Берг-эн-Дал шайқасы (1900), Англо-Бур соғысының соңғы ірі шайқасы. Оңтүстік Африкада болған, бурлардың 155 мм зеңбіректері қолданылды. Тарихы мен маңызы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1900 жылғы Екінші буер соғысының шайқасы
1900 battle of the Second Boer War
Берг-эн-дал шайқасы (Белфаст шайқасы немесе Далманута шайқасы деп те аталады) Екінші ағылшын-буер соғысы кезінде Оңтүстік Африкада өтті. Бұл шайқас соғыстың соңғы толыққанды шайқасы болды, бірақ соғыс тағы екі жылға созылды. Сондай-ақ, бұл бурлардың төрт 155 мм-лік «Кресо Лонг Том» артиллериялық қаруы бір шайқаста қолданылған соңғы рет болды.
The Battle of Berg en dal (also known as the Battle of Belfast or Battle of Dalmanutha) took place in South Africa during the Second Anglo Boer War. The battle was the last set piece battle of the war, although the war was still to last another two years. It was also the last time that the Boers' four 155 mm Creusot Long Tom guns were used in the same battle.
Бұрын
1899 жылдың қазан айында жауынгерлік әрекеттер басталды. Кейп майданында британдық күштер 1900 жылдың ақпан айында өтіп, келесі айда Оранж еркін мемлекетінің астанасы Блумфонтейнге жетті. 1900 жылдың маусымында Претория, Zuid Afrikaansche Republiek (ZAR) астанасы басып алынды. ZAR үкіметі мен бірнеше бур коммандолары теміржол бойымен шығысқа қарай Луренсо Маркеске (қазіргі Мапуту) қашып кетті. Оларды генерал Пол Кареу және оның 11-ші жаяу әскер дивизиясы (7500 офицер мен сарбаз) және генерал-лейтенант Френч басқаратын атты әскер дивизиясы қууға шықты. Алмаз төбе шайқасы алдында, 1900 жылдың 11 маусымында генерал Бота Белфастқа бірнеше офицерді келесі шайқасқа қамалдар мен бекіністерді таңдау және дайындау үшін жіберді. Белфаст жерінің ерекшелігі, тек осы жерде бурлар қарсыластың басым күштеріне қарсы тұру үшін жеткілікті кең фронт құра алатын. Бур күштері келесідей орналастырылды: теміржолдың солтүстігінде, Белфаст қаласының айналасындағы жартылай шеңберде Лиденбург коммандосы Шпицкоп, Зукербошкоп және Лангклоуф шаруашылықтарында орналасты. Шпицкоп шаруашылығына Ұзын Том орнатылды. Бұл бурлардың міндеті – ағылшындардың Дулструмға қарайтын артқы жолмен өтуіне кедері келтіру болды. Миддельбург және Йоханнесбург коммандолары Дулструмға баратын басты жолдың шығысындағы Штейнсплац шаруашылығында орналасты. Олардың міндеті – егер қарсылас Дулструм мен Лиденбургке бару үшін басты жолды таңдаса, оған көлденең отпен шабуыл жасау болды. Басқа бір Ұзын Том осы коммандолардың артындағы Ватерваль шаруашылығына орналастырылды. Теміржолдың солтүстік жағында, бірақ оған жақын жерде Крюгерсдорп коммандосы болды. Олардың қасында, бірақ теміржолдың оңтүстік жағында, британдықтардың шабуылының күшін барынша сезінетін Zuid Afrikaansche Rijdende Politie (ZARP) жасағы орналасты. Олармен бірге Гермистон бурлары да болды. Теміржолдың оңтүстігінде Комати өзенінің жоғарғы ағысы солтүстіктен оңтүстікке қарай ағып, көптеген төбелер мен жартастарды құрайды. Мұндай төбелердің бірі үлкен жазыққа айналды және Гелюк шаруашылығында орналасқандықтан Гелюкплато деп аталды. Ботаның қалған күштері осы жазықта бекінді. Гейдельберг коммандосы Гелюк шаруашылығында, ал Бетал коммандосы Фришгевагг шаруашылығында өз бекіністерін салды. Оларды Дрикоптағы үшінші Ұзын Том қолдады. Төртінші Ұзын Том бастапқыда теміржол вагонына орнатылды. 6 тамыздан кейін, сер Редверс Буллер Белфастқа қарай жылжуды бастағанда, бұл пушка Эландскопқа жақын жерге көшірілді. Содан олар Буллер Махадодорпқа қарай жылжуды шешсе, Гроблер көпірін бомбалай алатын. Пол Кареу 1900 жылдың шілдесінде Миддельбургке жетіп, XI жаяу әскер дивизиясын құрастыруды бастады. Француз және оның атты әскері Вундерфонтейнге қарай жылжиды. Наталь майданында генерал сер Редверс Буллер 1900 жылдың ақпан айында жылжуды бастады, бірақ кейін тоқтатылды. Тек 1900 жылдың 6 тамызында ғана ол Белфастқа қарай жылжуды бастады. Оның күші генерал-лейтенант Н. Г. Литтелтон басқаратын 4-ші жаяу әскер дивизиясынан, 7-ші бригаданың бригадир-генералы Ф. В. Китченер мен 8-ші бригаданың генерал-майоры Говардтан тұрды. Буллердің атты әскерлері генерал-майор Дж. Ф. Броклхерст басқаратын 2-ші кавалерия бригадасынан және граф Дундональд басқаратын 3-ші атты жаяу әскер бригадасынан құралды. Буллердің күші 9 мың офицер мен сарбаздан және 42 зеңбіректен тұрды. 15 тамызда ол Комати өзеніндегі Твифелар шаруашылығына жетті. Ол жерде ол Француздың оң қанатымен байланысқа түсті. Бұл Буллерге Вундерфонтейннен жабдықтау алуға мүмкіндік берді.
