Кіріспе

Парламент сайлауларын даулау процесі Ұлыбритания сайлау нәтижелерін даулау.

Сайлау петициясы – парламент сайлауының нәтижелерін даулау тәртібін білдіреді.

Тарих

Даулы сайлаулар бастапқыда таңдаулы комитеттермен, содан кейін Артықшылықтар және сайлау комитетімен, ал соңында бүкіл Өкілдер палатасымен қарастырылды, бұл процесте үлкен жақтастық байқалды. Бірақ 1770 жылғы Парламент сайлаулары туралы заңға (10 Geo. 3. c. 16) және одан кейінгі заңдарға сәйкес, сот органдарына жақындатылған таңдаулы комитеттер арқылы қарау жүргізілді. Дегенмен, партиялық көзқарастың ықпалы 1839 жылға дейін, Роберт Пил жақсартылған үміткерлерді ұсыну жүйесін енгізгенге дейін айқын болды, бұл сайлау комитеттерінің беделін арттырды. Бірақ, қалай сайланса да, саяси жақтастардан құралған трибунал әлі де күдік пен қызғануға орын берді. Соңында, 1868 жылғы Парламент сайлаулары туралы заң сайлау петицияларын қарауды жоғары соттардың судьяларына жүктеді, олардың шешімі Өкілдер палатасы жаңа жарлықтар шығару арқылы немесе басқа жолмен орындалды. Алайда, Палата заңмен судьяларға берілмеген барлық жағдайларда өз құзыретін сақтап, іске асырады. Сайлау округінде сайлаудың күшін жойған петициялар әр жалпы сайлаудан кейін жиі кездесетін, бірақ қазір сирек. Сайлау күшін жойған жағдайда, Өкілдер палатасы басқа үміткерді тағайындауға, бос орынды толтыру үшін жаңа жарлық беруге немесе жарлықты уақытша тоқтата тұруға, осылайша округтің өкілдігін тоқтата тұруға құқылы болды. 18-ші және 19-шы ғасырларда сыбайлас жемқорлық сайлауға қатысты төзімділік азайды, сондықтан сыбайлас жемқорлық анықталған округтер дауыс беру құқығын алу немесе округтің аумағы мен талаптарын өзгерту арқылы жазаланды. Мұндай механизм сол кездегі британдық колония болған Гонконгта, сондай-ақ Австралияда, Жаңа Зеландияда және басқа да Достастық елдерінде де қолданылды.

Істер

1961 жылы Тони Бенн сайлаудан кейін орын алу құқығынан айырылды, себебі ол пэрлік атаққа ие болған. 1982 жылы Сеймус Маллон Солтүстік Ирландия Ассамблеясындағы орын алудан шеттетілді, өйткені ол сайлау кезінде Ирландия Республикасы Парламентінің Жоғарғы палатасы – Сенад Эйреннің мүшесі болған. Сайлаудың күшін жойған жақындағы мысал – 1997 жылы Уинчестер округінен Парламент депутаты сайланған Марк Оутеннің (Либерал-демократ) сайлауын Консервативтік партияның үміткері Джерри Малоун шағыстырған жағдай. Оутен екі дауыс айырмасымен жеңіске жеткен, ал 55 дауыс бюллетені сайлау комиссиясы тарапынан дұрыс мөрленбегендіктен жарамсыз деп танылған. Малоун сайлау нәтижесіне наразылық білдіру үшін Жоғарғы сотқа шағымдану өтініші берді. Өтініш Оутеннің де қатысуымен арнайы қарастырылды. 1997 жылғы 6 қазанда Лорд-әділ Брук сайлаудың күшін жойды: 1974 жылғы прецедент бойынша бюллетеньдерге мөр басудың қателігі сайлау учаскесінің қызметкерлерінің ұмытылуынан туындауы мүмкін, егер олар есепке алынғанда Малоун Оутеннен екі дауысқа басым түсер еді. 2010 жылғы 6 мамырда өткен жалпы сайлаудан кейін екі шағым түсті. Фермана және Оңтүстік Тирон округінде төрт дауыспен жеңілген тәуелсіз үміткер Родни Коннор дауыстарды қайта санау және тексеру туралы өтініш берді, ал іс 2010 жылғы 13 қыркүйекте басталды. Олдхэм-Шығыс және Сэдлворт округінде жеңілген либерал-демократ үміткері Элвин Уоткинс бұрынғы Еңбек министрі Фил Вуластың сайлануына қарсы шағымданып, нәтижеге оның жеке тұлғасы туралы жалған мәлімдемелердің әсер еткенін айтты. Істі қараған сайлау соты Вуласты алғашқы науқан кезінде қарсыласына қарсы жалған мәлімдеме жасағаны үшін кінәлі деп тапты және сайлауды қайта өткізуге бұйрық берді. Фил Вулас Жоғарғы сотқа шағымданып, сот шешімін қайта қарауды сұрады, бірақ жалпы алғанда сәтсіз болды, өйткені Сот сайлау сотының екі мәлімдеме бойынша шешімін қолдады, ал үшінші мәлімдеме бойынша шешімді жоққа шығарды. 2021 жылғы сәуірдегі Самоаның жалпы сайлауынан кейін 28 шағым түсті. Елдің Жоғарғы соты олардың барлығын қанағаттандырмады.