Кіріспе

Осман империясы тұсында муқата’а немесе муката’а – Осман тәжінің меншігіндегі жер учаскелері болатын. Бұл жерлер "илтизам" аукционы арқылы таратылды; жерден түсім жинау құқығы ең жоғары баға бергенге сатылды, соңында сатып алушының өміріне дейін. Осман империясы ерте заманауи кезеңге көшуге кіріскенде, бос тимарлар қайта тағайындалудың орнына көбінесе "илтизам" жүйесіне қосылды, бұл Осман қаржы жүйесінің ақшалай жүйеге түбегейлі өзгеруіне жағдай жасады және түрлі ықпалды тұлғаларға Осман бюрократиясына араласуға мүмкіндік берді, бұрынғыда бұл мүмкіндік тек күлдерге ғана берілген болатын. Бұл бұрын қатысудан шеттетілгендерге билік эшелондарына жол ашты, сонымен қатар билікті сұлтаннан ауыстырып, енді билікті тұрақты ұстап, өз байлықтарын ұрпақтан-ұрпаққа жалғастыруға мүмкіндігі бар ақсүйектер тобына берді.

Тарих

Османдық тимар жүйесінде жер учаскелері сипахилерге берілді, олар сол жердегі шаруалардан (рея) әр өсімдік шаруашылығы маусымында егістігінің бір бөлігін салық ретінде жинады. Өз кезегінде сипахилер Сұлтан әскерінде қызмет ететін. Тимарлар кез келген уақытта қайта берілуі мүмкін еді, ал жоғары лауазымға тағайындалу көбінесе басқа провинцияға ауысумен байланысты болды. Мұқата’алар келісімшарт мерзімі ішінде жалға алушылардың бақылауында болды, кейіннен бұл мерзім өмір бойына созылды. Тимардан өзгеше, мұқата’адан түскен кірістер алтынмен жиналды, кем дегенде мемлекет тарапынан, бұл Қаржы басқармасына қажетті валюта ағынын қамтамасыз етті.

Османдық трансформациядағы рөлі

Тимар шаруашылығынан бас тартып, кіріс жинауды жекешелендіру 17- және 18-ғасырлардың басында Осман империясындағы зор дүрбелең аясында жүзеге асты. Бұрын тимар жүйесі Осман әскерінің табыстарымен және жаңадан бағындырылған территориялармен қолдауға ие болды, бағындырылған жаңа территорияларды беруге және әскерлерге төлеу үшін соғыс олжасын ұсынуға мүмкіндік берді, бұл үздіксіз жорықтарға түрткіс берді. Мукатаға көшу күш алған сайын, Осман қоғамында жаңа тап қалыптаса бастады. Жылдық кірістерді жекешелендіру арқылы бай шенеуніктер немесе мукатааның жаңа инвестициялық нарығында байып кетуге қабілетті ақпаратқа қол жеткізгендер империяның бір бөліктерін өздерінің жеке феодалдық иеліктеріне айналдырып, агенттер желісі арқылы бақылауды жүзеге асыра алды. Дегенмен, Ариэль Салцманн бұл құбылысты орталықтың бақылауын жоғалту деп қарастырмайды, керісінше, оны "саяси тұрғыдан тиімді формада рационалдастырылған мемлекеттік бақылау" деп сипаттайды.