Hostilities commenced in October 1899. On the Cape front the British forces broke through in February 1900 and the next month they were in Bloemfontein, the capital of the Orange Free State. Pretoria, the capital of the Zuid Afrikaansche Republiek (ZAR) was captured in June 1900. The government of the ZAR and a few Boer commandos fled eastwards along the railway line to Lourenço Marques (now Maputo). They were pursued by General Pole Carew and his 11th Infantry Division (7,500 officers and men) and a cavalry division commanded by Lieutenant General French. Prior to the Battle of Diamond Hill on 11 June 1900, General Botha sent a few officers ahead to Belfast to select and prepare ramparts and emplacements for the next battle. The terrain at Belfast was such that it was the only place where the Boers could present a wide enough front to resist the enemy's superior force. The Boer forces were deployed as follows: North of the railway line, in a semi circle around the town of Belfast, the Lydenburg commando was to be found on the farms Spitskop, Zuikerboschkop and Langkloof. A Long Tom was placed on the farm Spitskop. These burghers' task was to prevent the English from taking the back road to Dullstroom. The commandos from Middelburg and Johannesburg were on the farm Steynsplaats, just east of the main road to Dullstroom. Their task was to enfilade the enemy with cross fire, should they decide to take the main road to Dullstroom and Lydenburg. Another Long Tom was placed behind these commandos on the farm Waterval. Still on the northern side of the railway line, but close to it, was the Krugersdorp commando. Next to them, but on the southern side of the railway line was a detachment of the Zuid Afrikaansche Rijdende Politie (ZARPs), who were to bear the brunt of the British attack. The burghers from Germiston were next to them. South of the railway line the upper reaches of the Komati River flow from north to south giving rise to a number of hills and dales. One such hill formed a large plateau and was called Gelukplato, because it was on the farm Geluk. The rest of Botha's force was ensconced on this plateau. The Heidelberg commando was on the farm Geluk, while the Bethal commando built their sconces on the farm Frischgewaagd, They were supported by the third Long Tom on Driekop. The fourth Long Tom was initially mounted on a railway truck. After 6 August, when Sir Redvers Buller started to advance towards Belfast, this gun was moved to position close to Elandskop. From there they could bomb Groblers Bridge, should Buller decide to advance via there to Machadodorp. Pole Carew reached Middelburg in July 1900 and started assembling the XIth Infantry Division. French and his cavalry advanced to Wonderfontein. On the Natal front General Sir Redvers Buller broke through in February 1900, but was then stopped. It was only on 6 August 1900 that he could start his advance towards Belfast. His task force consisted of the 4th Infantry Division commanded by Lieutenant General N. G. Lyttelton, with Brigadier General F. W. Kitchener of the 7th Brigade and Major General Howard of the 8th Brigade. Buller's mounted troops consisted of the 2nd Cavalry Brigade, commanded by Major General J. F. Brocklehurst and 3 Mounted Infantry Brigade under Earl Dundonald. Buller's force consisted of 9,000 officers and men with 42 guns. Buller reached the farm Twyfelaar on the Komati River on 15 August. There he got in touch with French's right flank. This enabled Buller to be supplied from Wonderfontein.
