Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құл иелерінің құлдарын босатуы – Ыбызадағы би кештерi
Act of a slave owner freeing their slaves
the dance music events in Ibiza
Құлдарды азат ету немесе бостандық беру – құл иелерінің өз құлдарын босатуы. Әртүрлі азат ету тәсілдері әр қоғамның уақыты мен орнына қарай жасалған. Тарихшы Верен Шепардтың айтуынша, ең көп қолданылатын термин – "құлдық жүйесі аяқталғанға дейін құл иелері құлдарына еркіндік сыйлаған тегін азат ету". Азат ету себептері күрделі және әртүрлі болды. Біріншіден, бұл жақсылық пен мейірімділік белгісі ретінде көрінуі мүмкін. Типтік жағдай – ұзақ жылдар бойы адал қызмет еткен қызметшінің қожайынының өсиетімен босатылуы. Сенімді басқарушы алғыс ретінде азат етуге ие болуы мүмкін. Ауыл шаруашылығында немесе шеберханаларда жұмыс істейтіндердің назар аудару мүмкіндігі аз болды. Жалпы алғанда, егде жастағы құлдарға көбірек еркіндік берілді. Ерте Рим империясының заңдары өсиеттерде босатылатын құлдардың санын шектеді (Lex Fufia Caninia, б.з.д. 2 ж.), бұл оның кеңінен қолданылғанын көрсетеді. Құлдарды босату иесінің тәжірибелік мүддесіне қызмет етуі мүмкін. Азат ету перспективасы құлдарды еңбекқор және мойынсұнушы болуға ынталандырды. Рим құлдары жалақы (пекулиум) алып, оны жинап, өздерін босатуға жұмсады. Дельфиде (Грекия) табылған көптеген шарттар азат ету үшін қажетті шарттарды егжей-тегжейлі сипаттайды.
Manumission, or enfranchisement, is the act of freeing slaves by their owners. Different approaches to manumission were developed, each specific to the time and place of a particular society. Historian Verene Shepherd states that the most widely used term is gratuitous manumission, "the conferment of freedom on the enslaved by enslavers before the end of the slave system". The motivations for manumission were complex and varied. Firstly, it may present itself as a sentimental and benevolent gesture. One typical scenario was the freeing in the master's will of a devoted servant after long years of service. A trusted bailiff might be manumitted as a gesture of gratitude. For those working as agricultural labourers or in workshops, there was little likelihood of being so noticed. In general, it was more common for older slaves to be given freedom. Legislation under the early Roman Empire put limits on the number of slaves that could be freed in wills (lex Fufia Caninia, 2 BC), which suggests that it had been widely used. Freeing slaves could serve the pragmatic interests of the owner. The prospect of manumission worked as an incentive for slaves to be industrious and compliant. Roman slaves were paid a wage (peculium), which they could save up to buy themselves freedom. Manumission contracts found, in some abundance at Delphi (Greece), specify in detail the prerequisites for liberation.
Ежелгі Грекия
Ежелгі Грекия тарихында, ежелгі Грецияда бостандық алудың түрлі жолдары болғандығы айтылады. Егер қожайын құлын босатуды шешсе, көбінесе ол тек "өлімінен кейін, өсиетімен осы қалауын білдіретін" еді. Сирек жағдайларда, еңбегі арқылы жеткілікті ақша тапқан құлдар өз бостандығын сатып алып, choris oikointes деп аталатын. IV ғасырдағы екі банкир – Пасион мен Формион өз бостандығын сатып алғанға дейін құл болған. Сондай-ақ, құлдың құдайға құтқарылуы мүмкін деп ойлап, оны ғибадатханаға сатуға да болады. Өте сирек жағдайларда қала құлға бостандық сыйлаған. Мысалы, Афина Аргинуса шайқасына (б.з.д. 406 ж.) қатысқандардың барлығын азат еткен. Құл босатылғаннан кейін де, әдетте азамат болуға рұқсат берілмей, ол метик статусын алатын. Осы кезде бұрынғы қожайын метиктің простатес (кепіл немесе қамқор) болып табылатын. Бұрынғы құл бұрынғы қожайынына белгілі бір міндеттермен байланысты болуы мүмкін еді. Босатылған құлдар мүлікке толық құқықпен ие бола алатын, ал олардың балалары барлық шектеулерден босатылған.
