Хаскель Бессер: Польшалық еврей өмірін жаңартушы және Рабинің мұрагері

Кіріспе

Часкель Бессер (туған аты Часкель Козыцкий; 12 ақпан 1923 – 9 ақпан 2010) – 20-шы ғасырдың көп бөлігі мен 21-ші ғасырдың басындағы православ раввин және Радомск хасидтік қозғалысының мүшесі. Ол Манхэттен, Нью-Йорк қаласында тұрды. Польшаның Катовице қаласында дүниеге келді және 1939 жылы Польшаға нацистік және кеңестік әскерлер басып кіргенге дейін сонда өмір сүрді. Нью-Йорктегі Бнай Израил Хаим қауымымен байланысты болды. Оның бастапқы тегі Козыцкий, оны әкесі Польшада тұрғанда өзгертіпті. Әкесі табысты кәсіпкер және Радомскер Реббесінің жақын досы болған, ол соғысқа дейін Палестинаға көшіп кеткен. 1939 жылы Бессер Польшадан және Еуропадан қашып шыққаннан кейін Тель-Авивте отбасымен қайта қосылды. 1949 жылы отбасымен бірге АҚШ-қа келді. Ол Уоррен Козак жазған «84-ші көшедегі раввин» атты кітапта баяндалған. «Нью-Йорк еврейлері» телебағдарламасында екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі Германиядағы еврейлердің өмірі туралы айтты. Бессер поляк еврейлерінің өмірін жаңартудың басты рухани жетекшісі болды және өмірінің соңына дейін Польшаға жиі барып сабақ берді. Ол Польшадағы еврейлерді табуға және коммунистік дәуірдің соңында еврей өмірін қайта құруға көмектесті, Рональд С. Лаудермен серіктестік құрды. Осы серіктестік Бессерді Польшадағы Рональд С. Лаудер қорының директоры етіп тағайындады. Лаудер қорының атынан Польшада еврей қауымдық өмірін құру үшін қазіргі Польшаның бас раввині Михаэль Шудрихты тауып, Польшаға келдірді. Еврей қауымдық өмірін қалпына келтіру жұмысымен қатар, ол Польшадағы көптеген еврей қасиетті орындарын қалпына келтіруге көмектесті, соғысқа дейінгі поляк еврейлерінің мұрасын сақтау үшін Польша үкіметімен келіссөздер жүргізді. Оның анасының ата-анасы Освенцимде (Ошвицим) жерленген. Балаларының арасында раввин Шломо Бессер, Шығыс Еуропа зираттары үшін белсенді раввин және мұғалім, және Ализа Грунд, Агуда әйелдер бөлімінің президенті бар. Оның тағы екі баласы – Лондоннан келген Дебби Розенберг және Нью-Йорк штатының Бруклин қаласынан келген раввин Нафтали Бессер. «Олардың оттары жылытты» кітабының авторы Исраэль Бессер – оның немересі. Раввин Йона Букштейн, Польшадағы Рональд С. Лаудер қорының бұрынғы директоры және қазіргі уақытта Пико Шул раввині, оның шәкірттерінің бірі. 1992 жылы Бессер Букштейнды Польшаға, Рональд С. Лаудер қорының жазғы лагерінде раввин Шудрихпен бірге жұмыс істеуге жіберді.

Chaskel Besser (born Chaskiel Koszycki; February 12, 1923 – February 9, 2010) was an Orthodox rabbi for much of the 20th and early 21st century, and a member of Radomsk Chassidic movement. He lived in Manhattan, New York. He was born in Katowice, Poland and lived there until the dual Nazi and Soviet invasion of Poland in 1939. He was affiliated with Congregation B’nai Israel Chaim in New York. His original family name, Koszycki, was changed by his father while the family still lived in Poland. His father, a successful businessman, and close associate of the Radomsker Rebbe, moved to pre war Palestine. After Besser escaped Poland and Europe in 1939, he was reunited with his family in Tel Aviv. He came to the United States in 1949, together with members of his family. He is the subject of a book written by Warren Kozak called The Rabbi of 84th Street. He appeared in the television program The Jews of New York talking about the experience of Jews in pre World War II Germany. Besser was the principal spiritual leader of the renewal of Polish Jewish life, and traveled there frequently to teach until not long before the end of his life. He helped to find Jews and rebuild Jewish life in Poland towards the end of the communist era, partnering with Ronald S. Lauder. This partnership established Besser as the Director of the Ronald S. Lauder Foundation for Poland. He found Rabbi Michael Schudrich, currently Chief Rabbi of Poland, to move Poland to establish Jewish communal life, on behalf of the Lauder Foundation. In addition to his work to restore Jewish communal life, he also helped restore many Jewish holy sites in Poland, negotiating with the Polish government on preserving the legacy of Polish Jewry before the war. One of those Jewish cemeteries is in Oświęcim, where his maternal grandparents are buried. Among his children are Rabbi Shlomo Besser, a rabbi and teacher active for the cemeteries of Eastern Europe and Aliza Grund, President of the women's division of the Agudah. His two other children are Mrs. Debbie Rosenberg of London, England and Rabbi Naftali Besser of Brooklyn, New York. Yisroel Besser, author of Warmed By Their Fire, is his grandson. Rabbi Yonah Bookstein, former Director of The Ronald S. Lauder Foundation in Poland, and currently a rabbi of Pico Shul, is one of his students. In 1992, Besser sent Bookstein to Poland to work at the Ronald S. Lauder Foundation Summer Camp with Rabbi Schudrich.