Мария Молинер (1900-1981) – испандық кітапханашы, лексикограф. Оның ең белгілі еңбегі – 1966-67 ж. жарық көрген «Испан тілінің сөздігі». Биографиясы, өмірі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан кітапханашысы және лексикографы (1900–1981)
Spanish librarian and lexicographer (1900–1981)
Мария Молинер (30 наурыз 1900 – 22 қаңтар 1981) – испан кітапханашысы және лексикографы. Ол ең көп танылғаны – 1966–1967 жылдары жарық көрген «Diccionario de uso del español» сөздігі, ол 1952 жылы қолға алынған жұмысты аяқтағаннан кейін жарыққа шықты.
María Moliner (30 March 1900 – 22 January 1981) was a Spanish librarian and lexicographer. She is perhaps best known for her Diccionario de uso del español, first published in 1966–1967, when she completed the work started in 1952.
Өмірбаян
Мария Хуана Молинер Руис – дәрігер Энрике Молинер мен оның анасы Матильда Руистің үлкен қызы. Екі жасында оның отбасы Сарагосадан Сория облысының шекаралық Алмазан қаласына көшіп барды. Ол жасөспірім кезінде әкесі Аргентинаға кетіп, қайта оралмады, ал Молинер, ұлы Фернандоның айтуынша, анасы, сіңлісі Матильда және інісі Энрикемен бірге қиын жағдайда, кедейлікте өмір сүрді. Ол Бакалавриатты Институт генеральді және техникалық кардинал Сиснерос институтында оқыды және 1921 жылы Сарагоса университетінен тарих мамандығы бойынша диплом алды. 1925 жылы физика бітірген Фернандо Рамон Феррандоға тұрмысқа шықты және төрт балаға ана болды. Бірнеше жылдан кейін жұбайлар Валенсияға көшіп барды. 1946 жылы Молинер Мадридтегі Өнеркәсіптік инженерлердің жоғары техникалық мектебінің кітапханасын басқарды, 1970 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сол қызметте болды. 1950 жылдардың басында ол өзінің «Diccionario de uso del español» сөздігін жазуға кірісті, таңғы сағат бесте тұрып, аздап жұмыс істейтін, гүлдерін суаратын, жұмысқа баратын, сөздікке оралғанға дейін қысқа уақыт демалатын. Оның әдісі – сөздерді іздеу, газеттер оқу және көшеде естіген сөздерді жазып алудан тұрды.
María Juana Moliner Ruiz was the eldest daughter of Enrique Moliner, a doctor and son of a doctor, and Matilde Ruiz. At the age of two, her family moved from Zaragoza to Almazán in the border province of Soria. While a teenager her father left for Argentina and never came back, while Moliner, according to her son Fernando, lived with her mother, sister Matilde and brother Enrique in severe poverty. She pursued her Bachillerato at the Instituto General y Técnico Cardenal Cisneros, and obtained a degree in History in 1921 from the University of Zaragoza. She married Fernando Ramón Ferrando, a physics graduate, in 1925 and had four children. Years later the couple moved to Valencia. In 1946, Moliner was put in charge of the library at the Superior Technical School of Industrial Engineers in Madrid, until her retirement in 1970. In the early 1950s, she started work on her Diccionario de uso del español, getting up at about five in the morning, working a little, watering her flowers, going to work, having a small siesta before returning to her dictionary work. Her method was to look up words, read newspapers and note words she had heard in the street.
Испан тілінің қолданыс сөздігі
1952 жылы оның ұлы Фернандо Парижден А. С. Хорнбидің 1948 жылғы «Ағымдағы ағылшын тілінің оқушыға арналған сөздігі» атты кітабын әкелді, ол оның назарын аударды. Ол Real Academia Española (Испания Корольдік академиясы) басып шығарған ресми DRAE сөздігінің кемшіліктерін байқаған еді, тіпті терминдерге қатысты жазбалар жасап жатқан. Сондықтан бұл ағылшын кітабы оған сөздік құрастыру туралы ой салды. Осы кезде ол өзінің «Diccionario de uso del español» сөздігін жасай бастады, оны екі жылда аяқтаймын деп ойлады, бірақ шындығында оның үйінде он бес жылдан астам уақыт жұмыс істеді. 1955 жылы академик Дамасо Алонсоның өтініші бойынша, ол оның жұмысын қызығушылықпен қадағалап, Gredos баспасымен байланыста болды. Соңында Молинер олармен болашақ сөздігінің жариялануы туралы келісімшартқа қол қойды, оның типографиялық редактурасы өте қиын болды. Бірінші басылымы (және оның ресми түрде бекітілген жалғыз басылымы) 1966-67 жылдары Editorial Gredos баспасында жарық көрді. Ол бірден сәттілікке ие болды, ал оның жоғары бағалануын Мигель Делибестің «Бұл өмір бойы ақталарлық туынды» деген пікірімен түйіндеуге болады. 1998 жылдан бастап 50 000-нан аз халқы бар испан қалаларында кітап оқуды насихаттау науқаны осы талаптарға сай қалалар арасында конкурс түрінде өткізіледі, балалар мен жастар арасында кітап оқуды ынталандыру бойынша ең жақсы жобалар мен шаралар жүлделенеді. Бұл шара Мәдениет министрлігінің қолдауымен, Испания қалалары мен провинциялар федерациясының және 1992 жылдан бері Coca Cola España Foundation бірлестігімен жүзеге асырылады. 350 кітапханаға 200 балалар мен жасөспірімдер кітабынан тұратын кітап жиынтығы табыс етіледі. 2002 жылдан бастап ең үздік үш жоба ақшалай сыйлықтармен де марапатталады. Конкурс жыл сайын өткізіледі және 50 000-ға дейін халқы бар, штатты кітапханасы бар кез келген елді мекен өз жобаларын ұсына алады.
