Кіріспе
Әлеуметтік есептік матрица (САМ) – экономикада (аймақтық немесе ұлттық) жүзеге асылатын барлық экономикалық операциялардың ағынын көрсетеді. Ол, негізінен, белгілі бір елдің ұлттық есептерінің матрицалық түрі болып табылады, бірақ ұлттық есепке кірмейтін ағындарды қосу үшін кеңейтілуі мүмкін және бүкіл аймақтар немесе аудандар үшін жасалуы мүмкін. САМ экономиканың бір жылға қатысты статикалық суретін ұсынады.
Тарих
SAM бастапқыда Ұлыбританияның Кембридж қаласындағы "Кембридж өсу жобасы" аясында әзірленген, ол 1962 жылы алғашқы SAM-ді жасаған (Stone and Brown 1962). Олар Ұлттық есептің матрицалық түрі ретінде құрылды және 1960 жылдары Грэм Пайатпен бірге Дүниежүзілік банкке келді (Пайат Ричард Стоунның Кембридж өсу жобасындағы қызметкері болған). Пайат Кембриджді тастап, "негізінен Дүниежүзілік банкте SAM-дерді жетілдірді", Эрик Торбеккемен бірге SAM-дерді қолдаушылар мен әзірлеушілердің алдың қатарында болды. "1980-жылдардың басына қарай CGE модельдері Дүниежүзілік банктегі даму талдауының басты әдісіне айналды. Әлеуметтік есептік матрицалар (SAM) да Банктің талдауында маңызды рөл атқарды, оларды CGE модельдері ақпаратты ұсыну құралы ретінде пайдаланды" (Mitra Kahn 2008: 23).
Қолданбалар
Экономикадағы басқа да ағындарды қамту үшін Ұлттық есептер жүйесінің (ҰЕЖ) стандартты ағымдары құрылғаннан кейін, ҰБЖ-ны жай ғана қосымша бағандар мен қатарлар қосу арқылы кеңейтуге болады. Көбінесе "капитал" және "еңбек" қатарлары қосылады, сондай-ақ экономиканы кез келген саны салаларға бөлуге болады. Әрбір қосымша бөлінген қаржы көзіне тең және қарама-қарсы алушы болуы керек. Осылайша, ҰБЖ модельделетін экономиканың дизайнын жеңілдетеді. Қазіргі уақытта ҰБЖ кеңінен қолданылады, көптеген статистикалық бюролар, әсіресе ЭЫДҰ елдерінде, ұлттық есептермен қатар осы матрицалық құрылымды да жасайды. ҰБЖ есептеулі жалпы тепе-теңдік (CGE) модельдерінің және түрлі эмпирикалық көбейткіш модельдерінің негізін құрайды. Дұрыс форматталған ҰБЖ экономиканың жұмсалу үлгісін көрсетеді, IMPLAN және RIMS II деректері сияқты, және экономикалық әсерді талдау үшін қолданылуы мүмкін.