21 тамыз
Генерал Буллер Твифелардан солтүстікке қарай шамамен 8 миль (13 км) жердегі Ван Вик фермасына қарай жылжыды. Генерал Френч оның сол қанатында қалды. Соңғы үш мильді басып өткен кезде Буллердің оң қанаты Фришгевагдтағы Бетал командосының атысына түсті. Содан кейін шайқас басталды және ол ерте кешке дейін жалғасты. Британдықтардың жоғалғандары 36 адамды құрады (оның ішінде 7 қаза тапқан және 3 жоғалып кеткен), ал 3 бур жараланды.
General Buller advanced to the farm Van Wyk's Vley, about 8 mile (13 km) north of Twyfelaar. General French remained on his left flank. While advancing the last three miles, Buller's right flank came under fire from the Bethal commando on Frischgewaagd. A fight ensued and it lasted until early evening. British casualties were 36 (including 7 dead and 3 missing) and 3 Boers were wounded.
22 тамыз
Буллер ашуланып қалды. Ол генерал-майор Уолтер Китченерді Бетал командасына сабақ көрсету үшін жіберді. Китченермен бірге екі батальон жаяу әскер, төрт эскадрон атты әскер және сегіз зеңбірек сапарлады. Британдықтар түнде Каролина командасының Бетал азаматтарымен біріккенін білмеді. Олар күні бойы шайқасты. Британдықтардың екі қазасы және бес жаралысы болды. Екінші жақтан ешқандай шығын туралы хабарлама түспеді.
Buller was peeved. He sent Major general Walter Kitchener to teach the Bethal commando a lesson. Two battalions foot soldiers, four squadrons mounted troops and eight guns accompanied Kitchener. The Brits did not know that during the night the Carolina commando joined the burghers from Bethal. They fought all day. British casualties were two dead and five wounded. No casualties were reported on the other side.
23 тамыз
Бұллердің алға жылжуы кезінде, бурларға оның Мачадодорпқа немесе Белфастқа баратыны белгісіз болғанда, олар Ұзын Томды теміржол вагонынан алып, Еландскопқа жақын жерге орналастырды. Оқ орнатылған жердің қалдықтары 25°46.214'S, 30°12.829'E (WGS84) координаталарында табылды. Бұллер Твифелардан Ван Вайк алқабына қарай жылжығанда, оның Белфастқа бағытталғаны анық болды. Содан кейін бурлар қаруды капитан фон Далвигтің Вааикраал шаруашылығындағы лагеріне көшірді. Оқ орнатылған жердің қалдықтары 25°46.225'S, 30°09.079'E (WGS84) координаталарында орналасқан. Поле Кареу және оның жаяу әскер дивизиясы Миддельбургтен шығып, Вундерфонтейнге қарай жылжыды. Бұллер, француздық әскерлер әлі де сол қанатында болған күйі, Гелюк шаруашылығына жетіп, шаруашылық үйінің жанындағы аңғарда штаб-пәтерін құрды. Оның шығыс жағында Гейдельберг командасы бекіністер салған Гелюк платосы орналасқан. Ол 8-ші жаяу әскер бригадасына, Дундональдтың атты әскерлері мен Оңтүстік Африка жеңіл атқыштар жасағының көмегімен платоға көтеріліп, оны бақылауға алуға бұйрық берді. Платода олар Гейдельберг және Бетал командаларымен, сондай-ақ фон Далвигтің қаруларымен, оның ішінде екі Ұзын Томмен кездесті. Ауыр шығынға ұшырағандарына қарамастан, олар платоның шетін ұстап тұруға үміттенді. Британдықтар 12 қаза тапты, 61 жараланды және 33 жоғалып кетті. Бурлар 12 адамды жарақаттады, оның ішінде капитан фон Далвиг те болды.
