Кіріспе

Артур Рэнсомның 1947 жылғы «Ұлы солтүстік» балалар кітабы. «Күліктер мен Амазонкалар» балалар кітаптар сериясының он екінші және соңғы аяқталған кітабы. Ол 1947 жылы жарық көрді. Бұл кітапта сериядағы негізгі кейіпкерлердің үш отбасы – Суаллоулар (Уокерлер отбасы), Амазонкалар (Блэкетт апалы-сіңлілері) және Дс (екі Каллум) – «Пошта көгершінінен» бері алғаш рет бір кітапта біріктірілген. Кітаптың оқиғасы Сыртқы Гебрид аралдарында өрбітеді, және Рэнсомның екі таныс тақырыбы – желкендесу және құстартыну – маңызды орын алады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Қызылқұйрықтар", "Амазонкалар" және "Д" кемелері капитан Флинтпен бірге Сыртқы Гебрид аралдарында теңіз саяхатында болады. Үлкендер "Теңіз аюын" тазалап, иесіне қайтармас бұрын, кішілері құрлықты зерттейді де, көлдегі аралда ұя салған таинсты құсты көреді. Бұл құс – Британ аралдарында бұрын ұя салған ешқашан көрінбеген үлкен солтүстік су құсы ма, әлде қара мойынды су құсы ма деген сұрақ туындайды. Олар кеңескен сарапшы Джеммерлинг құстардың жауы екенін көрсетеді, себебі ол құстардың жұмыртқаларын және құстардың салынған терілерін жинайды. Сондықтан олар құстарды қорғауға тырысып, сонымен бірге ұя салған жерлерін фотоға түсіреді. Жағдайды қиындататыны – жергілікті шотланд тұрғындарымен, немесе көбінесе гэль тілінде сөйлейтін гэльдермен туындаған түсініспеушілік. Олар келушілердің бәсекелес жер иелері елендерді дәстүрлі көбейту орындарынан қуу үшін жіберілгенін және елен атуды (жергілікті халықтың күнкөрісін) бұзуға тырысып жатқанын ойлайды. Джеммерлинг пен оның қызметкерін алаңдатуға тырысқанда балалар мен капитан Флинтті жергілікті лардтың (МакГинти деп атайды) гиллилері (аңшылар немесе ойын сақшылары) қоршап алып, сарайға қамап қояды. Олар лардтың назарын аударып, содан кейін не болып жатқанын түсіндіреді, ал оның сенімі атыс дауысымен нығаяды, бұл лардты ашуландырып, көзқарасын өзгертеді. Ол өте әдепті адам болып шығады және қонақтарына оларға жасалған қарым-қатынасы үшін кешірім сұрайды. Оның ұлы Иан ("жас басшы") да балалармен дос болады, және бәрі су құстарының жұмыртқаларын тауып, оларды салқындамай ұяға қайтаруға қуанады. Рэнсом бұл жұмысты Титти мен Дикке тапсырады, оның өмірбаянының авторы Хью Броган Рэнсомның сүйікті кейіпкерлері деп санайды, себебі олардың ішінде Рэнсомтың өзінің көптеген ерекшеліктері бар. Рэнсом жеке құстарды қорғауды жақтады және бұрын "Қаңқа клубы" романында осы мәселені көтерген, ол осы кітапта да еске алынады. Сюжет әдеттегіден гөрі көбірек қызығушылық пен зорлық-зомбылыққа толы, себебі жұмыртқа жинаушы атаудағы сирек кездесетін құсты атып өлтіруге тырысады, ал оның жұмысындағы теңізші иттерді атып өлтіруге әрекеттендіреді. Сондықтан кейбіреулер бұл кітапты сериядағы метафикциялық әңгімелердің бірі деп санайды: балалардың өзі құрастырған қиял.