Салыстырмалы бағалау
SAM-ді қолдану кез келген модельге ұлттық есептерде қабылданған институционалдық құрылымды енгізеді. Бұл айнымалылар мен агенттер ақша ағындарының бастапқы және соңғы нүктелері ретінде қарастырылмай, Біріккен Ұлттар Ұйымының Ұлттық есептік стандарттау (SNA) нұсқауларына сәйкес түрлі санаттарға топтастырылатынын білдіреді. Мысалы, ұлттық есептерде әдетте үй шаруашылықтарының инвестицияларының немесе үй иелерінің «жалдау» табысының құны есептеледі және кейбір мемлекеттік сектордың институционалдық инвестициялары тікелей табыс ағыны ретінде қарастырылады, ал SAM ақша ағындарының нақты қозғалысын көрсетуге тырысады. Сондықтан, деректер ақша ағыны айнымалыларына айналу үшін олардың ішкі SNA анықтамаларынан бөлінуі керек, содан кейін әрбір қатар мен баған бойынша тең болуы керек, бұл «Бенчмаркинг» деп аталатын процесс. Теориялық SAM әрқашан теңгерілген, бірақ эмпирикалық SAM-дар алғашқы жинақтауда ешқашан теңгерілмейді. Бұл ұлттық есеп деректерін ақша ағындарына түрлендіру және SNA емес деректерді енгізу мәселесіне байланысты, көптеген дамушы елдерде кең таралған ұлттық есеп деректерінің сәйкессіздігімен күрделенеді (ал дамыған елдер ұлттық есептің SAM нұсқасын енгізуге бейім, әдетте дәл). Дәлсіздік деректер жиынтығындағы қателіктерден туындайды, бірақ мен «дәлдік» сөзін «нақтылықтан» гөрі қолданамын, өйткені шикі микродеректерден ұлттық есеп деректеріне дейінгі процесс әдетте жақсартылған жүйе емес, тіпті егер есептің өзінде 1% сәйкессіздік болса да, бұл көбінесе экономикалық қызметтің нақты сипаттамалары немесе теориялық негіздемелерден гөрі, мұқият қос кітап жүргізу мен жіктеудің нәтижесі болады. Егер деректер үнемі бірдей әдіспен тіркелсе, жылдар арасында салыстыруда мәселелер туындамауы керек, бірақ 1% дәлдік көбінесе деректер сапасынан гөрі бухгалтердің біліктілігін көрсетеді. Бұл туралы 1984 жылы Мансур мен Уэлли ескерткен, және көптеген елдерде SAM-ды «түзету» үшін әртүрлі техникалар жасалған, өйткені «қателікпен бағаланған сәйкессіз деректер көптеген елдерде кең таралған». SAM-ды бенчмаркингтеудің дәстүрлі әдісі «Қатарлар және бағандар» (RoW) әдісі деп белгіленді, онда сұрақ туындаған қатар мен баған арасындағы жалпы айырмашылықтардың арифметикалық орташасы табылып, қатар мен баған теңелгенге дейін әрбір жеке ұяшық түзетіледі. Робинсон және авторлар (2001) теңгерімсіз SAM-ды барлық қатарлар мен бағандар тең болу үшін «түзету» үшін жақсартылған әдіс ұсынады және 1995 жылы Мозамбик экономикасы үшін жасалған SAM-ды мысалға келтіреді, онда деректерді жинау, SAM-ды құру және оны «түзету» процесі Арндт және авторлар (1997) еңбегінде толық қамтылған. Робинсон және авторлар (2001) нақты айтқанда, Арндт және авторлар (1997b) жасаған 1994 жылғы Мозамбикке арналған SAM-ға сілтеме жасайды, бірақ бұл шатастыруға әкелуі мүмкін, өйткені IFPRI бұрын жариялаған Arndt et al. (1997b) жұмыс қағазы (осы жерде Arndt et al. [1997]) - бұл қол жетімді жалғыз дана және Робинсонды қосымша автор ретінде қамтиды. Екі мақала да 1994 және 1995 жылдарға арналған SAM жасаса, Робинсон және авторлар (2001) қолданған нұсқа 1995 жылғы SAM, мақалада көрсетілгендей 1994 жылғы емес. Мозамбиктің 1995 жылғы SAM-ға енгізілген өзгерістерді қарастырғанда, SAM-ның теңгерімсіз, ресми теңгерілген және ұсынылған жақсартылған нұсқасы Митра Канның (2008) I қосымшасында келтірілген. Теңгерімділікке жету үшін 295 миллион АҚШ долларына түзету қажет болды. Қолданылған айырбас бағамы – Халықаралық есеп айырысулар банкінің (2005) 1995 жылғы орташа айырбас бағамы, 1 АҚШ долларына 8819,75 мозамбик метикалы. Бұл қатарлар мен бағандарды теңгерілген ету үшін SAM-ға таза 227 миллион АҚШ доллары қосылғанын білдіреді. 1995 жылға бұл түзету ЖІӨ-нің 11,65%-на тең. Көбірек алаңдатарлығы, ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері (1994 жылы жұмыс күшінің 85%-ын жұмыспен қамтыған, FAO (1995) мәліметтері бойынша) SAM-да 58 миллион АҚШ долларына жалақыны көтерді, яғни SAM-да ауыл шаруашылығы табысының 10%-ы (ЖІӨ-нің 5%-ына тең) құрылды. Басқаша айтқанда, 1994-2004 жылдар аралығында халықтың 38%-ы 1 доллардан кем сомамен өмір сүрген елде (ЮНИСЕФ 2008), бұл SAM «түзетуі» ауыл шаруашылығы секторындағы әрбір адамның табысына 4,40 доллар қосты – бұл SAM-ды пайдаланған сауда және салық модельдерінің кез келгенінен артық нәтижеге қол жеткізе алады.
