Кіріспе

Саяси жанжал
2022 жылғы оқиға

2004–2005 жылдарғы Грекиядағы телефон тыңдау ісі, сондай-ақ «Грекияның Уотергейті» деп аталды, Vodafone Greece желісіндегі 100-ден астам ұялы телефонды заңсыз тыңдауды қамтыды, олардың көп бөлігі Грекия үкіметінің мүшелеріне және жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлерге тиесілі болды. Тыңдаулар 2004 жылдың тамыз айының басында басталды және 2005 жылдың наурыз айында қылмыскерлердің кім екені анықталмай тоқтатылды. Тыңдалған телефондардың арасында премьер-министр Костас Караманлис пен оның отбасы мүшелерінің, Афина қаласының мэрі Дора Бакояннистің, Қорғаныс министрлігінің, Сыртқы істер министрлігінің, қоғамдық тәртіп министрлігінің жоғары лауазымды шенеуніктерінің, үкіметтік партия мүшелерінің, оппозициялық Паналлистік социалистік қозғалысының (ПАСОК) жетекшілерінің, Грекия Әскери-теңіз күштері Бас штабының, бұрынғы Қорғаныс министрінің және АҚШ елшілігіндегі жергілікті грек-американдық қызметкерінің телефондары болды. Афинадағы араб бизнесмендерінің телефондары да тыңдалды. Шетелдік және грек БАҚ АҚШ-тың барлау қызметтерін басты күдіктілер деп атады. AFP агенттігінің хабарлауынша, грек шенеунігінің бірі 2004 жылғы Афина Олимпиадасына дейін алғашқы бұзушылық болғанын айтты: «Тыңдаулар 2004 жылғы Олимпиада ойындарымен байланысты қауіпсіздік мақсатында шетелдік барлау агенттіктері ұйымдастырғаны анық». ПАСОК социалистік оппозициясының жетекшісі Джордж Папандреу Грекия үкіметінің АҚШ елшілігі де кіретін тыңдау аймағынан бас тартып, АҚШ-ты тыңдауға жауапты деп көрсеткенін мәлімдеді. 2015 жылы 10 жылдық тергеуден кейін грек тергеушілері тыңдауды Афинадағы АҚШ елшілігімен байланыстыратын нақты дәлелдер тапты. Тергеу нәтижесінде грек билігі грек иммигранттық отбасынан шыққан ҰҚА қызметкері Уильям Джордж Базильді қамауға ордер берді. Билік пен БАҚ Цаликидистің өлімінің оның компаниядағы лауазымымен байланысты екенін күшті түрде сезінеді.

Vodafone желісін пайдалану

Vodafone Greece компаниясы қолданған Ericsson коммутаторлары бұзылып, рұқсатсыз бағдарламалық жасақтама орнатылған. Бұл бағдарламалық жасақтама заңды тыңдау модульдерін пайдаланып, «заңды тыңдау» деп белгілі, сонымен қатар заңды тыңдау орнатылған кезде жүзеге асылатын қалыпты бақылау мен тіркеуді айналып өтеді. Бұл бағдарламалық жасақтама Vodafone компаниясының төрт Ericsson AXE телефон станциясына орнатылған. 2005 жылдың 7 наурызында Ericsson компаниясы Vodafone компаниясын өз жүйелеріндегі заңсыз тыңдаулар мен бағдарламалық жасақтаманың бар екендігі туралы хабардар етті. Келесі күні Грекиядағы Vodafone филиалының бас директоры Джордж Коронияс бағдарламалық жасақтаманы жоюды және деактивациялауды сұрады. Рұқсатсыз бағдарламалық жасақтама құқық қорғау органдары тергеуді бастамай тұрып жойылғандықтан, күдіктілер бағдарламалық жасақтаманың табылғанын білген болуы мүмкін және олардың «көлеңкелі» телефондарын анықталмау үшін өшіруге жеткілікті уақыты болды. Төрт айлық тергеуден кейін Жоғарғы Сот прокуроры Димитрис Линос Цаликидистің өлімінің осы оқиғамен тікелей байланысты екенін мәлімдеді. «Телефон тыңдалмағанда, өзін-өзі өлтіру болмас еді», деді ол. 2007 жылдың қарашасында Грекия баспасөздері Цаликидистің отбасының адвокаты Темистокл Софостың Vodafone компаниясына қарсы сот процесін бастағанын, «оны улаған болуы мүмкін» деген күдікпен келтірген. 10 наурызда Коронияс ұлттық қауіпсіздік мәселелерін талқылау үшін Премьер-министр Караманлиспен кездесуді сұрады. Сол күні сағат 20:00-де ол фактілерді Ішкі істер министріне және Премьер-министрдің бас кеңесшісіне ұсынды, ал келесі күні Премьер-министрге ұсынды. Істің күрделілігіне байланысты алдын ала сот тергеуі 2006 жылдың 1 ақпанына дейін жалғасты. Алдын ала тергеуде осы іске қатысы бар ешкім анықталған жоқ. Тергеуге кедергі келтірген факторлар: Vodafone компаниясы тыңдау жүйесін өшіргендіктен, тыңдау телефондарын табу мүмкін болмады (телефондар өшірілген болуы мүмкін) және Vodafone компаниясы барлық кіру журналдарын дұрыс емес жойды. Полиция бақылау телефондарына қоңырау шалған адамдарды күдікті ретінде ұстап, сұраққа тартып алды, бірақ барлық қоңырау шалушылар бұл телефонға бұрын басқа адам пайдаланған нөмірге қоңырау шалғанын мәлімдеді. Ericsson компаниясы өз жабдықтарын әлемнің басқа нарықтарында тексерді және басқа ешқандай жерде заңсыз бағдарламалық жасақтама таба алмады. «Ericsson білгенше, бұл бірегей оқиға. Біз бұрын да, кейін де мұндай жағдайға тап болған емеспіз», деді Vodafone өкілі Бен Падован.

