Авраам Исаак Кук: Палестинаның бас раввині (1865-1935)

Кіріспе

Британдық мандаттық Палестинаның бас раввині (1865–1935)

Авраам Исаак Кук (; 7 қыркүйек 1865 – 1 қыркүйек 1935), ХаРав Кук деп белгілі, сондай-ақ еврей тіліндегі Hara'ayah (הראי״ה) аббревиатурасымен де танымал, ортодоксал раввин және Британдық мандаттық Палестинаның алғашқы ашкенази бас раввині болды. Ол діни сионизмнің негізін қалаушылардың бірі саналады және Мерказ ХаРав Ешивасын құрғандығымен танымал.

Балалық шақ

Кук 1865 жылы Ресей империясының Курляндия губернаторлығында Гривада (сонымен қатар Герива деп те жазылады) дүниеге келді, қазіргі Латвияның Даугавпилс қаласының бір бөлігі, сегіз баланың ең үлкені. Оның әкесі, раввин Шломо Залман Ха Коэн Кук, «литвалық ешивалардың анасы» аталған Воложин ешивасының студенті болса, анасының әкесі Хасид қозғалысының Капуст тармағының жақтасы болған, бұл тармақ Хабадтың үшінші реббесінің ұлы раввин Менахем Мендель Шнеерсон құрған. Оның анасының аты Злата Перл еді.

Ерте мансап

1887 жылы 23 жасында Кук Литваның Заумель қаласындағы раввин ретінде алғашқы раввиндік қызметін бастады. 1888 жылы оның әйелі қайтыс болды, содан кейін қайын атасы оны Адереттің егіз інісінің қызы, туысы Райзе Ривкаға үйленуге көндірді. Куктың жалғыз ұлы Зви Йехуда Кук 1891 жылы Кук пен оның екінші әйелінен дүниеге келді. 1895 жылы Кук Бауска қаласының раввині болды. 1901-1904 жылдары аралығында ол Израиль аймағында толыққанды дамытқан философиясын болжаған үш мақала жариялады. Кук жеке өзі тек сенбі және мереке күндері ғана ет жеуден бас тартты, ал оның шәкірті Дэвид Коэн құрастырған, "Рав ХаНазир" (немесе "Иерусалимнің Назирі") деп белгілі және "Вегетариандық және бейбітшілік туралы көзқарас" деп аталған жазбаларынан жасалған жинақ, Тора заңымен басшылық ету арқылы вегетариандық қоғамға қадам сайын даму жолын көрсетеді.

Жаффа

1904 жылы Кук Османдық Палестинаның Яффа қаласына раввин қызметіне шақырылды және 1905 жылы ол сол жерге келді. Осы жылдары ол көптеген еңбектер жазды, олардың көпшілігі өлімнен кейін жарық көрді, соның ішінде «Берахот» және «Шаббат» трактаттарының Аггадоттарына арналған толық түсіндірме, «Эйн Аях» және мораль мен руханият туралы қысқаша кітап, «Муссар Авича». 1911 жылы Кук Йемендегі яһудилермен хат алмасып, «Құдайдың қойшыларына» (Евр. כבוד רועי עדת ד) деген сұрақтарды жолдады және хатын белгілі сионист өкілі Шемуэль Явнеэли арқылы жіберді. Олардың жауабы кейін Явнеэли баспасында жарық көрген кітапқа енгізілді. Кук әртүрлі салалардағы адамдарға әсер ете бастады, себебі ол «кирув» (яһудилерді рухани жақтан жаңарту) ісімен айналысып, осылайша Тора мен Халаха қала және жақын ауылдар тұрғындарының өмірінде маңызды рөл атқарды. 1913 жылы Кук Самария мен Галилеядағы жаңадан құрылған көптеген зайырлы «мошавоттарға» (елді мекендерге) раввиндер делегациясын, соның ішінде бас раввин Йосеф Хаим Сонненфельд сияқты жетекші раввиндерді бастап барды. «Раббилер сапары» деп аталған бұл сапардың мақсаты Шаббатты сақтауды, Тора білімін және басқа да діни ғұрыптарды нығайту болды, сондай-ақ шаруашылықтың оннан бір бөлігін – «терумот пен маасерот» беруге ерекше мән берілді, себебі бұл шаруашылықпен айналысатын елді мекендер еді.