flows in mind, but are rather grouped together in different categories according to the United Nations Standardised National Accounting (SNA) Guidelines. For example, the national accounts usually imputes the value of household investment or home owner 'rental' income and treats some public sector institutional investment as direct income flows whereas the SAM is trying to show just the explicit flows of money. Thus the data has to be untangled from its inherent SNA definitions to become money flow variables, and they then have to equal across each row and column, which is a process referred to as 'Benchmarking'. A theoretical SAM always balances, but empirically estimated SAM's never do in the first collation. This is due to the problem of converting national accounting data into money flows and the introduction of non SNA data, compounded by issues of inconsistent national accounting data (which is prevalent for many developing nations, while developed nations tend to include a SAM version of the national account, generally preciseImprecision is caused by omissions in the datasets, but I use the word 'precise' rather than accurate, as the process from raw micro data to national accounting data is not a streamlined system globally, and even if there is a 1% discrepancy in the account itself, this is more than often the result of careful double entry bookkeeping and classifications, rather than accurate descriptions of economic activity, or theoretical reasoning. If data is consistently recorded the same way, there should be no issue comparing year to year, but the 1% precision is often a better indicator of the accountant, as opposed to the quality of the data. to within 1% of GDP). This was noted as early as 1984 by Mansur and Whalley, and numerous techniques have been devised to 'adjust' SAMs, as "inconsistent data estimated with error, [is] a common experience in many countries". The traditional method of benchmarking a SAM was simply known as the "Row and Columns" (RoW) method where one finds an arithmetic average of the total differences between the row and column in question, and adjust each individual cell until the row and column equal. Robinson et al. (2001) suggests an improved method for 'adjusting' an unbalanced SAM in order to get all the rows and columns to equal, and gives the example of a SAM created for Mozambique's economy in 1995, where the process of gathering the data, creating the SAM and 'adjusting' it, is thoroughly covered by Arndt et al. (1997). In Robinson et al. (2001) the reference is in fact to a 1994 SAM for Mozambique, as created by Arndt et al. 1997b, but this is somewhat misleading as IFPRI had already published Arndt et al. 1997b as a working paper (referenced here as Arndt et al. [1997]) which is the only available copy and which included Robinson as an added author. While both papers created a SAM for 1994 and 1995, the one used in Robinson et al. 2001 is in fact the 1995 SAM, not 1994 as referenced in the paper. On inspecting the changes made to the Mozambique's 1995 SAMThe SAM is reproduced in appendix I of Mitra Kahn (2008), for the unbalanced, the official balanced, and the suggested improved version. to achieve balance is an adjustment of US$295 millionExchange rate used is the Bank of International Settlements (2005) average exchange rate for 1995 at 8819.75 Mozambique meticais per $1 US. which meant that $227 m US was added to the SAM net, just to balance the rows and columns. For 1995 this adjustment is equivalent to 11.65% of GDP. More disconcerting is perhaps the fact that agricultural producers (which according to FAO (1995) employed 85% of the labor force in 1994) were given a US$58 million pay raise in the SAM, meaning that 10% of agricultural income (equivalent to 5% of GDP) in the SAM was created, out of thin air. In other words, for a country where 38% of the population lived for less than $1 in the period 1994–2004 (UNICEF 2008), this SAM 'adjustment' added $4.40 to each person's income in the agricultural sectorBoth figures based on 85% of the population being in agriculture. – more than any of the later trade and tax models using this SAM could arguably hope to achieve.