Квебек жаргоны: Жұал тілінің тарихы мен мәдени маңызы
Joual
Жуаль – Монреаль француз тілінің жұмысшы табының әлеуметтік диалектісі. Қазақша түсіндірме, тарихы, мәдени маңызы, және қазіргі қолданысы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Квебек француз тілінің жұмысшы класы арасында пайда болған әлеуметтік диалектісі
Sociolect of Québécois French originating amongst the working class
Жуал (ʒwal) – Монреальдегі француз тілді жұмысшы табымен байланысты Квебек француз тілінің тілдік ерекшеліктері үшін қабылданған атау, және кейбіреулер үшін ол ұлттық идентитіктің символына айналды. Жуал тарихи түрде бірі үшін қорлыққа ұшыраса, енді бірі оны мақұлдап келеді. Жуалды көбінесе Квебек жұмысшы табының әлеуметтік диалектісі деп есептегенімен, көптеген адамдар бұл көзқарас ескіргенін айтады, себебі Жуал өнер саласында жиірек кездесе бастады. Квебектердің әлеуметтік-экономикалық жағдайының жақсаруы және Монреальдің шығыс бөлігіндегі «Тыныш революциямен» байланысты Жуал айналасындағы мәдени жаңару нәтижесінде, Жуал тілінде білім алған және экономикалық жағдайы әртүрлі адамдар сөйлейді. Бүгінде 20-шы ғасырда Квебекте өскен көптеген квебектер (ағылшын тілін білгеніне қарамастан) Жуалды түсініп, оның кейбір сөздерін қолдана алады.
Joual (ʒwal) is an accepted name for the linguistic features of Quebec French that are associated with the French speaking working class in Montreal which has become a symbol of national identity for some. Joual has historically been stigmatized by some, and celebrated by others. While Joual is often considered a sociolect of the Québécois working class, many feel that perception is outdated, with Joual becoming increasingly present in the arts. Both the upward socio economic mobility among the Québécois, and a cultural renaissance around Joual connected to the Quiet Revolution in the Montreal East End have resulted in Joual being spoken by people across the educational and economic spectrum. Today, many Québécois who were raised in Quebec during the 20th century (command of English notwithstanding) can understand and speak at least some Joual.
Тарих
Joual-дің пайда болуы "үнсіздік дәуіріне", 1840-1960 жылдар аралығы мен Тыныш революцияның басталуына дейін соқтырады. "Үнсіздік дәуірі" қарапайым жұмысшыны айқын түрде кемсітумен ерекшеленді. Жазбаша құжаттар қалыпты жұмысшы табымен бөліспеді, ал элиталар қолданған француз тілінің қатаң нормасы халықтың көп бөлігін мүлдем қабылдамады. Жұмысшы табының тілі болған Joual тез арада сленг пен әдепсіз тілмен байланыстырылды. Канадада қолданылуы жалғасып жатса да, Joual-ды қолдануға қатысты негативті көзқарас әлі де кездеседі.
The creation of Joual can be traced back to the "era of silence", the period from the 1840s to the 1960s and the start of the Quiet Revolution. The "era of silence" was marked with stark stigmatization of the common working man. Written documents were not shared with the typical working class man, and the very strict form of French that was used by elites excluded a majority of the population. Joual, a language of the working class, quickly became associated with slang and vulgar language. Despite its continued use in Canada, there are still ideologies present which place a negative connotation on the use of Joual.
Атаудың шығу тегі
Joual атауын ойлап табушы, көбінесе француз-канадтық журналист Андре Лаурендо саналады. Ол 1959 жылғы қазанда Le Devoir газетінде француз-канадтық студенттердің француз тілінде сөйлеу сапасын сынаған мақала жазған. Алайда, осы терминнің бүкіл франкоязықтық Канадада қолданылуы осы мәтіннен бұрын пайда болған болуы мүмкін. Joual сөзінің өзі, осы тілді сөйлейтін адамдардың «шевал» (стандартты француз тілінде: ʃəval) сөзін қалай айтылатынын көрсетеді. ("Ат" сөзі, «сібір сияқты французша сөйлеу» деген фразаның бір түрі ретінде қолданылады, яғни француз тілін қатты бұрмалап сөйлеу; демек, Квебек диалектін кемсіту мақсатында қолданылады.) Әлсіз шва дауысы жоғалып кетті. Содан кейін, дауыссыз [ʃ] дыбысы [ʒ] дыбысына айналды, нәтижесінде [ʒwal] пайда болды. Француз тілінің кейбір аймақтық диалекттерінде немесе тіпті өте жылдам сөйлеу кезінде, сөз басындағы [ʒ] дыбысы әлсіреп, [w] жартылай дауыстысына айналды. Соңғы нәтиже – «Joual» деп транскрипцияланған сөз.