Лондон мен Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Кук Германияда болды, онда ол шетелдік азамат ретінде ұсталды. Ол Швейцария арқылы Лондонға қашып кетті, бірақ жалғасып жатқан қақтығыс оны соғыс аяқталғанға дейін Ұлыбританияда қалуға мәжбүр етті. 1916 жылы ол Шпиталфилдс Ұлы Синагогасының (Махзике Хадат, "Заңды сақтаушылар") раввині болды, ол Лондонның Шпиталфилдс ауданындағы Брик-Лейн көшесінде орналасқан иммигранттардың православие қауымы еді. Кук Шпиталфилдстегі Принслет көшесі, 9-үйde тұрды.

Ойлау

Кук халах және еврей ой-пікірлері туралы көп жазды. Көптеген ортодоксал еврей дінін түсіндірушілер сияқты, Кук яһудилер мен басқа ұлттардың арасында түбірлі айырмашылық бар деп сенді. Яһуди және басқа ұлттың жаны арасындағы айырмашылық, басқа ұлттың жаны мен жануардың жаны арасындағы айырмашылықтан да зор. «Израильдік нешама [рухани жан] мен барлық ұлттардың нешамалары арасындағы айырмашылық, олардың әртүрлі деңгейлерінде, адамның нефеші [биологиялық жан] мен жануарлардың нефеші арасындағы айырмашылықтан да үлкен және терең. Себебі соңғыларында тек сандық айырмашылық бар, ал алғашқыларында сапалық, мәнді айырмашылық бар». Кук түрлі еврей топтарымен, оның ішінде секуляр еврей сионисттік басшылығымен, діни сионистермен және дәстүрлі, сионист емес ортодоксал яһудилермен байланыс ұстап, саяси одақтар құрды.

Еврей университетінің ашылуы

1928 жылы Кук раввин Жозеф Мессасқа (Алжирдің бас раввині) хат жазып, еврей университетінің ашылуында сөйлеген сөзінде оның атынан қате қайталанған кейбір цитаталарды қарастырды. Келесі жазба Куктың Мессаға жазған хатының аударма үзінділері: Киелі жерге келгенімнен бері, менің мақсатым – мүмкіндігімше, алыстағандарды да өз жаныма тарту және олардың жүректеріне тікелей сөйлеу, олардың Тора мен мицвоттарға жақындауы үшін, тіпті дене күшін дамытуға ұмтылатын жастардың да, зорлық-зомбылық кезінде қасиетті халқымызды қорғауға күш-қуаты жетсін деп, Құдай сақтасын, бізге қарсы қатігез жаулар көтерілген кезде. Еврей университетіне қатысты, мен ешқашан зайырлы білім туралы «Сионнан Тора шығады» демедім. Керісінше, олар Тора мен Құдайға құрмет көрсетпей, «бөтендердің ұрпағына құмарланса» [яғни, Тораға қайшы келетін білімдер, мысалы, Киелі кітапты сынау], олардың қолынан кедергі тууынан қорқамын деп ашық айттым. Мен оларға бұрынғы оқиғаларды, адамдардың күнәсінен туған жағдайларды [Берлин ағартушылығы кезінде] мысал келтірдім, сол кезде Құдайдан бет бұрған және тірі су көзін тастаған топтар пайда болды. Бірақ олар, мұғалімдері де, студенттері де, Израильдің қасиеттілігін сақтауы керек, шетелдік идеяларды ұстанбауы керек және Тора мен мицвоттардан жаңылмауы керек. Тіпті сонда да, Тора тек қана қасиетті иешиваларды қолдау арқылы пайда болады, олар Тораның қасиеттілігіне толық бағышталған. Осымен бірге, олар тәңірден қорқатын тсаддиктер мен Тораның алыптарының құдіретін көтерулері керек. Біз Құдайдың көмегімен құруға және кеңейтуге тырысып жатқан қасиетті және әдемі қаламыздағы Орталық Иешива [Мерказ ХаРав] өзінің ұлы мәртебесінде тұра алады. Содан кейін, қасиетті иешивалардың негізінде, «Сионнан Тора шығады» деген аят орындалатынын айттым. Бұл сөздерім сол кезде халық алдында, мерекеге келген барлық беделді тұлғалар алдында, Киелі жердің алыс-жақын жерлерінен және Диаспораның елдерінен келген мыңдаған адамдар алдында айтылған. Олай болса, қалайша зұлым адамдар тірі Құдайдың сөздерін осылайша қиянатқа және ақымақтыққа толы түрде бұрмалай алады?