During Buller's advance, at a time when it was unclear to the Boers whether he was going to Machadodorp or Belfast, they removed the Long Tom from the railway truck and placed it near Elandskop. The remains of the emplacements was found at 25°46.214'S, 30°12.829'E (WGS84). When Buller advanced from Twyfelaar to Van Wyk's Vley, it was clear that he was aiming at Belfast. The Boers then moved the gun to Captain von Dalwig's camp on the farm Waaikraal. The remains of the emplacement can be found at 25°46.225'S, 30°09.079'E(WGS84). Pole Carew and his infantry division left Middelburg and advanced to Wonderfontein. Buller, with French still on his left flank, advanced to the farm Geluk and established his headquarters in the valley near the farm house. On his eastern side was the Geluk Plateau on which the Heidelberg commando had built their sconces. He ordered the 8th Infantry Brigade, assisted by Dundonald's mounted troops and the South African Light Horse, to ascend the plateau and make it safe. On the plateau they had to face the commandos from Heidelberg and Bethal, as well as Von Dalwig's guns, including two Long Toms. Despite heavy losses, they managed to hold the edge of the plateau. British casualties were 12 dead, 61 wounded and 33 missing. The Boers had 12 wounded, including Captain von Dalwig.
24 тамыз
23 тамыз түнінде Гелюк үстіртінің батыс шетінде Булердің әскері ор қазып, төрт теңіздік пушканы (екі 5 дюймдік және екі 4,7 дюймдік) орналастырды. Келесі күні олар бурлардың екі «Ұзын Том» пушкасымен (Дрикоп және фон Далвиг лагерінде) атысты. «Ұзын Том» пушкалары Натал далалық әскерінде алты адамның жаралы болуына себеп болды. Поле Кэру Вундерфонтейннен шығып, Белфастты басып алды. Британдықтардың жоғалғандары 18 адамды құрады. 24-5 тамыз түнінде оның әскері екі 5 дюймдік пушканы темір жолдың оңтүстігіне, ал екі 4,7 дюймдік пушканы Белфаст станциясының жанына орналастырды.
During the night of 23 August Buller's men on the western edge of the Geluk plateau dug in and made emplacements for four naval guns (two 5" and two 4.7"). The next day they exchanged fire with the Boers' two Long Toms (on Driekop and Von Dalwig's camp). The Long Toms caused six casualties in the Natal Field Force. Pole Carew's left Wonderfontein and occupied Belfast. British casualties were 18. During the night of 24/5 August his men placed two 5" guns just south of the railway line and two 4.7" pieces near the Belfast station.
25 тамыз
25 тамызда Лорд Робертс операцияларды басқару үшін Белфастқа келді. Ол генералдар Поул Карев, Буллер және Френчпен кеңес өткізді. Френчқа Зуикербошкоптың оң жақтан бурларды тазалау және содан кейін Махадодорпқа қарай оңға бұрылу бұйрық берілді. Буллерге оңға бұрылып, Далманута арқылы Махадодорпқа қарай ілгерілеу бұйрықталды. Поул Каревтің күштерін солтүстікке қарай Дулструмға дейінгі басты жолмен кеңейтіп, Лейкенвлиде Френчпен қосылуы тиіс болды. Бұл күнігі шайқас тек ауыр артиллерияның атысымен шектелді. Морис пен Грант былай деп жазды: "Сонымен қатар, жау екі дивизияның ауыр артиллериясымен атыс алмасудан толығымен қанағаттанбады, Бергендал маңындағы 6 дюймдік Крузоттың бірі Поул Каревтің позициясынан атылған 5 дюймдік снарядтан үнсіз қалды".
