Кіріспе
Горна Оряховица () – Солтүстік Болгариядағы қала, Велико-Тарново облысында орналасқан, Велико-Тарново қаласынан шалқары. Қала, аттас Горна Оряховица муниципалитетінің әкімшілік орталығы болып табылады. 2021 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, қаланың халқы 27 317 адамды құрайды. Жақын орналасқан Арбанаси ауылы – ортағасырлық шіркеулер және болгар ұлттық қайта өркендеу архитектурасының мысалдары сияқты көптеген тарихи ескерткіштері бар сәулеттік қорық.
Gorna Oryahovitsa ( ) is a town in northern Bulgaria, situated in Veliko Tarnovo Province, from Veliko Tarnovo. It is the administrative centre of the homonymous Gorna Oryahovitsa Municipality. According to the 2021 Census, the town has a population of 27,317 inhabitants. The nearby village of Arbanasi is an architectural reserve with many historical monuments, such as medieval churches and examples of the Bulgarian National Revival architecture.
Ерте тарих
Бұл аймақтағы ең алғашқы қоныс б.з.д. 5 мың жылдықтың екінші жартысына дейін барып жетеді (Орта неолит дәуірі). Камака (Тас) төбесі мен 439,8 метр биіктіктегі Арбанаси платосы арасында кейінірек пайда болған фракиялық қоныстың іздері табылды. Оның тұрғындары Кробизи тайпасынан болған. Олар 412 метр биіктіктегі Камака бекінісін салған, ол б.з.д. 5 ғасырдан б.з.д. 1 ғасырға дейін болған, содан кейін римдіктер оның орнында өздерінің бекітілген қонысын салды. Ол негізінен жүзім өсіру және шарап өндіру арқылы экономикалық қуатына жетті. Бұл қоныстағы өмір славяндардың келуіне (6-7 ғасырлар) дейін жалғасты. 7-12 ғасырлар аралығында тұрақты өмірдің маңызды дәлелдері жоқ.
Орта ғасырлар
XII ғасырдың соңында Болгар мемлекеті қайта құрылғаннан кейін, жаңа метрополияны қорғау қажеттілігі туды. Бірнеше бекіністер салынды, олардың ішінде Раховец (қазіргі қаланың солтүстік-батысында). Бұл бекіністердің басты мақсаты – Болгария астанасы Тарновградқа саяхат жолдарын қорғау еді. Раховец атауы "жол бекінісі" деген мағынаны білдіреді (парсы тіліндегі "rah" сөзі "жол" дегенді білдіреді). Орта ғасырлық қамал өз атын қазіргі қалаға берді, бірақ славян тілінің әсерімен сәл өзгерген. Олар сол кезде саңырауқұлақ өсірумен әйгілі болды, бұл қала үшін табыс табудың тиімді жолы болды. Осман шапқыншылығы кезінде қамалдың су құбыры кесілгеннен кейін (бірақ қамал қиратылмастан) Осман әскері тарапынан басып алынды. Раховец 1444 жылға дейін болды, содан кейін король Владислав Варненчик Осман империясына қарсы жорығы барысында оны қиратты. Осман билігінің алғашқы ғасырларында Мала (Кіші), Средна (Орта) және Голяма (Үлкен) Раховица деген үш шағын ауыл болды. Осман империясы кезінде бұл жер "Юкары Рахова" ("Жоғарғы Раховец" түрік тілінде) деп аталды.
Даму және өсу
Болгария ұлттық қайта өрлеуі кезінде Горна Оряховица біртіндеп экономикалық тұрғыдан күшті елді мекенге айналды. Шеберлік гүлденді және сауда Солтүстік Болгариядағы ең белсенділерінің бірі болды. Әр жұма сайын мал, ауыл шаруашылығы өнімдері, ағаш және көмір сатылатын ірі базарлар өткізілді. 1822 жылы мұнда монастырь мектебі ашылды, ал 1827 жылы жеке мектеп ашылды, ол 1835 жылы мемлекеттік мектепке айналды. 1850 жылы алғашқы қыздар мектебі есігін ашты, ал 1859 жылы алғашқы орта білім беру мектебі құрылды. 1869 жылы "Читалище" (кітапхана және қоғамдық орталық) ашылды. Горна Оряховица 1870 жылы қала деп жарияланды, онда 4700 тұрғын, 1200 үй және 5 шіркеу болды.
Революциялық күрес
Қала халқы ұлт-азаттық күреске қатысты. Василий Левский 1869 жылдың бірінші жартысында Горна-Орьяховица қаласында революциялық комитет құрды, кейін қалаға тағы екі рет келді. Сәуір көтерілісіне дайындалу кезінде Горна-Орьяховица Стефан Стамболов бас елші ретінде Бірінші революциялық округтің орталығы болып белгіленді. Сәуір көтерілісінің сәтсіз аяқталуынан кейін жергілікті көшбасшылардың бірі Георгий Измирлиев "Македончето" (македониялық) Горна-Орьяховицаның орталығында дарға асылды. Оның соңғы сөздері: "Отан үшін өлгенің өзі қандай ғанибет!" Горна-Орьяховицаның үш азаматы Христо Ботевтің қарулы еріктілер отрядында шайқасты, ал 132 адам орыс-түрік азаттық соғысы кезінде болгар еріктілерінің қатарына қосылды. Ресей империясының әскері 1877 жылдың 26 маусымында Горна-Орьяховицаны Осман билігінен азат етті.
Бостандыққа шыққан Болгария
Бостандыққа қол жеткеннен кейін қала, қазіргідей, маңызды көлік (көбінесе теміржол) орталығы ретінде дамыды. Оның ескі метрополиялық қала Veliko Tarnovo-ға, туристік орталық Арбанасиге, айналасындағы монастырларға және көптеген басқа да қызықты орындарға жақын орналасқандығы оны танымал туристік мақсатқа айналдырады.
Спорт
Қаланың жақсы дамыған спорт орталығы бар, себебі ең көп таралған спорт түрлері: футбол, баскетбол, қол күресі, гимнастика, бадминтон, жеңіл атлетика, күрес, самбо, бокс. 1935 жылы Горна Оряховица қаласында Никола Петров атындағы спорт клубы құрылды. Кейін клуб SC Borislav деп атау өзгертті. Оның стадионы 1949 жылы Кальтинец ауданында салынды.
ФК Локомотив Горна Оряховица
ФК «Локомотив» Горна Оряховица 1932 жылы құрылды. 1935 жылы қаланың солтүстік жағында алғашқы «Унак» стадионы салынды. 1963/1964 жылдары клуб Болгарияның жоғары лигасында өнер көрсетті.