In 1928, Kook wrote a letter to Rabbi Joseph Messas (Chief Rabbi in Algeria), addressing certain misquotes which were erroneously being repeated in his name regarding a speech he gave at the inauguration of Hebrew University. The following are translated excerpts from the letter Kook wrote to Messas:

from the time that I came to the Holy Land, it has been my goal to the best of my ability to draw also those who are estranged and speak to their heart, so that they will come close to Torah and mitzvot – including even those young people who want to develop their physical health so that they will have the strength to protect our holy nation in times of violence, Heaven forbid, at a time when vicious enemies rise up against us in regard to Hebrew University, Heaven forbid that I should say regarding secular studies that 'From Zion will come forth Torah.' To the contrary, I told them explicitly that I am afraid lest there come forth, Heaven forbid, a stumbling block from their hands if they reject the Torah and the fear of G d and 'please themselves in the brood of aliens' [i. e., studies antithetical to Torah such as Biblical Criticism]. I brought them examples of this from the past, from the incidents that took place due to people's sins [during the Berlin Enlightenment], from which came forth groups that turned away from G d and abandoned the source of living waters. But they must guard the holiness of Israel, teachers and students alike, and not follow foreign ideas nor turn aside from the Torah and the mitzvos. And even then, it is not from secular subjects that Torah will come forth, but rather when we support the holy yeshivas, which are dedicated solely to the holiness of the Torah. Together with this, [I told them that] they should elevate the power of the tzaddikim and Torah giants who fear G d. And the Central Yeshiva [Mercaz HaRav] in our holy and beautiful city, which we are toiling to establish and expand with G d's help, will stand in its great glory. Then, upon the foundation of the holy yeshivas, I said that the verse 'From Zion will come forth Torah' will be fulfilled. These words are explicit in my speech that I spoke at that time before the people, before all of the important officials who came to the celebration, and to the entire great crowd of thousands who came from the far ends of the Holy Land and from the lands of the Diaspora. So how can malicious people come to distort the words of the living G d in a way that is so filled with wickedness and folly?

Сионизмге деген көзқарас

Кук қазіргі діни сионизмнің ең маңызды ойшылдарының бірі саналса да, оның замандас "сионизміне" қатысты көзқарасы күрделі болды. Кук оның замандас сионистері іске асырып жатқан жерді мекендеуді ынтамен қолдады. Оның философиясы "Тораны оқуды сионизммен үйлестірудің діни негізін қалады, сондай-ақ сионизм және қазіргі заманмен байланысты дәстүрлі иудаизмнің этикалық қағидаларын қалыптастырды". Көптеген дін өкілдерінен өзгеше, ол секулярлы сионистерге құрметпен қарады және олармен бірлескен жобаларға белсенді қатысты (мысалы, Бас раввинатқа қатысуы). Сонымен қатар, ол замандас діни сионистік "Мизрахи" қозғалысын "діни ынтақты басып тастағаны және сионистік қозғалыста екінші дәрежелі мәртебеге разы болғаны" үшін сынады.