On 25 August Lord Roberts arrived in Belfast to take charge of operations. He had a conference with his generals, Pole Carew, Buller and French. French was ordered to get rid of the Boers on their right flank on Zuikerboschkop and then swerve right to Machadodorp. Buller was ordered to turn right and advance over Dalmanutha to Machadodorp. Pole Carew had to extend his force northwards along the main road to Dullstroom to join French at Lakenvley. Fighting on this day was limited to the exchange of fire of the heavy guns. Maurice and Grant record: "Moreover, the enemy had by no means the better of the exchanges with the heavy guns of both divisions, one of the 6 inch Creusots near Bergendal being reduced to silence by a 5 inch shell from Pole Carew's position".
26 тамыз
Генерал Френч өзінің атты әскерімен Гелюктен өте ерте шығып, алдымен Белфастқа тоқтады. Олар сол жерден сағат 09:00-де шығып, батысқа қарай темір жол бойымен жүрді, мүмкін буер шпиондарын жаңылыстыру мақсатында. Көзге көрінбей қалғаннан кейін олар оңға бұрылып, күтпеген жерден Бошпорт шаруашылығында пайда болды. Бурлар мен олардың Ұзын Томы асығыс шегінді, ал Френч Зуикербошкоп пен Лангклоофтан қалған бурларды тазартты. 14:00-ге дейін ол Поул Кереуге солтүстікке қарай жорыққа шығуға болатынын хабарлай алды. Жаяу әскер дивизиясы шығыстан шабуылға ұшырады, ал Ватервальдағы Ұзын Том да бірнеше оқ атты. Жориықтың нәтижесінде Поул Кереу темір жол және Лейкенвли арасындағы жоғары жатқан барлық жерді бақылауға алды. Миддельбург командасының көп бөлігі қашып кетті. Буллер де солтүстікке қарай жылды. Оның жоспары – Вогельструиспоорт шаруашылығына бұрылып, содан кейін Вааикраал арқылы Далманутаға өту еді. Бірақ сол күні оның барлаушылары (сәл қателікпен) бурлардың оң фланкі темір жолда аяқталғанын хабарлады. Сондықтан ол келесі күні Бергендал шаруашылығында шабуыл жасауға шешім қабылдады.
General French and his cavalry left Geluk very early and first called at Belfast. They left there at 09:00 and first proceeded west along the railway line, possibly to mislead Boer spies. When they were out of sight they swung right and unexpectedly appeared on the farm Boschpoort. The Boers and their Long Tom beat a hasty retreat, while French cleared the rest of the burghers from Zuikerboschkop and Langkloof. By 14:00 he could send a message to Pole Carew that they could commence their march northwards. The Infantry Division experienced some cross fire from the east and the Long Tom on Waterval fired a few shots as well. The result of the march was that Pole Carew was in command of all the high lying ground between the railway line and Lakenvley. Most of the Middelburg commando had simply fled. Buller advanced northwards as well. His plan was to swing right on the farm Vogelstruispoort and then proceed over Waaikraal to Dalmanutha. But that afternoon his scouts reported (a bit erroneously) that the Boers' right flank ended at the railway line. He therefore decided to make his breakthrough on the farm Bergendal the next day.
27 тамыз
Бұл ертеңгісін Буллер өзі барлауға шықты. Бурлардың оң жақ флангі темір жолға дейін жетпеді, бірақ ол сағат тілімен күрт бұрылды. Осылайша, ол сыртқа қарай иілген бұрыш жасады. Нәтижесінде, олардың Бергендал шаруашылығындағы (ЗАРП-тар басып алған) орны, адамның мұрны немесе дөңгелек сияқты көзге түсті. Бұл позицияның екі жағында да бурлардың саңгарлары ұштың бағытынан қарама-қарсы қарап тұрды, сондықтан олардағы әскерлер алдыңғы шабуыл кезінде ұшты қорғағандарға көмектесе алмады. Содан кейін, бұл бұрыштан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 3000 метр жерде, оның қажетті артиллериясын орналастыруға қолайлы биік жер болды. Биік жерге 36-ға жуық зеңбірек орналастырылды және ЗАРП-тардың позициясын бомбалау сағат 11:00-де басталды. Үш сағаттан кейін, Мылтық бригадасы мен Иннискиллинг фузилерлері шабуыл жасап, бурлардың қатарын жарып өтті. Шайқас тоқтағанда, олар позицияны Оңтүстік Африка Республикасы Полициясы (полиция күштері) қорғап отырғанын анықтады. Британдықтар 14 өлікті тапты және 19 тұтқынға алды. Қалған жараланғандарды бурлар алып кетіп, кейбіреулері аман қалды. Британдықтардың сол күнгі шығындары: офицерлер, 3 өлген және 7 жараланған; сарбаздар, 100 жараланған немесе жоғалған және 12 өлген. Бергендал шайқасы аяқталды. Британдықтардың 385, ал бурлардың 78 қаза тауып, жараланғандары болды.