Although coinage of the name joual is often attributed to French Canadian journalist André Laurendeau, who in October 1959 wrote an article in Le Devoir criticizing the quality of the French language spoken by French Canadian students, the usage of this term throughout French speaking Canada likely predates this text. The actual word Joual is the representation of how the word cheval (Standard French: ʃəval, ) is pronounced by those who speak Joual. ("Horse" is used in a variation of the phrase parler français comme une vache , i. e. to speak French terribly; hence, a put down of the Québécois dialect.) The weak schwa vowel disappeared. Then the voiceless was voiced to , thereby creating Next, the at the beginning of a syllable in some regional dialects of French or even in very rapid speech in general weakened to become the semi vowel written The end result is the word transcribed as Joual.
Ең көрнекті немесе стереотиптік тілдік ерекшеліктер
Дифтонгтар әдетте стандартты француз тілінде ұзақ дауыстылар болатын жерлерде кездеседі. Сондай-ақ, sontaient, sonté (олар еді, олар болды) қолданысы бар. Моэ және тоэ қазіргі кезде «мои» және «тои» сөздерінің нашар деңгейдегі сленг айтылысы деп есептелсе де, бұлар солтүстік Францияның барлық провинцияларында, корольдық отбасы, аристократия және қарапайым халық қолданған ежелгі француз тілінің бастапқы айтылысы болған. 1789 жылғы Француз революциясынан кейін Францияда стандартты айтылу Париж сөйлеуінің бұрынғыдан қараланған түріне өзгерді, бірақ Квебек француз тілі 1760 жылы Жаңа Францияны британдықтар басып алғаннан кейін Франциядан оқшауланып, тарихи тұрғыдан ескі диалекттерден дамуын жалғастырды. Жоал тілі қазіргі заманғы Оил тілдерімен, мысалы, нормандық, галло, пикард, пуатевин және сентонге тілдерімен көптеген ерекшеліктерді бөліседі, бірақ оның 17 ғасырлық Париж койнэімен ең жақын байланысы бар. Жаңа Францияға көшіп келгендердің арасында осы француз тілдерін сөйлейтіндер басым болды. Қазіргі заманғы Жоалдың кем дегенде кейбір аспектілері стандартты француз тілінің одан әрі тілдік қысқаруы деп санауға болады. «D'la» (de la) мысалы, уақыт өте келе «de» сөзінің қолданылуы азайып, қысқартылған. Бұл аргумент басқа сөздерге де қатысты, және бұл құбылыс қазіргі француз тілінде кеңінен таралған. Бұл социолектің ерекше белгісі – сұрақ қою үшін «tu» есімдігін қасақана қолдану. Есімдік екінші жаққа сілтеме жасайтын дәстүрлі қолданысын сақтайды, бірақ сонымен қатар сұрақ білдіру үшін етістікпен бірге қолданылады. Бұл мақсатта «tu» грамматикалық жаққа қарамастан қолданылады. Себебі бұл жағдайда «tu» 13 ғасырлық Францияда пайда болған «t il» бөлшегінің қысқартылған түрі, ол сұрақтарды білдіру үшін қолданылған. Мысалы, континенталдық француз тілінде сұрақ «Veut-il manger?» түрінде қойылуы мүмкін, ал Жоал тілінде «Il veux tu manger?» деп сұрауға болады. Жоалдың тағы бір маңызды ерекшелігі – күнделікті сөйлеуде «сакре» деп аталатын дөрекі сөздерді көптеп қолдану.