A History of Ancient Greece explains that in the context of Ancient Greece, affranchisement came in many forms. A master choosing to free his slave would most likely do so only "at his death, specifying his desire in his will". In rare cases, slaves who were able to earn enough money in their labour were able to buy their own freedom and were known as choris oikointes. Two 4th century bankers, Pasion and Phormion, had been slaves before they bought their freedom. A slave could also be sold fictitiously to a sanctuary from where a god could enfranchise him. In very rare circumstances, the city could affranchise a slave. A notable example is that Athens liberated everyone who was present at the Battle of Arginusae (406 BC). Even once a slave was freed, he was not generally permitted to become a citizen, but would become a metic. The master then became the metic's prostatès (guarantor or guardian). The former slave could be bound to some continuing duty to the master Ex slaves were able to own property outright, and their children were free of all constraint.
Перу
Колониялық Перуде босату туралы заңдарға Кастилияның заң кодексі – Сейте Партидас әсер еткен. Сейте Партидас бойынша, құлдарын босатқан қожайындарға бұрынғы құлдары құрмет көрсетіп, оларға бағынулары тиіс еді, мұндай жомарттық сыйғаны үшін. Латын Америкасының басқа аймақтарындағыдай, құлдар өз бостандығын сатып алу үшін қожайындарымен келісімге келіп, белгілі бір сома төлеуге дайын болса, босатудың ең көп таралған жолы осы еді. Босату рәсімі крещение кезінде немесе иесінің өсиеті бойынша да жүзеге асырылды. Крещение кезінде босатуға ие болған балалар, осы рәсімнен өткеннен кейін азат етілді. Мұндай босатулардың көпшілігі иесінің өмірінің соңына дейін қызмет етуді қамтитын шарттармен бірге келді. Крещение кезінде азат етілген балалар көбінесе әлі де құл болып жүрген ата-аналарының балалары болды. Крещениеден кейін босатылып, бірақ құл отбасында өмір сүрген баланың қайтадан құл болу ықтималдығы жоғары еді. Крещение кезінде босатылған адамның азаттығы сот ісінде дәлел ретінде пайдаланылуы мүмкін еді, бірақ олардың бұл мәлімдемені куәландыратын carta de libertad алуға жеткілікті ақпараты болмауы мүмкін. Әйел құл иелері еркектерге қарағанда құлдарын крещение кезінде босатуға көбірек бейімділік танытты. Құлдарын босатып алған әйелдердің тілі де еркектерден ерекшеленді, олардың көпшілігі «Мен оған деген махаббатым үшін» сияқты сөздерді және басқа да жақындық білдіретін тіркестерді қолданды. Бұл тіркестер босату туралы шешімнің себебі ретінде крещениелік жазбада немесе carta de libertad-та жазылған. Еркек құл иелері құлдарын босату себебін осылай ашық айтуға көбінесе тартынды. Крещение кезінде босатылған балалардың көпшілігі, әйел иелерінің заңсыз балалары болуы мүмкін, бірақ бұл мәліметті крещениелік жазбадан анықтау қиын, сондықтан басқа да дәлелдерді қарастыру қажет. Құл иелері мұндай босатуды жомарттықпен жасалған қайырымдылық деп сипаттағанмен, баланың бостандығын қамтамасыз ету үшін ата-аналар немесе тәрбиешілер төлегені туралы жазбалар да бар. Аналар өздерінің балаларымен бірге сирек босатылды, тіпті олар қожайындарының баласын дүниеге келтірген жағдайда да. Иесінің өсиеті бойынша құлдың балаларын босату, иесі үшін балалардың әлі де құл болып жүрген ата-аналарының адалдығын сақтаудың бір жолы болуы мүмкін. Құлдар иесінің өсиеті бойынша да босатылуы мүмкін еді. Мұндай босатулар көбінесе иесінің құлға деген құрмет сезімін білдіретін сөздермен бірге келді. Заң бойынша, мұндай босатулар соттар тарапынан құрметтелді, себебі соттар құлдарды иесінің мүлігінің бір бөлігі деп есептеді, оны иесі қалағандай бөліп беруге құқылы болды. Алдамшылық жасады деп шағымданып келген туыстар өз шағымдарын дәлелдеуі керек еді, әйтпесе олардың арызы қабылданбады. Қалған мүлік балаларға, жұбайларға және басқа туыстарға бөлді. Құлдың қарызын өтеу үшін сатуға болады, бірақ егер ол босату үшін сатып алу бағасының бір бөлігін төлеген болса, онда бұл заңды түрде міндетті келісім болып есептелді, сондықтан оны сатуға болмады. Ямайкада 1770 жылдарға дейін босату рәсімі тиянақты реттелмеген, сол кезде босатушылар босатылған адамдар шіркеудің қамқорлығына алынбауы үшін кепілдік беруі керек болды. Ямайкадағы босату туралы мәмілелерге жасалған сандық талдау 1770 жылға қарай аралда босату сирек болғанын көрсетті, бұл тәсілмен барлығы 165 құл ғана азаттыққа қол жеткізді. Босату құлдыққа түскен халықтың демографиялық құрамына елеулі әсер етпесе де, Ямайкадағы бос түсті халықтың өсуі мен дамуына маңызды рөл атқарды.
