651419597391738.30.584
Борд тарапынан жеткізілген электр энергиясының көлемі, ГВт сағ, графикте көрсетілген.

Тарату

Солтүстік Шотландия Электр акционерлік қоғамы 1989 жылы жекешелендіруге дайындық үшін басқарманың активтерін алу мақсатында құрылған, алайда кейіннен атауы Scottish Hydro Electric акционерлік қоғамы болып өзгертілді. Басқарма 1990 жылдың наурыз айында таратылып, 1991 жылдың маусым айында жекешелендірілді. Компанияның бас кеңсесі Эдинбург қаласынан Перт қаласына көшірілді. Southern Electric акционерлік қоғамымен біріккеннен кейін 1998 жылдың желтоқсан айында Scottish and Southern Energy акционерлік қоғамы болып қайта аталды. "Scottish Hydro Electric" тауарлық белгісі компанияның Шотландиядағы бизнесі үшін қолданыла береді.