In 1952 her son Fernando brought her a book from Paris that caught her attention, the Learner's Dictionary of Current English by A. S. Hornby (1948). She had noticed the shortcomings of the DRAE, the official dictionary published by the Real Academia Española (Spanish Royal Academy), she was already making notes on terms, so this English book gave her the idea of making a dictionary. By then, she began composing her Diccionario de uso del español which she thought she would have finished within two years but in reality it took more than fifteen years of work at her home. In 1955, at the request of the academic Dámaso Alonso, who followed her work with interest and had connections with the Gredos publishing. Moliner eventually signed a contract with them for the future publication of her dictionary, whose typographic edition was extremely laborious. The first edition (and the only one authorized by her) was published in 1966 67 by Editorial Gredos. It was immediately successful and the high regard in which it was held is summed up in Miguel Delibes' observation that "it is a work that justifies a whole lifetime" ("Es una obra que justifica toda una vida"). Since 1998, the campaign for the promotion of reading in Spanish towns of less than 50,000 inhabitants has been in the format of a competition aimed at towns meeting these criteria, giving prizes to the best projects or activities for promoting reading among children and young people. It is held under the auspices of the Ministry of Culture and the collaboration of the Spanish Federation of Municipalities and Provinces and, since 1992, with the collaboration of the Coca Cola España Foundation. 350 libraries are awarded a prize of books made up of 200 children's and young adults' books. Since 2002 the three best projects receive cash prizes as well. The competition is held annually and all settlements with up to 50,000 inhabitants that have a staffed local library may submit their projects.
Испания Корольдік академиясымен қарым-қатынасы
1972 жылы 7 қарашада жазушы Даниэль Суаиро «Арагонның Herald» газетінде Мария Молинермен сұхбаттасты. Мақаланың тақырыбы сұрақ түрінде келді: «Мария Молинер Академияға қабылданатын алғашқы әйел бола ма?». Дамасо Алонсо, Рафаэль Лапеса және Педро Лаин Энтральго оны ұсынған болатын. Бірақ лингвист және филолог Эмилио Аларкос Ллорах сайланды. Молинер: «Иә, менің өмірбаяным өте қысқа, себебі менің жалғыз жетістігім – менің сөздігім. Яғни, менің қабылдануымды негіздеу үшін көптеген еңбектерім жоқ. Менің еңбегім, әрине, сөздік. Бірақ академияға мен емес, филолог қабылданды; егер сөздікті ер адам жазған болса, адамдар «Неге бұл адам Академия мүшесі емес?» дейтін еді». Ол 1979 жылы қайтадан ұсынылды, бірақ бұл жолы әйел ақын және академик Кармен Конде жеңіске жетті. Молинер 1973 жылы Академия тағайындаған «Лоренцо Нието Лопес» сыйлығын алды. 1981 жылы Л. Перманиер көптеген академиктердің Молинерге деген көзқарасын сынап, оны қатаң бағалады.
On 7 November 1972 the writer Daniel Sueiro interviewed María Moliner in the Heraldo de Aragón. The headline was a question: "Will María Moliner be the first woman to join the Academy?". Dámaso Alonso, Rafael Lapesa and Pedro Laín Entralgo had recommended her. But the linguist and philologist Emilio Alarcos Llorach was elected instead. Moliner observed: Yes, my biography is very short, since my only achievement is my dictionary. I mean, I don't have a long list of works to justify me being admitted [ ] My work is clearly the dictionary. Of course, the fact is that a philologist has been admitted to the Academy and not me; but if the dictionary had been written by a man, people would say, "Why is this man not a member of the Academy?" She was nominated again in 1979 but this time she lost out to the female poet and academic, Carmen Conde. Moliner received the "Lorenzo Nieto López" prize in 1973, awarded by the Academy. In 1981, L. Permanyer wrote a strong critique about what he considered the stance of most academics toward Moliner.
Өмірбаяндық ойын
2013 жылдың маусым айында Молинердің тарихы Мануэль Кальзада Перестің «Сөздік» (El Diccionario) атты жаңа пьесасында сомдалды, ол алдымен Мадридте көрсетілді, сосын Лондондағы испан театры фестивалінде (Festelón) көрсетілді, басты рөлде актриса Викки Пенья, ал Хелио Пегрегал және Ландер Иглесиас та қатысты.
In June 2013 Moliner's story was portrayed in a new play by Manuel Calzada Pérez, El Diccionario (The Dictionary) performed first in Madrid and subsequently brought to London as part of the Festival of Spanish Theatre in London (Festelón), with the actress Vicky Peña in the lead role, alongside Helio Pedregal and Lander Iglesias.
Құрмет
2019 жылдың 30 наурызында Google іздеу жүйесі Мария Молинердің 119 жылдығына орай Doodle арнап еске алды.
On 30 March 2019, search engine Google commemorated María Moliner with a Doodle on her 119th birth anniversary.