In colonial Peru, the laws around manumission were influenced by the Siete Partidas, a Castilian law code. According to the Siete Partidas, masters who manumitted their slaves should be honored and obeyed by their former slaves for giving such a generous gift. As in other parts of Latin America under the system of coartación, slaves could purchase their freedom by negotiating with their master for a purchase price and this was the most common way for slaves to be freed. Manumission also occurred during baptism, or as part of an owner's last will and testament. In baptismal manumission, enslaved children were freed at baptism. Many of these freedoms came with stipulations which could include servitude often until the end of an owner's life. Children freed at baptism were also frequently the children of still enslaved parents. A child who was freed at baptism but continued to live with enslaved family was far more likely to be re enslaved. Baptismal manumission could be used as evidence of a person's freed status in a legal case but they did not always have enough information to serve as a carta de libertad. Female slave owners were more likely than males to manumit their slaves at baptism. The language used by women slave owners who freed their slaves also differed substantially from that of men, with many women using the phrasing “for the love I have for her” as well as other expressions of intimacy as part of the reasoning for freeing their slaves as written on the baptismal record or carta de libertad. Male slave owners were far less likely to speak in intimate terms about their reasoning for freeing their slaves. Many children manumitted at baptism were likely the illegitimate children of their male owners, though this can be difficult to determine from the baptismal record and must be assessed through other evidence. Although slave owners often characterized these baptismal manumissions as a result of their generous beneficence, there are records of payments by parents or godparents to ensure the child's freedom. Mothers were almost never manumitted alongside their children, even when the mothers gave birth to their master's own children. Manumitting a slave's children at baptism could be one way for owners to ensure the loyalty of the children's still enslaved parents. Enslaved people could also be freed as part of a slave owner's last will and testament. Testamentary manumission frequently involved expressions of affection on the part of the slave owner to the enslaved person as part of the rationale behind manumission. Legally testamentary manumissions were usually respected by the courts, who understood enslaved people as part of their owner's property to distribute as they wished. Relatives who claimed fraud had to provide evidence of their claims or they would be dismissed. with the rest going to children, spouses, and other relatives. An enslaved person could be sold in order to cover debts of the estate, but not if they had already paid part of their purchase price towards manumission as this was considered a legally binding agreement. For Jamaica, manumission went largely unregulated until the 1770s, when manumitters had to post a bond in order to ensure those that they freed did not become wards of the parish. One quantitative analysis of the Jamaica manumission deeds shows that manumission was comparatively rare on the island around 1770, with only an estimated 165 slaves winning their freedom through this fashion. While manumission had little demographic impact on the size of the enslaved population, it was important to the growth and development of the free population of colour, in Jamaica, during the second half of the eighteenth century.