Раввин ғалымдарының сын көзқарасы

Сионизмді қалыптастыру барысында Рав Кук көптеген басқа православ раввиндерінен ерекшеленді. Көптеген православ раввиндері дінге жатқырылған ерте сионисттік пионерлерде және еврей халқын Құдай емес, олардың еңбегі құтқарады деген сенімде тек жамандық көрді. Ал Кук олардың мінез-құлқын теологиялық тұрғыдан қорғап, тіпті оларды өз еңбектерімен мессиандық құтқарылуды жеделдетуде рөл атқарған деп мақтап айтты. Оның ұстанымын діни қауым еретик деп санады. Рав Кук өте білімді адам болғанымен, оны хареди басшылығы ешқашан қабылдамады. 1921 жылы оның қарсыластары жаңадан жарық көрген «Орот» кітабының барлық таралымын сатып алып, таралуын тоқтату үшін Меа Шеарим қабырғаларына одан наразылық білдіретін үзінділерді жапсырды. Кейін «Кол ха-Шофар» атты анонимді кітапша жарық көрді, онда раввиндер Сонненфельд, Дискин және басқалар қол қойған мәлімдеме келтірілді: «Біз бүкіл Тораға жат нәрселерді көріп, естіп таң қалдық және оның осында келуінен бұрын қорқып жүргенімізді көреміз, ол біздің раввиндеріміз бен ата-бабаларымыз елестете алмаған жаңа бұзылу түрлерін енгізеді. Егер солай болса, оның барлық ақымақтықтары мен армандарына сенуге тыйым салынғаны белгілі болсын». Сондай-ақ, ол Бельцтен Ахарон Рокеахтың: «Және Иерусалимнен келген раввин Кук – оның есімі жойылсын – мүлдем зұлым және көптеген жастарымызды адастырған, оларды өзінің қу тілімен және таза емес кітаптарымен ұстаған» деген сөздерін келтірді. 1921 жылы Палестинаға сапардан кейін Польшаға оралған Гердің раввині Авраам Мордехай Альтер Куктан Құдай есімін қорлауға әкелуі мүмкін кез келген сөздерін бас тартуын сұрап, жағдайды басып тастауға тырысқанын жазды. Содан кейін ол ескі раввиндерге жүгініп, айыптаудан бас тартуды өтінді. Раввиндер Кук жазбаларының қабылдануына келісуге ниеттенгендерін, бірақ олардың хаттарын Кук қарсыластары олардың білместен олардың қоздырғыш кітапшасына жасырын түрде қосып жібергенін мәлімдеді. 1926 жылы Кукқа қарсы қатал жарлық шығарылды, онда үш еуропалық раввиннің хаттары болды. Онда Йосеф Розин оны «білімі жоқ жалқау» деп атады, Шаул Брах оның еврейше әріптері «құсу» сөзін білдіреді деп айтты және оны халықты жалған идолдарға табынуға азғырғаны үшін белгілі Еробоғам патшаға теңеді, ал Елиезер Дэвид Гринвальд оны еврей заңы бойынша сенімсіз билік деп жариялады, оның кітаптары ереске толы және оларды өртеу керек деп қосты. 1928 жылы британдықтар Батыс қабырғасындағы еврей дұғаларын тоқтатқанда, Кук ораза күнін жариялады, бірақ ультра-православ қауымы оның шақыруларын елемеді. Эйда Хашареидтің раввині Йосеф Цви Душинскийдің Кук басқаратын Бас раввинатпен серіктестікке түсе ала ма деген сұрағына жауап ретінде раввин Эльхонон Буним Вассерман былай деп жазды: «Мен Эйда Хашареид пен Бас раввинат арасында серіктестік болуы керек деген ұсыныс бар екенін естідім. Бұл қордың ақшасы қасақана еретиктерді көтеруге жұмсалатыны белгілі, сондықтан мұндай қорды қолдауға шақыратын адам – ең қорқынышты деңгейдегі махти ес харабим (халықты күнәға батырады). Осылайша, зұлым адаммен достыққа түсуге тыйым салумен қатар, ол решайымды (зұлымдық жасаушыларды) мақтап, бүкіл әлемде үлкен чилум Хашем (Құдай есімін қорлау) мәселесін тудырады».

