Кіріспе

1774 жылғы Квебекті Британ империясының құрамына енгізу туралы заң.

Квебек актісі 1774 жылғы Ұлыбритания Парламентінің Квебек провинциясындағы басқару тәртібін белгілеген актісі болды. Актінің басты ерекшеліктерінің бірі – провинцияның аумағын кеңейту, Үнді резерватының бір бөлігін, қазіргі Оңтүстік Онтарио, Иллинойс, Индиана, Мичиган, Огайо, Висконсин және Миннесотаның аймақтарын қамтуы еді. Акт анттағы протестанттық дінге сілтемені алып тастады, католицизмді еркін дін ретінде мойындады және шіркеудің алым-салық жинау құқығын қайта орнатты. Сонымен қатар, жеке құқық мәселелерінде француз азаматтық құқығының қолданылуын жаңартты, бірақ ағылшын ортақ құқығы бойынша мүліктің еркін өтелуін шектемеді; мемлекеттік құқық мәселелері, әкімшілік шағымдар, сот процесі және қылмыстық қудалау осы құқық бойынша жүзеге асырылды. Квебекке ағылшын тілінде сөйлейтін, Он үш колониядан келген иммигранттар актінің көптеген қағидаларына қарсы болды, оларды саяси бостандықтарының шектелуі деп қарады. Акт Америка революциясына себеп болған көптеген факторлардың бірі болды. Француз тілінде сөйлейтін канадалықтардың пікірлері әртүрлі болды, бірақ жер иелері мен дін қызметкерлері актінің шараларына көңілді болды. Он үш колонияда акт Бостон шай партиясы және басқа да наразылықтарға жаза ретінде қабылданған басқа да заңдармен бірге қабылданды. Америкалық патриоттар оларды «Төзбеу заңдары» (Intolerable Acts) деп атады, ал Англияда – «Мәжбүрлеу заңдары» (Coercive Acts). Бұдан өзге, колонистер актіні әкімшілік жүйенің жаңа үлгісі деп қарады, ол оларды өздері сайлаған ассамблеялардан айырып, Огайо аймағының көп бөлігін Квебек провинциясына беру арқылы олардың жер талаптарын жоятын сияқты болды. Америкалықтар актіні колонияда католицизмді орнату деп түсіндірді, себебі олардың көптеген өкілдері француз және үнді соғысына қатысқан еді, және бұрынғы жауларына берілген діни бостандық пен жерлерді өздеріне жасалған құрметсіздік деп санады.

Өмірбаян

Жеті жылдық соғыста Ұлыбритания Корольдігі Франция Корольдігін жеңгеннен кейін, бейбітшілік 1763 жылғы Париж шартымен ресімделді. Шартының талаптарына сәйкес Франция Жаңа Францияны, атап айтқанда Канаданың француз колониясын, Ұлыбританияға өткізді, себебі ол оның құндылығы төмен деп есептелді, өйткені сол кездегі жалғыз маңызды тауарлық өнім – сусар терісі болды. Оның орнына, Франция Гваделупа және Мартиника аралдарын бағалы қант өндірісі үшін сақтап қалды. Француздар Канада деп атаған Сент-Лоуренс өзені бойындағы бұл аймақты британдықтар өз астанасының құрметіне Квебек деп атады. Ұлыбритания соғыста алған аумақтардың әскери емес басқаруы 1763 жылғы Корольдік жарлығында белгіленді. Бейбітшілік шартының талаптарына сәйкес, Канаданы тастағысы келмеген канадалықтар британдық азаматтарға айналды. Олар мемлекеттік қызметтерге тағайындалу үшін католик дінінен бас тарту туралы нақты талаптарды қамтитын патшаға адалдық серт беруі керек болды. Көптеген, негізінен католик канадалықтар мұндай серт беруге дайын болмағандықтан, бұл көптеген канадалықтардың жергілікті билік органдарына қатысуына кедергі келтірді. Оңтүстіктегі колонияларда Америка революциясына ұласқан наразылық күшейген кезде, британдықтар канадалықтар да өсіп келе жатқан бүлікке қолдау көрсетуі мүмкін деп алаңдады. Ол кезде Квебек провинциясының қоныс аударушы халқының басым бөлігін канадалықтар құрады (99% -дан астам) және Ұлыбританиядан көшіп келушілердің саны аз болды. Британдық тәжге шамамен 90 000 канадалықтың адалдығын қамтамасыз ету үшін, ең алдымен губернатор Джеймс Мюррей, кейін губернатор Гай Карлтон өзгерістердің қажеттігін жақтады. Сондай-ақ, канадалық азаматтар мен жаңадан келген британдық азаматтардың қарама-қарсы талаптары арасында келісімге келу қажеттігі болды. Колониялық губернаторлардың бұл күш-жігері нәтижесінде 1774 жылғы Квебек заңы қабылданды.

