Кіріспе

Шотландиядағы Абердинширдегі ауылдық үй

Абердиншир графтығындағы Бухан аймағындағы Фрейзербургтен оңтүстік-шығысқа қарай 7 шақырым жерде орналасқан Кэрнесс үйі – 1791 және 1797 жылдар аралығында архитектор Джеймс Плейфейрдің жобалары бойынша неоклассикалық стильде салынған ауылдық үй. Бұл үй 1781 жылы Роберт Берн салған бұрынғы үйдің орнына салынды, ал бұрынғы үйдің бір бөлігі Плейфейрдің жобасына енгізілді. Плейфейр 1794 жылы қайтыс болғаннан кейін, құрылыстың соңғы кезеңдерінде сэр Джон Соан көмектесті. Паркті Ланселот "Қабілетті" Браунның шәкірті Томас Уайт жасады. Абердинширдің солтүстігі және Морей аймақтарына арналған Pevsner сәулеттік нұсқаулығында былай делінген: "Джеймс Плейфейрдің 1791-97 жылдардағы Кэрнесс үйі халықаралық маңызы бар, себебі ол Ұлыбританиядағы жалғыз үй, оның дизайны мен құрылысы 18-ші ғасырдың соңында француз неоклассицизмінің қарқынды дамуымен байланысты болды және осы дамуға ықпал етті" және "Плейфейрдің көптеген басқа жобалары салынбаған, жоғалған немесе өзгертілгендіктен, оның сақталуы одан да құнды".

Тарих

Кейрнес үйін Чарльз Гордон мен Бутлавқа, оның анасы арқылы Кейрнес Барклилердің ұрпағы салдырған. Үй Сент-Комбс ауылы мен Стратбег көлін қамтитын иеліктердің бір бөлігі болды. Екінші лард, генерал-майор Томас Гордон (1788–1841), Лорд Байронның жақын досы, Грек тәуелсіздік соғысының батыры болды және осы қақтығыс туралы танымал тарих жазды. Гордон отбасы 1937 жылы осы иелікті Саутск графинясына сатты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үйді Фрейзербургтің «Консолидейтед Пневматик Тул Компани» компаниясы Лондон кеңсесін эвакуациялау үшін жалға алды. Соғыстан кейін үй шаруашылыққа пайдаланылып, бірте-бірте күйреуге ұшырады. 1950 жылдардың басынан бастап парк ауыл шаруашылығына жер беру үшін ағаштарды кең көлемде жою арқылы қиратылды. 1991 жылы Шотландия азаматтық қоры үйді құрылыс нысаны ретінде тізімге енгізді. 2001 жылы жаңа иелері үйді және оның аумағын қайта жаңғыртудың ірі, ұзақ мерзімді бағдарламасын бастады. 2009 жылы жоба Ұлыбританиядағы грузин ел үйін ең жақсы қалпына келтіргені үшін Грузин тобының архитектуралық сыйлығын жеңіп алды. Грузин тобы «Кейрнес құрғақ шіріген, құлдырап бара жатқан ғимараттан қазір керемет жеке үйге айналды» деді, ал оның аумағы Шотландиядағы бақтар мен жобаланған ландшафттар тізіміне қосылды.

Сәулет

Британиядағы неоклассикалық сәулет өнерінің ең көрнекті үлгілерінің бірі саналатын Кэрнесс үйі француз сәулетшілері Этьен Луи Булье мен Клод Николас Ледустың ықпалын көрсетеді және сэр Джон Соанның туындыларымен көптеген параллельдерді бөліседі. Жоба масондық және жазықшылдық символдардың күрделі үйлесімін, сондай-ақ көптеген сандық және сәулеттік ойларды қамтиды. Бұл күнтізбелік үй, ал оның жоспарында "Кэрнесс үйі" және "Чарльз Гордон" дегенді білдіретін, бірімен-бірі жалғасқан "C" және "H" әріптері бейнеленген. Нақты әшекейленген граниттен тұрғызылған Кэрнесс үйі 34 метрлік негізгі блоктан және екі жағында орналасқан "кітапша" қанаттарынан тұрады. Орталық бөлігінде төрт бағаналы, қоршаулы римдік дориялық кіреберіс орналасқан, оның бірікпеген бағаналары жақын жердегі друидтардың тас шеңберінен алынған менгирлерден қашалған. Артында масондық құрбандық алаңы мен Корольдік арка бейнеленген екі төменгі павильон орналасқан. Осы павильондардан үйдің арт жағындағы ауланы қоршап тұрған, лунетті арканың үстіндегі орталық қоңырау мұнарасы бар үлкен жартылай дөңгелек қызметтік қанат созылады. Ауланың ортасында Римдегі Веста ғибадатханасының үлгісімен салынған дөңгелек мұз үйі орналасқан. Басты шатырдың үстінде 51 құйма темір түтіншүкір, ойылған дориялық бағаналар түрінде жасалған. Ішкі кеңістіктер батыл неоклассикалық стильде шеберленген, имитацияланған мәрмәр қабырғалардың, күмбезді немесе жинақы төбелердің және грек өрнегімен безендірілген фриздердің керемет мысалдары ұсынылған. Мысыр бөлмесі Ұлыбританиядағы алғашқы және өзінің түріндегі біреуі болып табылады, онда күрделі иероглифтік гипстік жұмыстар бар; бұл әлемдегі ең жақсы сақталған Мысыр жаңғыру бөлмесі және граф Кальястроның құрған Жоғары Мысыр масондығының жиналыс бөлмесі ретінде пайдаланылған болуы мүмкін. Кіреберіс залында антемионды антефикстері бар колумбарийлі камин орналасқан. Джеймс Плейфэр сонымен қатар қақпалар мен кіреберіс жолына кіретін екі кішкентай қарауылдық үйлердің жоспарларын жасады, бірақ олар үйдің жүз жылдығына, 1891 жылға дейін салынбады. Қақпалар, қоршаулар және қарауылдық үйлер Шотландияның тарихи ортасының жеке А санатына жатады. Қақпалардың екі жағындағы тіреулерде грек сфинкстерінің жұбы бейнеленген.