Кіріспе

Скандинавиялық сурет тастары Готландта, Швеция.

Ларбро Тенгельгарда тастары – Швеция тарих мұражайында (Стокгольм) сақталған төрт Готланд тасының тобы. Олардың үшеуі – I, III және IV нөмірлері сурет тастары болып табылады. Бұл топтағы ең танымал тас – I Тенгельгарда, онда Один культімен байланысты сахналар бейнеленген. Тастар Ларбро приходындағы бір жерден бірге табылған және олар қабірді қоршау үшін қайта пайдаланылған деп саналады.

Шығу тегі

Төрт тас 1860 жылдары Готландтағы Ларбро приходындағы Тенгельгарда шаруашылығының жанындағы Фанггарденде табылған және Швеция тарих мұражайына жеткізілген. Бұл орын бұрын төрт тас қайта пайдаланған тас қаптамасы болған деп болжанады, бірақ толық зерттелмеген және нақты орны қазір белгісіз.

Тенгелгарда I

Топтың ең ірісі және ең танымал мүшесі – I Тенгельгарда, ол бес панельді биік тас. Оның жасалу мерзімі туралы әртүрлі деректер бар: 400–550 жылдар, 8 ғасыр немесе 800–1100 жылдар аралығындағы викинг дәуірі. Төменгі панельде үлкен кеме суреттелген. Жоғарғы төрт панель Одинге табынумен байланысты; олардың ішінде жоғарғы панельде жыртқыш құстар (қара қарғалар) бар шайқас көрінісі, ал төртінші панельде екі валькнут бейнеленген. Үшінші панельдегі бастары төмен қаратылған қылыштармен келе жатқан ер адамдар процессиясы жерлеу рәсіміне ұқсайды, аттың үстінде бір дене жатқан сияқты. Төртінші панельде ат пен оның артынан келе жатқан ер адамдар бір қолымен сақиналарды көтеріп тұр, олар ант сақиналарымен және германдық билеушілердің өзінің адалдарына сыйлаған сақиналарымен салыстырылады.

Тенгелгарда III

Тенгельгарда III, үш панельді биік тас, ауыр зақымдалған. Ол 800-1100 жылдар аралығындағы викинг дәуіріне жатады. Үшінші панельде кеме бейнеленген, ал бірінші және екінші панельдерде Тенгельгарда I-дегі үш жылқыға ұқсас бір үлгімен қашалған екі жылқы бейнеленген.

IV Тенгелгарда

Tängelgårda IV – екі бөліктен тұратын кішкентай тас, оның жасалған мерзімі VIII ғасырдың екінші жартысы деп саналады, немесе кеңірек алғанда, викингтер дәуірі немесе одан бұрын, 500 мен 1100 жылдар аралығында, немесе викингтер дәуірі мен ерте орта ғасырлар, 800 мен 1250 жылдар аралығында болуы мүмкін. Онда мүйізден ішетін және ғимарат ішінде тұрған адамдар бейнеленген. Фигуралардың барлығы, біреуін қоспағанда, бір үлгі бойынша қашалған болуы мүмкін. Tängelgårda II, "көрінбейтін" (бос) тас, Tängelgårda IV-ке ұқсас пішінге ие.