Америка Құрама Штаттары
Африкалық құлдар Солтүстік Америкадағы колонияларда 17 ғасырда азат етілді. Кейбіреулері, мысалы, Энтони Джонсон, жер иелері және құл иелері болды. Кейде құлдар қожайындарымен келісіп, "өздерін сатып алуға" – яғни, келісілген сома төлеп бостандыққа шығуға келісетін. Кейбір қожайындар нарықтық баға талап етсе, ал басқалары көрсетілген қызметті ескере отырып, төмен баға белгіледі. 1692 жылы Вирджинияда құлды босату үшін, оны колониядан шығаруға кеткен шығынды төлеу керек екені белгіленді. 1723 жылғы заңда, құлдар "губернатор мен кеңес бекіткен және мойындаған еңбегі болмаса, ешқандай себеппен босатылмауы керек" делінген. Кейде әскерге шақырылған қожайынның орнына құл жіберілетін, егер ол соғыстан аман қалса, бостандыққа шығатыны уәделенетін. Вирджинияның жаңа үкіметі 1782 жылы бұл заңдарды жойды және 1775–1783 жылдардағы Америка Тәуелсіздік соғысында колониялар үшін күрескен құлдарға бостандық жариялады. 1782 жылы қабылданған тағы бір заң қожайындарға өз құлдарын өз еркімен босатуға рұқсат берді. Бұрын босату үшін штат заң шығарушы органының келісімі қажет болған, бұл қиын және көбінесе сәтсіз аяқталатын процесс еді. Еркін негрлердің саны арта келе, Вирджиния заң шығарушы органы олардың штатқа кіруіне тыйым салатын заңдар қабылдады (1778), ал жаңадан босатылған құлдарға арнайы рұқсат алынбаса, бір жыл ішінде Одақтан кетуді талап етті (1806). 18 ғасырдың соңында Жоғарғы Оңтүстікте плантаторлардың құлдарға қажеттілігі азайды, себебі олар еңбекті көп қажет ететін темекі өсіруден аралас шаруашылыққа көшті. Вирджиния сияқты құлдар мемлекеттері құл иелеріне құлдарын босатуды жеңілдетті. Америка Тәуелсіздік соғысынан кейінгі екі онжылдықта көптеген құл иелері құлшылықтан босатуды актілер арқылы немесе өсиеттерде жүзеге асырды, нәтижесінде Жоғарғы Оңтүстікте еркін қара нәсілділердің жалпы санына қатынасы 1%-дан 10%-ға дейін өсті. Вирджинияда еркін қара нәсілділердің үлесі 1782 жылы 1%-дан 1800 жылы 7%-ға дейін өсті. Сол кезеңде бірнеше Солтүстік штаттарда құлдық жойылғандықтан, еліміздегі еркін қара нәсілділердің үлесі жалпы қара нәсілділердің шамамен 14%-ына жетті. Нью-Йорк және Нью-Джерсиде құлдардың еркін балаларын жиырма жасқа дейін келісімшарт бойынша жұмыс істеуге міндеттейтін, біртіндеп жою заңдары қабылданды. 1793 жылы мақта тазартатын машинаның ойлап табылуы мақта өсіруге жаңа, кең аумақтарды дамытуға мүмкіндік берді, нәтижесінде құл еңбегіне деген сұраныс артып, босатулар саны азайды. 19 ғасырда Гаити революциясы (1791–1804) сияқты құлдар көтерілістері, әсіресе Нат Тернер басқарған 1831 жылғы көтеріліс құл иелерінің қорқынышын арттырды. Көптеген Оңтүстік штаттар 1865 жылы АҚШ Конституциясына енгізілген он үшінші түзетуге дейін құлдықты жоюды дерлік мүмкін емес ететін заңдар қабылдады. Бұл түзету Американдық Азаматтық соғыстан кейін "қылмыс үшін толық сотталған жандарға жаза ретінде" құлдықты жойды. Оңтүстік Каролинада құлды босату үшін штат заң шығарушы органының рұқсаты қажет болды, ал Флорида заңы құлдықты толығымен тыйым салды.
African slaves were freed in the North American colonies as early as the 17th century. Some, such as Anthony Johnson, went on to become landowners and slaveholders themselves. Slaves could sometimes arrange manumission by agreeing to "purchase themselves" by paying the master an agreed amount. Some masters demanded market rates; others set a lower amount in consideration of service. Regulation of manumission began in 1692, when Virginia established that to manumit a slave, a person must pay the cost for them to be transported out of the colony. A 1723 law stated that slaves may not "be set free upon any pretence whatsoever, except for some meritorious services to be adjudged and allowed by the governor and council". In some cases, a master who was drafted into the army would send a slave instead, with a promise of freedom if he survived the war. The new government of Virginia repealed the laws in 1782, and declared freedom for slaves who had fought for the colonies during the American Revolutionary War of 1775–1783. Another law passed in 1782 permitted masters to free their slaves of their own accord. Previously, a manumission had required obtaining consent from the state legislature, an arduous process which was rarely successful. As the population of free Negroes increased, the Virginia legislature passed laws forbidding them from moving into the state (1778), and requiring newly freed slaves to leave the Commonwealth within one year unless special permission was granted (1806). In the Upper South in the late 18th century, planters had less need for slaves, as they switched from labour intensive tobacco cultivation to mixed crop farming. Slave states such as Virginia made it easier for slaveholders to free their slaves. In the two decades after the American Revolutionary War, so many slaveholders accomplished manumissions by deed or in wills that the proportion of free black people to the total number of black people rose from less than 1% to 10% in the Upper South. In Virginia, the proportion of free black people increased from 1% in 1782 to 7% in 1800. Together with several Northern states abolishing slavery during that period, the proportion of free black people nationally increased to ~14% of the total black population. New York and New Jersey adopted gradual abolition laws that kept the free children of slaves as indentured servants into their twenties. After the 1793 invention of the cotton gin, which enabled the development of extensive new areas for cotton cultivation, the number of manumissions decreased because of increased demand for slave labour. In the 19th century, slave revolts such as the Haitian Revolution of 1791–1804, and especially the 1831 rebellion led by Nat Turner, increased slaveholders' fears. Most Southern states passed laws making manumission nearly impossible until the passage of the 1865 Thirteenth Amendment to the United States Constitution, which abolished slavery "except as a punishment for crime whereof the party shall have been duly convicted," after the American Civil War. In South Carolina, to free a slave required permission of the state legislature; Florida law prohibited manumission altogether.
