Кіріспе

Лондон банкі, 1866 жылы құлдырады

Оверенд, Гурни және Компания – Лондонның көтерме есепшоттау банкі, "банкирлер банкі" деп белгілі болған. 1866 жылы шамамен 11 миллион фунт стерлинг қарызымен құлдырады, бұл 1866 жылы 11,0 фунт стерлингке тең болатын, ал соңғы жылдары шамамен <есептелген сома> миллионға тең. Осы банктың құлауы банкингтік паникаға әкеп соқты.

Алғашқы жылдар

Бизнес 1800 жылы Томас Ричардсон, Лондон шоттарын дисконттаумен айналысатын кеңсе кызметкері, және Джон Оверенд, Ноттингемдегі Смит, Пейн және Компания банкінің бас кеңсе кызметкері (1902 жылы Ұлттық провинциялық банкке қосылды) құрған Ричардсон, Оверенд және Компания болып табылды. Гурни банкі (1896 жылы Барклис банкіне қосылды) капиталмен қамтамасыз етті. Сол кезде, қарапайым саудагерлер өздерінің негізгі бизнесімен қатар, шоттарды дисконттауды кейде-кейде жүргізетін, бірақ Ричардсон Лондонда шоттар саудасына толыққанды арналатын арнайы үйге орын бар деп ойлады. Бұл идея сол уақытта жаңа болды және бірден табысқа жетті. Сэмюэл Гурни 1807 жылы фирмаға қосылып, 1809 жылы Оверенд, Гурни және Компанияны басқаруды өз қолына алды. Гурнилер – Норвичте Гурни банкін құрған белгілі квакер отбасы еді. Банктің негізгі қызметі – облигацияларды (вексельдерді) жеңілдетілген бағада сатып алу және сату болды. Ол өте беделді болды және қарқынды дамып, бәсекелестерінің жалпы айналымынан екі есе көп табысқа жетті. Қырық жыл бойы ол әлемдегі ең ірі дисконттау орталығы болды. 1825 жылғы қаржылық дағдарыс кезінде фирма көптеген басқа банкирлерге қысқа мерзімді несие беруге мүкіндік алды. Бұл орын, шын мәнінде, "банкшілердің банкирі" деп танылды және Англия Банкінің көптеген бұрынғы клиенттерін өзіне тартты. Сэмюэл Гурни 1856 жылы қайтыс болды.

Тарату

Сэмюэл Гурни зейнетке шыққаннан кейін банк инвестициялық портфелін кеңейтті және рөліне қажет болған қысқа мерзімді ақшалай резервтерді сақтаудың орнына, теміржолдарға және басқа да ұзақ мерзімді инвестицияларға маңызды инвестициялар жасады. Ол шамамен 4 миллион фунт стерлингтік міндеттемелерге және бар болғаны 1 миллион фунт стерлингтік еркін ақшаға ие болды. Өтімділігін қалпына келтіру үшін 1865 жылдың шілдесінде компания шектеулі серіктестік ретінде тіркелді және 1864-66 жылдардағы жақсы нарық жағдайын пайдаланып, 15 фунт стерлингтік акцияларын 9 фунт стерлингтік премиямен сатты. Бірақ, осы кезеңнен кейін акциялар мен облигациялар бағасының күрт құлдырауы және коммерциялық кредиттердің тарылуы болды. Теміржол акциялары ең көп зардап шекті. Оверенд Гурнидің қаржылық қиындықтары күшейді және ол Англия банкінен көмек сұрады, бірақ одан бас тартылды. Банк 1866 жылдың 10 мамырында төлемдерді тоқтатты. Келесі күні Лондон, Ливерпуль, Манчестер, Норвич, Дерби және Бристоль қалаларында үрей таралып, 65 Lombard Street мекенжайындағы Оверенд Гурнидің бас кеңсесінің төңірегінде үлкен адамдар жиналды. Оверенд Гурнидің банкроттығы несие дағдарысының ең ауыр салдары болды, бірақ банктік паникаға байланысты ондаған банктер де жабылды. Фирма 1866 жылдың маусымында таратылды. Банк құлдырағаннан кейін туған қаржы дағдарысы банктік ставканы үш айға 10 пайызға дейін көтерді. Соның салдарынан 200-ден астам компания, оның ішінде басқа банктер де банкротқа ұшырады. Компания директорлары 1865 жылғы акция ұсынысының проспектеріндегі жалған мәлімдемелерге байланысты алдау жасады деген айыппен Олд Бейлиде сотталды. Алайда, Лорд-бас судья сэр Александр Кокберн олардың қылмыстық емес, тек "ауыр қателік" жасағанын айтты және қазылар алқасы оларды кінәсіз деп таныды. Кеңесші кінәлі деп танылды. Гурнилердің кейбірі банк құлдырауынан байлықтарын жоғалтса да, Норвичтегі туыстары банк проблемаларынан өздерін қорғай алды, ал Гурни банкі бизнесі мен беделіне елеулі зиян келтірмеді.