In formulating religious Zionism, Rav Kook broke with most other Orthodox rabbis. Most Orthodox rabbis saw nothing but evil in the early Zionist pioneers who were hostile to religion, and in their belief that their labor rather than God would save the Jewish people. Kook on the other hand, defended their behaviour in theological terms, and even hailed them as playing a role, by their labors, in hastening the messianic deliverance. His stance was deemed heretical by the traditional religious establishment. Although Rav Kook was a very learned man, he was never accepted by the Haredi leadership. In 1921 his detractors bought up the whole edition of his newly published Orot to prevent its circulation, plastering the offending passages on the walls of Meah Shearim. Later, an anonymous pamphlet entitled Kol Ha Shofar appeared containing a declaration signed by rabbis Sonnenfeld, Diskin and others saying: "We were astonished to see and hear gross things, foreign to the entire Torah, and we see that which we feared before his coming here, that he will introduce new forms of deviance that our rabbis and ancestors could not have imagined It is to be deemed a sorcerer's book? If so, let it be known that it is forbidden to study [let alone] rely on all his nonsense and dreams." It also quoted Aharon Rokeach of Belz who stated "And know that the rabbi from Jerusalem, Kook may his name be blotted out is completely wicked and has already ruined many of our youth, entrapping them with his guileful tongue and impure books." Returning to Poland after a visit to Palestine in 1921, Rabbi Avraham Mordechai Alter of Ger wrote that he endeavoured to calm the situation by getting Kook to renounce any expressions which may have unwittingly resulted in a profanation of God's name. He then approached the elder rabbis of the Yishuv asking them to withdraw their denunciation. The rabbis claimed that their intention had been to reach a consensus on whether Kook's writings were acceptable, but their letter had been surreptitiously inserted by Kook's critics in to their inflammatory booklet without their knowledge. In 1926 a harsh proclamation was issued against Kook that contained letters from three European rabbis in which Yosef Rosin referred to him as an "ignorant bore", Shaul Brach intimated that his Hebrew initials spelt the word "vomit" and likened him to King Jeroboam known for seducing the masses to idolatry, and Eliezer David Greenwald declared him an untrustworthy authority on Jewish law adding that his books were full of heresy and should be burnt. When Jewish prayers at the Western Wall were broken up by the British in 1928, Kook called for a fast day, but the ultra Orthodox community ignored his calls. In response to a letter from Rabbi Yosef Tzvi Dushinsky of Eidah Hachareidit on whether they could partner with the Chief Rabbinate led by Kook, Rabbi Elchonon Bunim Wasserman wrote: "I have heard that there was a suggestion that there should be a partnership between the Eidah Hachareidis and the Chief Rabinate . It is well known that the monies from that fund go to raise deliberate heretics, and therefore someone who encourages people to support such a fund is a machti es harabim (causes the public to sin) on the most frightful level . thus, besides the prohibition of befriending a wicked person, since we see that he praises resha'im (evil doers), there would also be an issue of an enormous chillum Hashem (desecration of G ds name) throughout the world "

Соколовтың ребесі раввин Ицхак Зелиг Моргенстерн де Кукқа қарсы былай деп жазды: «Рав Кук, ол толық және мықты талмид хахам, сондай-ақ керемет оратор болса да, өткен ұрпақтардың геонимдерінің (пәк рабби ғалымдары) және цаддикимдерінің (әділ басшылары) жалғастырушысы және сақтаушысы ретінде қарастырылмайды. Рав Кук осы заманның рухымен байланысты және техияс умасейну (ұлттық қайта тууымыз) туралы көп айтады. Біздің ұрпақтың моральдық және діни құлдырауына қарамастан, ол өзінің ойының көзінде техияс халеумды (ұлтшылдық қайта туылу) және осы сияқты нәрселерді көреді және бұл процесте Бас раввинатқа маңызды рөл жүктейді». Раввин Соломон Елиезер Альфандаринің Шофетц Хайимнің жерге көшуінің сәтсіздігіне раввин Кукқа қатысты даулар себеп болғанын айтты.

