Кіріспе

Канадаға деген жаугершілік – Канада үкіметіне, мәдениетіне немесе халқына деген жағымсыз сезімдер.

Тарихи

Вольтер Канаданы "бірнеше акр қар" деп әзілдегені айтылады. Шындығында, ол 18 ғасырда болған Жаңа Франция туралы айтқан. Бұл сөз Жаңа Францияның экономикалық құндылығы жоқ екенін және Францияның оны сақтап тұру қажеті болмағанын көрсетеді. Көптеген канадалықтар Вольтердің бұл сөзін жалпы жаулаудың кемшіліктерін айқындайтын сын ретінде қарастырады.

Қазіргі заманғы түсініктер

BBC World Service 2017 жылғы сауалнамасының нәтижелері. Канаданың әсері туралы елдердің пікірлері. Позитивті-негативті көрсеткіш бойынша реттелген. Елдерге қатысты пікірлер. Оң. Негативті. Бейтарап. Позитивті-негативті көрсеткіш. Пәкістан 4. Индонезия 6. Түркия 7. Перу 19. Үндістан 21. Ресей 21. Нигерия 30. Кения 31. Испания 50. Мексика 57. Бразилия 59. Германия 61. Грекия 66. Қытай 71. АҚШ 82. Австралия 86. Франция 87. Ұлыбритания 89.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та Канада жиі консервативті және оңшыл комментаторлардың назарында болады, олар елді тым либералды үкімет пен қоғамның мысалы ретінде көрсетеді. "Советтік Канукистан" (толық атауы – Советтік Канукистан Халық Республикасы) – Канадаға қатысты айтылатын сөз, оны Пэт Бьюкенен 2002 жылғы 31 қазанда MSNBC телеарнасындағы бағдарламасында канадалықтарды америкаға қарсы деп айыптап, елді террористтерге бейілді мекен деп атады. Бұл Канаданың араб канадалықтарына қатысты АҚШ қауіпсіздік шараларын сынағандарына жауап ретінде айтылды. Бьюкененнің Канадаға қатысты жағымсыз пікірлерінің тарихы бар, 1990 жылы ол егер Канада Мич-Лейк келісімінің сәтсіз аяқталуына байланысты бөлініп кетсе, "Америка қалдықтарын жинап алады" деген еді. Одан екі жыл кейін ол: "Көптеген американдықтар үшін Канада – жасырын артрит сияқты. Егер ол белсенді болмаса, біз оны еске алмаймыз" деді. 2005 жылы, Канада АҚШ-тың баллистикалық зымыранға қарсы қорғаныс жүйесіне қатысудан бас тарған және Пол Мартин АҚШ-тың экологиялық саясатын сынаған кезде, "Канадаға қарсы" сезімнің жаңа толқыны туралы хабарлар пайда болды. Канаданы жағымсыз бейнелейтін материалдар Weekly Standard, The New York Times және Wall Street Journal сияқты газеттерде көбейді. 2005 жылғы желтоқсанда MSNBC телеарнасында сұхбат берген Текер Карлсон былай деді: <blockquote>Біріншіден, кез келген амбициясы немесе ақылы бар адам Канаданы тастап, қазір Нью-Йоркте тұрады. Екіншіден, АҚШ мен Канада арасындағы пікір келіспеушілікте, мысалы, Бельгия, Канаданы қолдайтын адамның пікірі бізге мүлде қызық емес. Үшіншіден, Канада – жақсы ел. Ол сіздің алғыс айту күнінде кездесетін, басын сипап қоятын қабілеті шектеулі туысыңыз сияқты. Ол жақсы адам, бірақ сіз оны қабылдамайсыз. Міне, осы – Канада. (Сауд Арабиясы Дубайдан "Аль-Арабия" телеарнасын хабарлайды.) 2018 жылғы 6 тамызда үкіметті қолдайтын жастар тобы 9/11 оқиғасына еске түсіретін, Air Canada ұшағының CN мұнарасына қарай ұшып бара жатқан суретін, "өз ісіне араласпау керек жерге тығылып" деген жазумен бірге жариялады. Кейіннен бұл жазба Twitter-ден өшіріліп, кешірім сұрады, ал Сауд Арабиясының Ақпарат министрлігі @Infographic KSA аккаунтын "тергеу аяқталғанға дейін" жабуға бұйрық берді.

Бразилия

Бразилияда Канадаға қарсы көңіл күй байқалып отыр. Халық, Канаданың бразилиялық сиыр етін импорттауға қойған тыйымына наразылық ретінде, қанадалық тауарларды бойкоттады. Бұл тыйымның себебі – жұқпалы сиыр ауруына (mad cow disease) қатысты алаңдаушылық екені хабарланды. Бірқатар бразилиялықтар Канаданың тыйымы екі ел арасындағы сауда дауларымен байланысты деп санайды. Канаданың ұшақ жасаушы Bombardier компаниясына, ал Бразилияның Bombardier-дің бразилиялық қарсыласы Embraer компаниясына берген субсидиялары екі ел арасындағы шиеленісті күшейтіп, бір-бірінің бизнесіне кедергі келтіріп отыр.

Канада

Канаданың өзінде, ең айқын түрде Квебек ұлтшылдары мен алғашқы ұлттар тарапынан, ел ретінде Канадаға деген кейбір қарсылық немесе сын-ескертулерді көруге болады. Кейбір алғашқы ұлттар Канада күнін тойлауға бас тартады.

