Кіріспе
Ирандық көрнекті бахаи ғалымы
Мырза Мұхаммед (ميرزا أبوالفضل), немесе Мырза Әбу'л Фадл и Гулпаягани (1844–1914) – Мысыр, Түркіменстан және АҚШ-та бахаи дінінің таралуына көмектескен ең ірі бахаи ғалымы. Ол Бахаулламен ешқашан кездеспеген Бахаулланың апостолдарының санатындағы аз ғана адамдардың бірі. Оның нағыз аты Мұхаммед еді, ал ол өзіне «Әбу'л Фадл» (ерлік атасы) деген лақап ат қойды, бірақ Абдул-Баха оны көбінесе «Әбу'л Фадаил» (ерліктер атасы) деп атады.
Ерте өмір
Мырза Әбу'л Фадл 1844 жылдың маусым-шілде айларында Иранның Гүлпайған қаласына жақын жердегі ауылда дүниеге келді. Оның отбасы ауылдағы белгілі діни ғалымдар еді; оның әкесі, Мирза Мұхаммед Рида Шариатмадар, діни көшбасшы болды, ал анасы Шарафу'н Ниса, қаланың имамымен туыс болды. Әбу'л Фадл алғашқы білімін Гүлпайғанда аяқтады, содан кейін білімін жалғастыру үшін Араққа, Кербалаға және Нажафқа барды. 1868 жылы ол Исфаханға барып, қаланың діни колледждерінің бірінде ислам ғылымдарын оқыды. Оған дұға оқушылардың бірі, имам Джумих, оның әкесінің досы болған Сайид Мұхаммед Сұлтанұл Улама бөлме берді. Әбу'л Фадл үш жыл бойы колледжде оқып, білімнің бірнеше саласын жақсы меңгерді. Әбу'л Фадлдің әкесі 1871 жылдың қысында қайтыс болды, ал оның өлімінен кейін Әбу'л Фадлдың бауырлары оған қарсы сұлтандық жасап, әкесінің барлық мүлігін өзіне алды. Келесі бірнеше айда Әбу'л Фадл Набиль и Акбар, Мирза Исмаил Дабих және Ақа Мирза Хайдар Али Ардистани сияқты жетекші бахаилермен кездесті. Ол Мирза Исмаил Дабихтің үйінде Бахаулланың екі тақтасын оқыды, олар – Лаух и Раис (Басшының тақтасы) және Лаух и Фуад (Фуад пашаның тақтасы), онда Осман сұлтаны Абдүл Азиздің және визирі Али Пашаның құлауы, сондай-ақ Адрианопольдің сұлтандан айырылуы туралы болжамдар бар еді. Егер сол тақтастарда баяндалған оқиғалар орын алса, Бахауллаға сенетінін ол айтты.
Жарияланымдар
Фараид (Теңдессіз қазыналар): 1898 жылы Китаб-и-Иқанға жасалған шабуылға жауап ретінде жазылып, Каирде жарияланған кітап. Мұхаммед Әбу'л-Фадлдың парсы тілінде жазылған ең маңызды еңбегі саналады, онда араб тіліндегі кейбір мәлімдемелерге сілтеме жасалады. Аль-Дурарул-Бахийя (Нұрлы інжулер): 1900 жылы жарияланған, Бахаи дінінің тарихына арналған мақалалар жинағы. Араб тілінде жазылғандықтан, Мысырда Бахаилердің танылуына ықпал етті. Хуан Коул оны «Ғажайастар мен метафоралар» деп аударды. Бурхан-и-Лами (Айқын дәлел): 1912 жылы Чикагода, ағылшын тіліндегі аудармасымен бірге жарияланған мақала, христиан дін қызметкерінің сұрақтарына жауап береді. Шарх-и-Аят-и-Муаррихи (Тарихты болжайтын аяттардың түсіндірмесі): 1888 жылы жазылған, ислам, христиандық, иудаизм және зороастризм діндеріндегі Уәде етілгеннің келуі туралы болжамдардың күнін талқылайды. Рисали-и-Айюбийя (Айюбқа арналған хат): 1887 жылы Торадағы Уәде етілгенге қатысты болжамдар туралы жазылған. Фаслу'л-Хитаб (Шешуші сөз): 1892 жылы Самарқанда жазылған үлкен кітап, онда шиит исламындағы Уәде етілгенге қарсы қудалау туралы дәстүрлер талқыланады. Кітап Әзербайжандық шиит дінбасының шабуылына жауап ретінде