Заң

Аумақ: Провинцияның шекарасы заңмен белгіленді. Корольдік жарлықта белгіленген аумақтан өзге, шекаралар қазіргі Оңтүстік Онтарио, Иллинойс, Индиана, Мичиган, Огайо, Висконсин және Миннесотаның бір бөлігін қоса кеңейтілді. Федералды үкімет конституциялық заңдар жинағында осы заңды 1774 жылғы Квебек заңы деп атауды жалғастыруда.

Он үш отар

Квебек актісі американдықтарды ашуландырды және патриоттар оны төзбейтін актілердің бірі деп атады, сондай-ақ Америка революциясының басталуына ықпал етті. Вирджиния және басқа колониялардан келген шекарашылар бұл аймаққа енуді бастады. Огайо компаниясы сияқты жерді игеру компаниялары ірі жер учаскелерін иелену, оларды елді мекендеушілерге сату және үндістермен сауда жасау үшін құрылған еді. Американдықтар бұл актіні «папизмнің» (католицизмнің) өркендеуіне ықпал ету және олардың бостандықтары мен дәстүрлі құқықтарын шектеу үшін айыптады. Әсіресе Нью-Йорк, Пенсильвания және Вирджинияның колониялық үкіметтері Огайо жерлерін Квебекке бір жақты түрде беруге ашуланды, бұл жерлер оларға патшалық жарғыларымен берілген болатын. Осының нәтижесінде Нью-Йоркте Джордж Рекс наразылық туы жасалды. Лэнгстон (2005) Жаңа Англиядағы баспасөздің реакциясын зерттеді. Кейбір колониялық редакторлар канадалық басқарудың қайта ұйымдастырылуын қалай түсіндіргендерін баяндады, олардың пікірінше, бұл Корольдің тікелей билігін орнатты және ағылшын заңдарының қолданылуын тек қылмыстық сот ісіне шектеді. Массачусетс Шпионы Исайя Томас Квебек актісі мен Америка бостандықтарын шектеуге бағытталған заңдар, мысалы, шай туралы заң мен мәжбүрлеу актілері арасындағы байланысты көрсетті. Редакторлар Атлантиканың екі жағындағы қарсылық хаттарын жазып, қайта басып шығару арқылы қоғамдық пікірді қалыптастырды. 1774 жылдың 5 қыркүйегінен 26 қазанына дейін өткен Бірінші Континенттік Конгресс Квебек тұрғындарына Парламенттің еріксіз және тирандық сипатының қауіп-қатері туралы ескертті. Он үш колониядағы Квебек актісінің басты маңызы – патриоттарды ашуландырып, Коронаны қолдаған лоялистерді алаңдатты және Америка революциясына айналған қақтығысты жеделдетуге көмектесті. Акт Тәуелсіздік декларациясындағы көтерілісшілердің 27 колониялық наразылығының бірі ретінде «үйіршік провинцияда ағылшын заңдарының еркін жүйесін жою, онда өз бетінше үкімет орнату және оның шекараларын кеңейту арқылы оны бірден мысал ретінде және осы колонияларға сол абсолютті билікті енгізуге лайықты құрал ретінде» көрсетілген заң шығару актілерінің бірі ретінде тізімделді. Бірінші Континенттік Конгресс Парламентке «төзбейтін» актілерді жоюды өтінді, бірақ Парламент одан бас тартты. Оның орнына 1775 жылдың ақпанында Парламент ашуланған колонистердің құрметін алу үшін келісімдік резолюциясын қабылдады. Бұл тым кеш болды, өйткені соғыс оның қабылдануы туралы хабар колонияларға жетпей тұрып басталды. Континенттік Конгресс бұл ұсынысты алғанымен, оны қабылдамады. Квебекте 1774 жылғы акт 1791 жылғы Конституциялық актімен тиімді түрде алмастырылды, ол Квебекті Үстіңгі және Төменгі Канада деп аталатын екі жаңа провинцияға бөлді. 1774 жылғы Квебек актісі діни еркіндікті орнату арқылы АҚШ Конституциясының бірінші түзетуіне маңызды алғышарт болды.

Негізгі дереккөздер

Кавендиш, сэр Генри (1839). 1774 жылғы Квебек провинциясының басқаруын жақсарту туралы заң жобасы бойынша Ұлыбритания Парламентінің дебаттары: Генри Кавендиштің, Лоствителден сайланған депутаттың, жазбалары бойынша дайындалған, Лондон: Риджвей, 303 б. (онлайн)