Diphthongs are normally present where long vowels would be present in standard French. There is also the usage of sontaient, sonté (ils étaient, ils ont été). Although moé and toé are today considered substandard slang pronunciations of moi and toi, these were the original pronunciations of ancien régime French used in all provinces of Northern France, by the royalty, aristocracy, and common people. After the 1789 French Revolution, the standard pronunciation in France changed to that of a previously stigmatized form in the speech of Paris, but Quebec French continued to evolve from the historically older dialects, having become isolated from France following the 1760 British conquest of New France. Joual shares many features with modern Oïl languages, such as Norman, Gallo, Picard, Poitevin and Saintongeais though its affinities are greatest with the 17th century koiné of Paris. Speakers of these languages of France predominated among settlers to New France. It could be argued that at least some aspects of more modern Joual are further linguistic contractions of standard French. D'la (de la) is an example where the word de has nearly fallen out of usage over time and has become contracted. This argument does apply to other words, and this phenomenon has become widespread throughout contemporary French language. A defining characteristic of the sociolect is the deliberate use of the pronoun tu to indicate a question. The pronoun maintains its traditional usage, that of representing the second person singular, but is also used in conjunction with a verb, to indicate a question. Tu is used, for this purpose, regardless of the technically relevant grammatical person. This is because tu, in this use case, is a contraction of the antiquated t il particle originating from 13th century France, which was used to indicate a question. For example, in metropolitan french, a question may be asked as simply "Veut il manger?" whereas in Joual, it may be asked as "Il veux tu manger?" Another significant characteristic of Joual is the liberal use of profanities called sacre in everyday speech.
Танымал мәдениетте
Канадалық жазушы Мишель Тремблэйдің "Лес Белльс сёурс" екі акті пьесасының премьерасы 1968 жылы Монреальдегі "Ридо Верт" театрында өтті. Көптеген адамдар бұл пьесаның Канада мәдениетіне терең әсер еткенін айтады, себебі бұл Жуал тіліндегі алғашқы туындылардың бірі болды, ол ұлттық сахнада көрсетілді. Пьеса Монреальдегі жұмысшы сыныбынан шыққан Жермен есімді әйелдің тағдырына арналған. Ол бір миллион сауда маркасын жеңіп алып, оларды жинап, кітапшаға жабыстыруға көмектесу үшін достарын шақырады. Бірақ Жермен өзінің жеңісіне қызғанышпен қарайтын достарының ниетін сезбейді. Пьесаның бастапқыда Жуал тілінде жазылуы әйелдердің әлеуметтік-тілдік жағдайы үшін маңызды. Барлық кейіпкерлер жұмысшы сыныбынан шыққан және көбінесе сол кезде сахнада естілмейтін Жуал тілінде сөйлейді. Бұл пьеса сол кезде "Квебек сыншылары арасында жаңа саяси және эстетикалық бостандық дәуірінің басталуы ретінде радикалды элемент" деп бағаланды. "Лес Белльс сёурс" 1973 жылы Парижде, Францияда, бастапқы нұсқасында, Жуал тілінде көрсетілгенде, бастапқыда кейбір сынға ұшырады. Бір сыншы оны ежелгі грек тілінен де қиын түсінуге болатынын айтты. Тремблэй: "Мәдениет әрқашан өзімен сөйлесуден басталуы керек. Ежелгі гректер бір-бірімен сөйлескен". Жуал тілінде жазу Тремблэйге Францияның мәдени және тілдік "империализміне" қарсы тұруға, сонымен қатар Квебек мәдениетінің секуляризациялануын көрсетуге мүмкіндік берді.
The two act play Les Belles sœurs by Canadian writer Michel Tremblay premiered in 1968 at the Théâtre du Rideau Vert in Montreal. Many consider it to have had a profound impact on Canadian culture, as it was one of the first times Joual was seen on a national stage. The play follows a working class woman named Germaine in Montréal. After winning a million trading stamps, she invites her friends over to help paste them into booklets to redeem them. But Germaine is unsuspecting of her jealous friends who are envious of her winnings. The fact that the play was originally written in Joual is very important to the socio linguistic aspect of the women. The characters all come from the working class and for the most part, speak in Joual, which at the time was not seen on the main stage. The play was cited at the time as a "radical element among Quebec critics as the dawn of a new era of liberation, both political and aesthetic". When Les Belles sœurs premiered in Paris, France in 1973 as it was originally written, in Joual, it was met with some initial criticism. One critic described it as difficult to understand as ancient Greek. Tremblay responded, "a culture should always start with speak to herself. The ancient Greeks spoke to each other". Writing in Joual gave Tremblay an opportunity to resist cultural and linguistic "imperialism" of France, while signifying the secularization of Québec culture.