Квебек

Франкофондық Квебек провинциясындағы Канадаға қарсылықтың тамыры 1760 жылы Ұлыбританияның Жаңа Францияны басып алуынан бастау алады, тіпті Канада мен Квебек дербес мемлекеттер ретінде ресми түрде құрылмас бұрын. Алайда, 1867 жылғы Конституциялық актіде Канада 1 шілдеде ресми түрде құрылып, Онтарио, Квебек, Нова-Скотия және Нью-Брансуик төрт провинциядан тұрды. Бұл Канаданың жекеленген тәуелсіздігін және де-факто және де-юре эволюциялық тәуелсіздігін белгіледі, соның нәтижесінде бұл сезімдер Канадаға қарсылыққа айналды. Канадаға қарсылық кейде Квебектің ұлтшылдық көзқарастарымен байланысты. 1760 жылдарда Жаңа Францияға жасалған шапқыш шабуылдан бастап, 1867 жылы Канаданың құрылуына дейін және 1960 жылдардағы «Тыныш революцияға» дейін Квебек экономикасының және жоғары лауазымдардың басым бөлігі Квебектегі ағылшын тілді азшылықтың бақылауында болды. Олар Квебектің француздық Канада тарихында әрқашан 10%-дан аз құрады, ал франкофондық Квебек халқы провинция халқының 80%-дан астамын құраса да, көбінесе тек ағылшын тілінде сөйлейтін. Бұл ұлтшыл ойшылдарды Квебек пен Канаданың қалған бөлігі арасында отаршылдық сипаттағы құбылыс бар деп айыптауға итерді, кейбіреулер оның іздері қазіргі қарым-қатынастарда да сақталғанын санайды. Журналист Норманд Лестер «Англия Канадасының қара кітабының» үш томын жариялады, онда ол Канада тарихындағы көпшіліктің азшылыққа жасаған зұлматы деп санайтын оқиғаларды егжей-тегжейлі сипаттады. Квебек 1974 жылдан бері француз тілін жалғыз ресми тіл ретінде қабылдады және 1970 жылдардан бері, әсіресе 1977 жылы француз тілінің Хартиясын қабылдағаннан бастап, ресми емес жарнамаларда ағылшын тілінің көрінуін шектеуге бағытталған заңдарды қабылдады және іске қосты. Француз тілінен басқа тілдердегі (әсіресе ағылшын тіліндегі) коммерциялық жарнамаларға француз тілі айқын үстемдік танытса ғана рұқсат етілді. Бұл заң қабылдалғаннан бері кезең-кезеңмен дау тудырып келеді. Француз тілінің Хартиясын жасағандар мен оны қолдаушылар оның француз тілін дамыту және қорғау мақсатымен қабылданғанын мәлімдейді, ал сыншылар оның мақсаты Квебектегі барлық салалардан ағылшын тілін түбірден жою екенін айтады. Хартияның бір бабында 16 жасқа дейінгі барлық балалар бастауыш және орта білімдерін француз тіліндегі мектептерде алуы керек екені айтылған, егер баланың ата-анасының бірі ағылшын тілінде Канадада білім алған болса немесе баланың өзі ағылшын тілінде Канадада білім алған болса ғана. Бұл заң ағылшын тілін білмейтін иммигранттардың ағылшын тіліндегі бастауыш және орта мектептерге қабылдануын да шектеді. Лусьен Бушар Канаданы «нағыз ел» деп санамағанын айтқаннан кейін, бүкіл Канадада наразылық туды. Кейін ол бұл сөзі үшін өтініш айтты.

Ньюфаундленд

Ньюфаундлендтегі көптеген адамдар Канадаға қатысты екіұшты сезімде болады. Көптегендер федерацияны 1949 жылы доминион конфедерацияға қосылғаннан бергі экономикалық қиындықтардың себебі деп санайды. Кейбір ньюфаундлендтіктер Канаданың қалған бөлігінен оларға деген құрметсіздік көрінеді, ал ньюфилерге қатысты стереотиптер мен ньюфаундлендтіктерді ақымақ немесе еңгешқор деп бейнелейтін этникалық әзілдер наразылық тудырады. Ньюфаундлендтің бұрынғы премьер-министрі Дэнни Уильямс 2004 жылы федералды үкіметпен болған дау кезінде провинциялық ғимараттардан барлық канадалық туларды алып тастауға бұйрық берді. Уильямс Ньюфаундлендте өте танымал болды, кейде сайлауларда 85% қолдауға ие болды.

Саяси айыптаулар

Кейде канадалықтар бір-бірін Канадаға қарсы болуда деп айыптайды. Мысалы, Манитоба премьер-министрі Гэри Доер (NDP) Онтарио және Альберта үкіметтерін теңестіру төлемдеріне наразылық білдіргендіктен "Канадаға қарсы" деп айыптады.

Канадаға қарсылық және әзіл

Канадаға қарсы юмористикалық көзқарас көбінесе Канада мен канадалықтардың жалпыға белгілі ерекшеліктеріне, мысалы, суық ауа райы немесе мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесіне бағытталса, Канаданың мәдениеті мен саясатының егжей-тегжейлі аспектілері Канададан тыс жерлерде кеңінен танымал емес. Керлинг спорты АҚШ-та және Еуропаның көп бөлігінде кейде сыни тұрғысынан қарастырылады. Дегенмен, осы тақырыптардың сатиралық бейнелеуі көбінесе Канаданың өзінде жақсырақ жасалады. Басқалардың Канада туралы өте аз білетіні туралы пікір канадалық юморда жиі кездесетін тақырып, ал өзін-өзі кемсітуге құрылған юмор канадалық юмористтердің арасында кең таралған. Осы көзқарасқа сәйкес, кейбір шын мәнінде сынға ұшыраған «Совет Кнукистаны» сияқты анти-канадтық көзқарастар кейбір канадалықтар тарапынан бастапқы мақсатына қарамастан, әзіл ретінде қабылданады.