Осман империясы
Осман империясындағы құлдық 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында Осман қоғамының қызметтерінде бұрынғыдан гөрі аз маңызды бола бастады. 19 ғасырда Еуропа елдерінің ықпалы мен қысымына жауап ретінде Осман империясы империяның құрылғаннан бері заңды түрде қолданылып келген құл саудасын шектеу үшін қадамдар жасауға кірісті. Осман империясының саясаты ер құлдарды босатуға ынталандырды, бірақ әйел құлдарды емес. Бұған ең нақты дәлел – жыныс арақатынасы; ғасырлар бойы Ислам империясында саудаланған құлдардың арасында әрбір еркекке шамамен екі әйел кездесетін. Жыныстық құлдық Осман құлдық жүйесінің маңызды бөлігі болды және осы институттың тарихында өзгеріске ең төзімді болды. Жыныстық құлдықтан басқа, көптеген әйел құлдар үй шаруасында жұмыс істеді, көбінесе бұл олардың иелерімен жыныстық қатынасқа түсуін де қамтыды. Бұл оларды сатып алудың заңды және ең көп таралған себебі болды. Сондай-ақ, оларды сақтап қалудың да жиі кездесетін себебі осы еді. Осман империясы мен тағы 16 ел 1890 жылы Брюссель конференциясының құл саудасын тоқтату туралы актісіне қол қойды. Дегенмен, жасырын құлдық 20 ғасырдың басына дейін жалғасты. Құлдарды заңсыз әкелуді жеңілдету үшін топтар ұйымдастырылды. Құлдық шабуылдары мен әйелдер мен балаларды "соғыс олжасы" ретінде алу азайды, бірақ олардың бар екендігін жария етуден бас тартқандарына қарамастан, тоқтатылған жоқ, мысалы, армян геноциді кезінде қыздарды құлдыққа түсіру. 1915 жылғы армян геноциді кезінде армян қыздары құл ретінде сатылды. Түркия 1926 жылғы Ұлттар Лигасының құлдықты жою туралы конвенциясын ратификациялау үшін 1933 жылға дейін күтті. Алайда, 1930 жылдары қыздарды заңсыз сату туралы хабарлар түсті. Құлдыққа тыйым салатын заң 1964 жылы қабылданды.
Slavery in the Ottoman Empire gradually became less central to the functions of Ottoman society throughout the late 19th and early 20th centuries. Responding to the influence and pressure of European countries in the 19th century, the Ottoman Empire began taking steps to curtail the slave trade, which had been legally valid under Ottoman law since the beginning of the empire. Ottoman Empire policy encouraged manumission of male slaves, but not female slaves. The most telling evidence for this is found in the gender ratio; among slaves traded in Islamic empire across the centuries, there were roughly two females to every male. Sexual slavery was a central part of the Ottoman slave system throughout the history of the institution, and the most resistant to change. Outside of explicit sexual slavery, most female slaves had domestic occupations, and often, this also included sexual relations with their masters. This was a lawful motive for their purchase, and the most common one. It was similarly a common motivation for their retention. The Ottoman Empire and 16 other countries signed the 1890 Brussels Conference Act for the suppression of the slave trade. However, clandestine slavery persisted well into the 20th century. Gangs were also organized to facilitate the illegal importation of slaves. Slave raids and the taking of women and children as "spoils of war" lessened but did not stop entirely, despite the public denial of their existence, such as the enslavement of girls during the Armenian Genocide. Armenian girls were sold as slaves during the Armenian genocide of 1915. Turkey waited until 1933 to ratify the 1926 League of Nations convention on the suppression of slavery. However, illegal sales of girls were reported in the 1930s. Legislation explicitly prohibiting slavery was adopted in 1964.