Buller himself went scouting early that morning. The Boers' right flank did not actually end at the railway line, but it did swing sharply clockwise. It thus formed a salient angle. The result was that their position on the farm Bergendal (occupied by the ZARPs) stuck out like the tip of one's nose or a protuberance. On both sides of this position the Boers' sangars were facing away from the tip, with the result that those occupying them could not assist those on the tip in the case of a frontal attack. Then there was some high ground some 3,000 yards south west of the salient angle and that was an ideal place for the artillery he wanted to use. About 36 guns were placed on the high ground and the bombardment of the ZARPs position started at 11:00. After three hours the Rifle Brigade and the Inniskilling Fusiliers charged and burst right through the Boer lines. When the fighting stopped they found that the position had been defended by the Zuid Afrikaanse Republiek Politie (a police force). The British found 14 dead bodies and captured nineteen prisoners. The rest of the wounded were taken away by the Boers and some even survived. British casualties for the day were: officers, 3 dead and 7 wounded; men, 100 wounded or missing and 12 dead. The Battle of Bergendal was over. British casualties were 385 and the Boers' were 78.
Салдары
Осы жеңілістің нәтижесінде бурлардың қорғаныс шебі бұзылып, 28 тамызда Булер әскерлері Мачадодорпқа кірді. Ал сол уақытта ЦАР үкіметі Нельспруйтке көшті. Бірнеше күннен кейін, 1 қыркүйекте Лорд Робертс бүкіл Оңтүстік Африка Республикасын британдық территория деп жариялады. Дегенмен, Мачадодорпты басып алу және Робертстің жариялауы соғысты аяқтаған жоқ. Британдықтар шайқасты жеңіп алғанымен, Ботаның бас күштері сақталып қалды. Бұдан кейін бурлардың отрядтары Лиденбург пен Барбертонға таралып, соғыстың келесі кезеңі – партизандық соғыс басталды. Бұл екінші кезең алғашқы, дәстүрлі кезеңнен де ұзаққа созылып, бейбітшілік тек 1902 жылдың мамыр айының соңында жарияланды.
As a result of this defeat, the Boer line of defence was breached and on 28 August Buller's troops marched into Machadodorp. The ZAR government, meanwhile, had decamped to Nelspruit. A few days later, on 1 September, Lord Roberts proclaimed the entire South African Republic British territory. However, the capture of Machadodorp and Roberts' proclamation did not end the war. Although the British had won the battle, Botha's main force had managed to stay intact. The Boer commandos subsequently dispersed to Lydenburg and Barberton and the next phase of the war—guerrilla warfare—started. This second phase would last even longer than the first, conventional, phase and peace would eventually only be declared at the end of May 1902.
Соғыс мемориалы
1935 жылы 1900 жылы 27 тамызда Берг-ен-дал шайқасында қаза болған он екі сарптың құрметіне ескерткіш орнатылды. 1970 жылы 29 тамызда Шығыс Трансваалда қаза тапқан барлық бурлардың, оның ішінде сарптардың есімін сақтайтын, әлдеқайда ірі ескерткіш ашылды, сондай-ақ шайқаста қаза болған 2-ші батальонның 25 офицері мен сарбазының құрметіне кішкентай тас үйінді орнатылды.
A memorial was erected in 1935 in memory of the twelve Zarps who died in the Battle of Berg en dal on 27 Augustus 1900. A much larger second memorial, in honour of all Boers, including the Zarps, who had died in the Eastern Transvaal, was unveiled on 29 August 1970 and a small stone cairn was erected in memory of the 25 officers and men of the 2nd Battalion the Rifle Brigade who died in the battle.