Яһудилік ой

Шавош Пе'ер – тефилин мицвасы туралы. Алғаш рет 1890 жылы Варшавада басылған. Эдер ХаЯкар мен Иквей ХаТзон – жаңа буын туралы және Құдайды философиялық тұрғыдан түсіну туралы эсселер. Алғаш рет 1906 жылы Яффада басылған. Эйн Айя – Талмудтың Аггадикалық бөлімдеріне, Эйн Яковқа түсіндірме. Иерусалимде басылған, 1995 жыл. Ма'амарей Хареия (екі томдық) – мақалалар мен лекциялар жинағы, олардың көпшілігі әртүрлі мерзімдік басылымдарда жарияланған. 1984 жылы Иерусалимде басылған. Мидбар Шур – Рав Кук 1894–1896 жылдары Заумель және Бойск қалаларындағы раввин қызметін атқарып жүргенде жазған уағыздар. Рейш Миллин – еврей әліпбиі мен пунктуациясы туралы каббалалық талқылау. 1917 жылы Лондонда басылған.

Аударма және түсініктеме

(аударма), Абрахам Исаак Кук: Күнәға өкініштің жарықтары, Моральдық принциптер, қасиеттіліктің жарықтары, очерктер, хаттар және өлеңдер, Бен Сион Боксер, Паулист баспасы 1978. [Орота ха-Тешуаның ("Тәубешіліктің жарықтары"), Мусар Авичаның ("Әдеп принциптері") толық ағылшын тіліндегі аудармаларын, сондай-ақ Орота ха-Кодештың ("Қасиеттіліктің жарықтары") таңдалған аудармаларын және әртүрлі очерктерін, хаттарын және өлеңдерін қамтиды.] Онлайн-басылым. (аударма), Абрахам Исак Куктың маңызды жазбалары, Бен Иегуда баспасы 2006 (қайта басып шығару). Раввин Чанан Моррисон, Израиль жерінен алтын: Раввин Абрахам Исаак Хакохен Кук жазбаларынан апталық Тора бөліміне жаңа жарық, Урим басылымдары 2006. Раввин Чанан Моррисон, Израиль жерінен күміс: Раввин Абрахам Исаак Хакохен Кук жазбаларынан сенбі және мерекелерге жаңа жарық, Урим басылымдары 2010. Раввин Чанан Моррисон, Тефилиннің сұлулығы: Раввин Абрахам Исаак Хакохен Кук жазбаларынан Тефилин мицвасына көзқарас, CreateSpace 2012. Раввин Чанан Моррисон, Израиль жерінен сапфир: Раввин Авраам Исаак Хакохен Кук жазбаларынан апталық Тора бөліміне жаңа жарық, CreateSpace 2013. Рав Гидеон Вайцман, "Шырақтардың ұшқындары: Рав Кук философиясына негізделген апталық Тора бөлімдері туралы очерктер", Джейсон Аронсон. Рав Гидеон Вайцман, "Құтқарылу жарығы: Рав Кук жазбаларына негізделген Пасхалық хагда", "Урим" басылымы. Сонымен қатар, қазір музыкалық жоба бар, ол музыкалық сүйемелдеумен Кук поэзиясын ұсынады. Грег Уоллдың "Соңғы пайғамбарлар" тобының "ХаОрот – Рав Куктың жарықтары" альбомы, Рабби Ицхак Марморштейнмен бірге, Tzadik Records компаниясы шығарған, 2009 жылдың сәуір айында.

Дәйексөздер

Сондықтан, таза адал жандар қараңғылыққа шағымданбай, жарықты күшейтеді; жамандыққа шағымданбай, әділдікті күшейтеді; адалсыздыққа шағымданбай, иманды күшейтеді; білімсіздікке шағымданбай, даналықты күшейтеді. Ерік болып, құлдың рухында жүруі мүмкін, ал құл болып, еркіндік рухымен өмір сүруі мүмкін; кім өзіне адал болса – ол ерікті, ал кім өмірін тек басқалардың көзінде жақсы және әдемі деп санайтын нәрселермен толтырса – ол құл.