Өмірбаян

Костас Цаликидис 1966 жылғы 23 шілдеде дүниеге келген. Ол Vodafone Грекияда шамамен 11 жыл жұмыс істеді, бастапқыда Switching Planning and Technology Manager лауазымында қызмет етті. 2001 жылдан өмірінің соңына дейін ол GSM, GPRS және UMTS Vodafone Panafon негізгі желісінің жоспарлау жұмыстарының барлығына жауапты болды (Дизайн, Архитектура, Есептеу, Тапсырыс беру, Іске қосу, Өзара байланыс, Оптимизация). Ол сонымен қатар негізгі желінің барлық технологиялық мәселелеріне (GSM, GPRS функционалдықтарын енгізу және даму жол картасы) және Vodafone Networks Evolution жол карталары бойынша Vodafone Global-мен байланыс жасады. Цаликидис Афина Ұлттық Техникалық Университетінің (АҰТУ) Электр және Компьютерлік Инженерия факультетін бітірген. Оның мамандығы телекоммуникациялар, ал диссертациясының тақырыбы – «Ұялы телефон жүйелері үшін радио интерфейс өлшемдерін жинау». Ол Афина университетінде Менеджмент және Бизнес-әкімшілік, сондай-ақ телекоммуникациялар, GSM жүйелері, дерек желілері, тасымалдау техникасы бойынша техникалық семинарларға қатысты. Бұған қоса, Командалық жұмыс, Команда құру, Коммуникация дағдылары, Жобаны басқару және Келіссөздер дағдыларын арттыру бойынша бірқатар семинарларға қатысты.

Қайта тергеуді шақыру

2011 жылдың 7 қыркүйегінде Цаликидистің отбасы мен олардың адвокаттары сот-медициналық сараптама нәтижелері Цаликидистің өлімі өз қолымен болмағанын көрсеткенін айтып, істі қайта қарауды сұрады. 2017 жылы Еуропалық сот Грекия билігі Цаликидистің өлімінің себептерін анықтау үшін "жеткілікті және тиімді" тергеу жүргізбегенін анықтады және билік маңызды егжей-тегжейлерді түсіндірмей, жасалған қадамдарды ғана атап, жаңа есептерге сілтеме жасау арқылы қосымша тергеуді асығыс түрде жапқанын мәлімдеді. 2019 жылы 14 жылдық тергеуден кейін Грекия Әділет министрлігі бұл оқиғаны қастандық деп таныды. Іс жабылды.

Жауын-шашын

Бұл мәселені тергеу, грек құқық қорғау органдары Vodafone және Ericsson компанияларына айып тағуды бастағаннан кейін одан әрі қиындады, бұл сарапшыларды қорғануға мәжбүр етті. 2006 жылдың желтоқсанында Грекияның Коммуникациялық құпиялылықты қорғау органы 106 ұялы телефонды заңсыз тыңдағаны үшін Vodafone Greece компаниясына 76 миллион евро айыппұл салды. Айыппұлдың мөлшері тыңдалған әрбір телефон үшін 500 000 евро, сондай-ақ тергеуге кедері келтіргені үшін 15 миллион евро болып есептелді. 2007 жылдың 19 қазанында Vodafone Greece компаниясына ұлттық телекоммуникациялық реттеуші EETT құпиялылық ережелерін бұзғаны үшін тағы 19 миллион евро айыппұл салды. 2011 жылдың қыркүйегінде жаңа дәлелдер пайда болды, олар телефондық тыңдаудың артында АҚШ-тың Афиныдағы елшілігі тұрғанын көрсетті. Кімнің қатысқандығының басты дәлелі - тыңдау үшін пайдаланылған 14 анонимді алдын ала төленген ұялы телефонның үшеуі, төртінші телефонмен бір уақытта бір адам сатып алған. Төртінші телефон Афиныдағы АҚШ елшілігінде тіркелген ұялы және стационарлық телефондарға қоңырау шалды. АҚШ елшілігінде тіркелген SIM-карта арқылы, ол сондай-ақ Мэриленд штатындағы Элликот Сити және Катонсвилл қалаларындағы екі телефон нөміріне қоңырау шалды, бұл аймақтар ҰҚА-ның қызметкерлерінің тұратын жерлері болып табылады. Қылмыстық тергеу басталды, және 2015 жылдың ақпанында грек тергеушілері грек иммигранттық тегі бар ҰҚА операторы Уильям Джордж Базилды кінәлі деп тапты. Грекия билігі Базилды тұтқындауға ордер шығарды, ол қазір із-түссіз жоғалды.