жазылған. Бұл еңбектің бір данасы да сақталмаған. Рисали-и-Искандарания (Искандарға арналған хат): Аль-Дурарул-Бахийямен бірге жарияланған мақала, Мұхаммед пайғамбардың пайғамбарлығын христиандық және еврейлік кітаптардан дәлелдейді. Сондай-ақ, ол Құрандағы «Оның түсіндіруі бізге ғана тиесілі» деген аятты түсіндіреді. Китаб-и-Ибрар (Ақталу кітабы): Қазіргі уақытта оның қолжазбасы жоқ болса да, Әбу'л-Фадлдың басқа еңбектерінде айтылған және Келісім туралы мәселелерді қамтыған болуы мүмкін. Аль-Хужажу'л-Бахаия (Бахаи дәлелдері): АҚШ-та жазылған кітап, Бахаи дінін христиандық көзқараспен түсіндіріп, қорғайды. Кашф-уль-Гита (Қателіктерді ашықтау): Э.Г. Браун Бахаи дініне қарсы болған «Нұқтату'л-Каф» кітабын жариялағаннан кейін, Әбу'л-Фадл оның дұрыс еместігін дәлелдеу жұмысын бастады. Бахаи ғалымдарының басқалары да осы мәселе бойынша жұмыс істеп жатқанын білгенде, ол өз жұмысын тоқтатты. Кітапты аяқтаған жоқ, ал оның қағаздары Ашхабадтағы туысына жіберілгенде, туысы кітапты аяқтау жұмысын жалғастырды, оның 438 бетінің 132-сі Әбу'л-Фадлдың өзі жазған.
Burhan i Lamiʻ (The Brilliant Proof): Published, along with an English translation, in Chicago in 1912, the paper responds to a Christian clergyman's questions. Republished as
Sharh i Ayat i Mu'arrakhih (In Explanation of Massacre Verses that Prophesy Dates): Written in 1888, the work discusses the date of the prophecies concerning the coming of the Promised One in the scriptures of Islam, Christianity, Judaism, and Zoroastrianism. Risalih Ayyubiyyih (Treatise addressed to Ayyub): Written in 1887, concerning prophecies relating to the Promised One in the Torah. Faslu'l Khitab (The Decisive Utterance): A large book written in Samarqand in 1892; among its subjects, it discusses the traditions in Shia Islam regarding the persecution of the Promised One. The book was written in reply to an attack by an Adharbayjan Shia cleric. No known copy of the work exists. Risaliyyih Iskandaraniyyih: Published along with Al Duraru'l Bahiyyih, the paper provides proofs for Muhammad's prophethood from Christian and Jewish scripture. It also explains the verse from the Qurʼan "Then it is ours to explain it." The Kitab i Ibrar (Book of Justification): While no manuscript of this book currently exists, it was referred to in Abu'l Faḍl's other works and seems to have dealt with the Covenant. Al Hujaju'l Baháʼíyyih (The Baháʼí Proofs): A book written while in the United States, which explains and defends the Baháʼí Faith from a Christian point of view. Kashfu'l Ghita (The Uncovering of Error): After E. G. Browne published the Nuqtatu'l Kaf, which was hostile to the Baháʼí Faith, Abu'l Faḍl began working on refutations of that book. When he learned that other Baháʼí scholars had also started working on refutations that had reached an advanced stage, he suspended his writing. He never completed the book, and when his papers were sent to his cousin in Ashkhabad, his cousin worked on completing the book, of which 132 of 438 pages are written by Abu'l Faḍl.